Public Health in Myanmar

(hCG) ကိုယ္ဝန္ရွိ-မရွိစစ္တဲ့ ေဟာ္မုန္း

2012-02-05T21:10:00.001+06:30

အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၁၂၆)
ကိုယ္ဝန္စစ္ေဆးလို႔ ရႏိုင္မယ့္ နည္းလမ္းေတြရယ္၊ ဘယ္လို ဘယ္အခ်ိန္မွာ သိိနိုင္မယ္ဆိုတာကို ေဖာ္ျပေပးေစခ်င္ပါတယ္ခင္ဗ်ာ။

Sun, Jan 15, 2012 at 11:59 AM
အခု အဲဒီလုိ (ကိုယ္ဝန္ပ်က္ေဆးေသာက္ျပီး) ေသြးဆင္း ျပီးသြားမွ အျဖဴေတြ တအားဆင္းေနေတာ့ ေၾကာက္တာလည္း ပါတယ္။ ေနာက္ျပီး တစ္ခါတစ္ခါ ပ်ဳိ႕အန္ခ်င္သလုိျဖစ္ေတာ့ စိတ္က မၿပီးေသးဘူး ထင္ေနပါတယ္။ ဆီးစစ္ၾကည့္ေတာ့ အဲဒီ Result ေတြ႔ေတာ့ ပုိျပီး စိတ္ထဲ ထင့္ေနပါတယ္။ ျဖစ္ႏုိင္ရင္ ဘယ္အခ်ိန္ေလာက္ ျပန္စစ္ၾကည့္ရင္ Result အမွန္ သိရမလဲ။ အခုထိ အျဖဴဆင္းေနတာ ဘာလုပ္ရမလဲဆရာ။

ပ်ိဳ႕-အန္ခ်င္တာေတြက ေဆးေၾကာင့္ျဖစ္တာေတြပါ။ ၾကာရင္ သက္သာ ေပ်ာက္ကင္းသြားပါမယ္။ STDs လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါ မဟုတ္ရင္ အျဖဴဆင္းတာလဲ ေပ်ာက္ပါမယ္။

ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ သိခ်င္ရင္ ေဆးဆိုင္ကေန Urine pregnancy test ေဆးဘူးေလးတခု ဝယ္ျပီး အလြယ္ေလး စစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဆရာဝန္-ဆရာမ မလိုၾကဘူး။

အမွန္က ဆီးထဲမွာ Human Chorionic Gonadotropin (hCG) ေခၚတဲ့ ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိကို စစ္တာ ျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိလို႔ ျဖစ္လာတဲ့ အခ်င္းကေန HCG ေဟာ္မုန္းကို ထုတ္ေပးေနတယ္။ ဆီးကို စစ္ရင္ မနက္ခင္းဆီးက အမွန္ဆံုးျဖစ္တယ္။ ဒါမွမဟုတ္ ဆီးကို ၄ နာရီ ေအာင့္ထားျပီးမွ သြားရတယ္။

ေသြးကို စစ္တာလဲ ရွိတယ္။ တခ်ိဳ႕စစ္နည္းက ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိကိုသာ စစ္ျပီး တခ်ိဳ႕စစ္နည္းေတြက အတိအက် ေသြးထဲမွာ (hCG) ဘယ္ေလာက္ ရွိေနတယ္အထိ စစ္ရတယ္။ အထဲကကေလးမွာ Birth defects ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ ပါ-မပါကို သိႏိုင္တယ္။ ကင္ဆာတခ်ိဳ႕ ကေနလဲ မ်ားေစတယ္။ ဥပမာ Germ cell tumors မ်ိဳး။ ေယာက္်ားေတြမွာ Testicles cancer က်ား-အေစ့ ကင္ဆာ ျဖစ္ေနရင္ ေတြ႔မယ္။ Molar pregnancy ဆိုတဲ့ စပ်စ္သီး-ကိုုယ္ဝန္ဆိုလဲ အေပါင္းျပမယ္။ Choriocarcinoma ေခၚတဲ့ သားအိမ္-ကင္ဆာ ရွိေနရင္လဲ ေတြ႔မယ္။

မ-မ်ိဳးဥ နဲ႔ က်ာ-သုက္ပိုးေတြ ထိေတြ႔-ေပါင္းစပ္ျပီးေနာက္ မ်ိဳးစပ္ျပီးသားမ်ိဳးဥဟာ ၉ ရက္အၾကာမွာ သားအိမ္ျပြန္ ကေနတဆင့္ သားအိမ္ထဲဝင္လာျပီး သားအိမ္အတြင္းနံရံကို တြယ္ကပ္တယ္။ အဲဒီေနာက္မွာ အခ်င္းဆိုတာ ျဖစ္လာတယ္။ အခ်င္းကေန hCG ကို ထုတ္ေပးေတာ့မယ္။ ေသြးထဲမွာ ပါေနေတာ့မယ္။ ဆီးထဲမွာလဲ ပါေနေတာ့မယ္။ မ်ိဳးဥက သားအိမ္ အတြင္းနံရံကို လာတြယ္အျပီး ၆ ရက္ၾကာရင္ စစ္ေတာ့ေတြ႔မယ္။

ကိုယ္ဝန္ ၈၅% မွာ hCG levels က ၄၈-၇၂ နာရီတိုင္း ၂ ဆတိုးလာတယ္။ ၆-၁၁ ပါတ္မွာ အမ်ားဆံုး။ ကိုယ္ဝန္ ၁၄ ပါတ္ကေန ၁၆ ပါတ္အထိ ေဟာ္မုန္းက တက္တက္လာတယ္။ တေျဖးေျဖး က်လာတယ္။ ေမြးျပီး မၾကာခင္ စမ္းလို႔ မေတြ႔ႏိုင္ေတာ့ဘူး။

ကေလးရဲ႕ ေမြးရာပါခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ရွိ သိခ်င္ရင္ ၁၅-၂ဝ ပါတ္မွာ အမ်ားဆံုး စစ္တယ္။ (၁) Triple screen ၃ မ်ိဳးစစ္နည္းမွာ Alpha-fetoprotein (AFP), Human chorionic gonadotropin (hCG) နဲ႔ Unconjugated estriol (uE3) ေတြကို စစ္တယ္။ (၂) Quad screen ၄ မ်ိဳးစစ္နည္းမွာ Hormone inhibin A ကိုပါစစ္တယ္။ မိခင္ေလာင္းရဲ႕ အသက္နဲ႔ တျခားအခ်က္ေတြကိုပါ ၾကည့္ျပီး ကေလးမွာ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ ရွိေနတာကို ဆံုးျဖတ္ရတယ္။

ကိုယ္ဝန္ ပဌမ ၃ လမွာ Ultrasound ရိုက္ျပီး Nuchal translucency ကေလးရဲ႕ ဂုတ္ပိုးက အေရျပားအထူကို တိုင္းတာရယ္ Pregnancy-associated plasma protein A စစ္တာရယ္ hCG အနည္း-အမ်ားရယ္ ေပါင္းျပီး ကေလးမွာ Down syndrome (ေဒါင္းန္-ဆင္ဒရုမ္း) ဥာဏ္မမွီေရာဂါ ရွိေနတာကို သိတယ္။

ေသြးထဲက (hCG) ေဟာ္မုန္း ပံုမွန္ ကိန္းဂဏန္းေတြက ဓါတ္ခြဲခန္းတခုနဲ႔တခု သံုးတာမတူဘူး။ ေယာက္်ားေတြနဲ႔ ကိုယ္ဝန္မရွိတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ 5 IU/L နဲ႔ ေသြးဆံုးျပီး အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ 9.5 mIU/ml ရွိတယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနသူ ေနာက္ဆံုး ရာသီလာျပီးေနာက္
၃ ပါတ္မွာ = 5-50 IU/L
၄ ပါတ္မွာ = 50-500 IU/L (5 - 426 mIU/ml)
၅ ပါတ္မွာ = 100-10,000 IU/L (18 - 7,340 mIU/ml)
၆ ပါတ္မွာ = 1080-30,000 IU/L (1,080 - 56,500 mIU/ml)
၇-၈ ပါတ္မွာ = 7, 650 - 229,000 mIU/ml
၈-၁ဝ ပါတ္မွာ = 3500-115,000 IU/L
၉-၁၂ ပါတ္မွာ = 25,700 - 288,000 mIU/ml
၁၃-၁၆ ပါတ္မွာ = 13,300 - 254,000 mIU/ml
၁၄ ပါတ္မွာ = 12,000-270,000 IU/L
၁၅-၁၈ ပါတ္မွာ = Up to 200,000 IU/L
၁၇-၂၄ ပါတ္မွာ = 4,060 - 165,400 mIU/ml
၂၅-၄ဝ ပါတ္မွာ = 3,640 - 117,000 mIU/ml

High values မ်ားေနရင္ - Multiple pregnancy အမႊာကိုယ္ဝန္၊ Molar pregnancy စပ်စ္သီးကိုယ္ဝန္၊ Down syndrome (ေဒါင္းန္-ဆင္ဒရုမ္း) ေတြကို စဥ္းစားရမယ္။ ေနာက္ဆံုးရာသီလာရက္ LMP တြက္မွားတာလဲ ခ်န္မထားသင့္ဘူး။ ေယာက္်ားေတြနဲ႔ ကိုယ္ဝန္မရွိတဲ့ မိန္းမေတြမွာ မ်ားေနရင္ က်ား-အစိ ဒါမွမဟုတ္ မ-မ်ိဳးဥက ကင္ဆာေတြကို စဥ္းစားရမယ္။ Stomach အစာအိမ္၊ Pancreas သရက္ရြက္၊ Large intestine အူမၾကီး Liver အသဲ နဲ႔ Lung အဆုပ္ ကင္ဆာေတြမွာလဲ မ်ားေနတယ္။

Low values နည္းေနရင္ - Ectopic pregnancy သားအိမ္ျပင္ပ ကိုယ္ဝန္ နဲ႔ Death baby ကေလးေသေနတာေတြကို စဥ္းစားရမယ္။ ရာသီမလာတဲ့ရက္ LMP အတြက္ လြဲတာလဲ မေမ့ရဘူး။

စစ္တဲ့အခါ သတိထားရမွာေတြ ရွိတယ္။ Miscarriage ကိုယ္ဝန္ပ်က္သြားတာနဲ႔ Abortion ကိုယ္ဝန္ဖ်က္တာ ျဖစ္ျပီးရင္ ၄ ပါတ္အထိ အေပါင္းျပေနမယ္။ Infertility ကေလးမရႏိုင္ေသးတာကို ကုသဘို႔ရာ Injection of hCG ထိုးေပးထားရင္ မ်ားေနမယ္။ ဆီးထဲမွာ ေသြးပါေနရင္၊ ဆပ္ျပာပါေနရင္ အမွန္မရႏိုင္ဘူး။ Diuretics, Promethazine, Heparin, Ambien, Prochlorperazine, Promethazine ေဆးေတြကေန အေျဖမွားေစႏိုင္တယ္။

- မ-မ်ိဳးဥနဲ႔ က်ား-သုက္ပိုး ေပါင္းစပ္အျပီး ေသြးကိုစစ္ရင္ အေစာဆံုး ၁၁ ရက္ နဲ႔ ဆီးကိုစစ္ရင္ အေစာဆံုး ၁၂-၁၄ ရက္မွာ သိႏိုင္တယ္။
- ကိုယ္ဝန္ႏုခ်ိန္ ၅-၆ ပါတ္မွာ hCG numbers အေရအတြက္ထက္ Ultrasound က ပိုမွန္တယ္။
- ေသြးထဲမွာ 5mIU/ml ထက္နည္းရင္ ကိုယ္ဝန္မဟုတ္ႏိုင္ဘူး။ 25mIU/ml မ်ားမွသာ ကိုယ္ဝန္။
- 1,000 - 2,000mIU/ml ရွိလာမွသာ Transvaginal ultrasound ေမြးလမ္းေၾကာင္း (အာလ္ထြာေဆာင္း) ရိုက္ရင္ အထဲက Gestational sac သေႏၶအိတ္ကို ျမင္ရမယ္။
- တၾကိမ္ထဲစစ္တာကို ပိုေသျခာခ်င္ရင္ ေနာက္ ၂-၃ ရက္မွာ တခါထပ္စစ္ရမယ္။

Miscarriage ကိုယ္ဝန္ပ်က္က်ျပီးေနာက္မွာ Molar pregnancy စပ်စ္သီး-ကိုယ္ဝန္ မဟုတ္တာသိဘို႔လဲ ေသြးဆက္စစ္ေနရတယ္။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျပီးေနာက္ ဒီေဟာ္မုန္းဟာ ၄-၆ ပါတ္အထိ ရွိေနႏိုင္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ ပ်က္နည္း-ဖ်က္နည္းေတြအရ မတူတာျဖစ္တယ္။ ပ်က္တဲ့အခ်ိန္မွာ ေဟာ္မုန္းက ဘယ္ေလာက္အထိ မ်ားေနခဲ့သလဲ အေပၚလဲ မူတည္တယ္။

• Pregnancy Tests ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ျခင္း http://health-adult-reading.blogspot.com/2011/11/pregnancy-tests.html

Dr. တင့္ေဆြ
၁၆-၁-၂ဝ၁၂

Pregnancy Tests ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ျခင္း

2012-02-05T21:07:00.000+06:30

အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၁ဝ၁)
ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္တာကို အိမ္မွာတင္ အလြယ္လုပ္ႏိုင္ၾကပါတယ္။ ဆီးစစ္တယ္လဲ ေခၚၾကတယ္။ ဆီးထဲမွာ ကေလး-သေႏၶသားနဲ႔ဆိုင္တာ ရွိေန-မေနကို စမ္းတာ မဟုတ္ဘူး။ အခ်င္းနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိကို စမ္းတာပါ။ Gonadotropin (hCG) ေခၚတယ္။ Pregnancy testကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္တာကို အိမ္မွာတင္ အလြယ္လုပ္ႏိုင္ၾကပါတယ္။ ဆီးစစ္တယ္လဲ ေခၚၾကတယ္။ ဆီးထဲမွာ ကေလး-သေႏၶသားနဲ႔ဆိုင္တာ ရွိေန-မေနကို စမ္းတာ မဟုတ္ဘူး။ အခ်င္းနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိကို စမ္းတာပါ။ Gonadotropin (hCG) ေခၚတယ္။

စမ္းသပ္နည္း ၂ နည္းရွိတယ္။ ဆီးစစ္နည္း Urine Pregnancy test နဲ႔ ေသြးစစ္နည္း Blood Pregnancy test ျဖစ္တယ္။ ဆီးစစ္နည္းက အမ်ားဆံုးသံုး Home pregnancy test လို႔ေခၚတယ္။ အိမ္မွာတင္ ကုိယ့္ဖါသာစမ္းလို႔ ရတယ္။ ဒီနည္းမွာလဲ ဝယ္လို႔ရတာ အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိေသးတယ္။ ဆီးထဲမွာ hCG 25 mIU/ml ရွိရင္ ေသျခာျပတယ္။ တခ်ိဳ႕က သိပ္နည္းနည္းေလး 15 ml/u ရွိေနရင္ေတာင္မွ စမ္းလို႔ရတယ္။

ဘာမွ မစားေသးခင္ မနက္ခင္းသြားတဲ့ဆီးကို ပုလင္းသန္႔သန္႔နဲ႔ခံပါ။ မနက္ခင္းသြားတဲ့ဆီး မဟုတ္ရင္ ဆီးမသြားဘဲ ၄ နာရီ ၾကာ ေအာင့္ထားတာ ျဖစ္သင့္တယ္။ ဆီးအတင္းသြားေအာင္ ေရတဝၾကီးေတာ့ မေသာက္ပါနဲ႔။ ေဟာ္မုန္း ေရေရာသလို ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေဆးဆိုင္က ဆရာဝန္လက္မွတ္မပါ အလြယ္ဝယ္ရတဲ့ Urine Pregnancy test အထုပ္ကေလးကို ျဖည္လိုက္ပါ။ အညႊန္းကို ေသေသျခာျခာ ဖတ္ပါ။ Test strip စမ္းသပ္တံေလး ပါမယ္။ ဆီးပုလင္း-ခြက္ထဲကို strip ကို ႏွစ္စိမ္လိုက္ပါ။ သတ္မွတ္ေပးထားတဲ့ အမွတ္ကို ဆီးကလြန္ျပီး မထိေစနဲ႔။ ၁-၂ မိနစ္ေစာင့္ပါ။ တခ်ိဳ႕က ၄ဝ စကၠန္႔ဘဲ အေစာင့္ခိုင္းတယ္။ အေရာင္ (အနီ-အျပာ) မ်ဥ္း ေတြ႔လာလိမ့္မယ္။ ၂ ေၾကာင္း ေတြ႔ရင္ ဆီးပိုင္ရွင္မွာ ကုိယ္ဝန္ရွိတယ္။

အိႏၵိယကလာတဲ့ One Step Pregnancy Test ကေတာ့ တမ်ိဳး။ စမ္းသပ္တံအျပားေလးမွာ သတ္မွတ္ေပးထားတဲ့ အကြက္ေလးေပၚကုိ ဆီး ၃ စက္ ခ်ရတယ္။ ၅ မိနစ္ေစာင္ျပီး အနီမ်ဥ္း ၂ ေၾကာင္း ေပၚလာတာကို ၾကည့္ရတယ္။ ၁ ေၾကာင္းထဲက ဘယ္ေနမွာ ျပေနေန မရွိတာနဲ႔ မမွန္တာျဖစ္တယ္။

Blood Test ေသြးစစ္တာကို ဓါတ္ခြဲစမ္းမွာစမ္းရတယ္။ ေသြးထဲက hCG levels ကို စမ္းတာပါဘဲ။ ၂ နည္းရွိတယ္။ Quantitative Blood Test အေရအတြက္နည္းနဲ႔ Qualitative Blood Test အရည္အေသြးနည္းေတြ ျဖစ္တယ္။

ဘယ္ေလာက္ တိက်သလဲ။
ေနာက္ေပၚေတြက အရင္ေပၚတာေတြထက္ ပိုျပီး တိက်လာတယ္။ ဆီးစစ္တာက ၉၇% ေသြးစစ္တာက ၉၉% တိက်တယ္လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။

ဘယ္ေလာက္ေစာေစာ စမ္းလို႔ရလဲ။
ဆီးစစ္တာကို ရာသီေသြး လာရမဲ့ရက္ထက္ တပါတ္ေနာက္က်ခ်ိန္ စမ္းရင္ေသျခာတယ္။ ၁ ရက္ေနာက္က်ခ်ိန္ စမ္းတာေတာင္မွ ရႏိုင္ေသးတယ္။
ေသြးစစ္တာကို ရာသီလာရမဲ့ရက္အထိေတာင္ ေစာင့္စရာ မလိုပါ။ လလည္ရက္ေနာက္ တပါတ္၊ ဆိုလိုတာက မ်ိဳးဥ ထြက္ခ်ိန္ေနာက္ တပါတ္ တနည္းေျပာရရင္ ေသြးဆင္းရမဲ့ရက္ထက္ တပါတ္ေစာခ်ိန္မွာ စမ္းရင္ေတာင္မွ ျပမယ္။

အေျဖအမွားမ်ား
အမွား အေပါင္းလကၡဏာျပေရာ၊ အမွားအႏုတ္လကၡဏာျပေရာ ရွိႏိုင္တယ္။ စမ္းသပ္ပစၥည္း ညံ့တာေၾကာင့္ ႏွစ္မ်ိဳးလံုး ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ကေလးရေအာင္လို႔ ေပးရတဲ့ေဆးထဲမွာ hCG ပါတဲ့အတြက္ မမွန္တဲ့ အေပါင္းလကၡဏာ ျပေစမယ္။ စမ္းသပ္ခ်ိန္ထက္ သိပ္ေစာရင္ မမွန္တဲ့ အႏုတ္လကၡဏာ ျပေစမယ္။ ဒါမ်ိဳးဆိုရင္ ရက္ျခာျပီး ထပ္စမ္းပါ။

• hCG ကိုယ္ဝန္ရွိ-မရွိစစ္တဲ့ ေဟာ္မုန္း http://health-adult-reading.blogspot.com/2012/01/hcg.html

Dr. တင့္ေဆြ
၃ဝ-၁၁-၂ဝ၁ဝ

ANC (Antenatal Care) ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း

2012-02-04T14:00:00.002+06:30

1. ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္မ်ား သိသင့္ေသာ လိုက္နာရမည့္ အခ်က္မ်ားကို ေဖာ္ျပေပးပါရွင့္။ ေဖာလစ္အက္စစ္ အျပင္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အားေဆးမ်ားကို ကိုယ္ဝန္ဘယ္ႏွစ္ပတ္တြင္ စေသာက္လို႔ရပါလဲ။ ကိုယ္ဝန္ ၁ဝ ပတ္ခန္႔တြင္ Scan ရိုက္လို႔ ရပါသလား။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ ျမန္မာ Website e-book မ်ားကိုလည္း ေဖာ္ျပေပးပါ။
2. သမီးမွာ ကိုယ္ဝန္ ၇ ပတ္ရွိေနပါတယ္။ ဘာအစားအေသာက္မ်ား ေရွာင္ရမလဲရွင့္။ သမီးက အန္လဲအန္တယ္။ အအန္သက္သာေစမဲ့ နည္းလမ္းမ်ား ရွိပါသလား ညႊန္ျပေပးပါ။ ဘာအစားအေသာက္မ်ား ပိုစားရမလဲဆိုတာပါ ေရးေပးပါရွင့္။
3. Morning sickness ကကိုယ္၀န္ဘယ္နွပတ္ေလာက္မွာ စတတ္ပါသလဲ ဆရာ။ အဲဒါ ဘာေတြပါလဲရွင့္။ ကို္ယ္၀န္ ၂ ပတ္ဆိုတာ ျဖစ္နိုင္ပါ့မလား ဆရာ။ သမီး လြန္ခဲ့တဲ့ ၂ ပတ္နဲ႔ ၄ ရက္ကမွ ဓမၼတာေပၚထားတာပါရွင့္။ ဒါေပမယ့္ ဆီးစစ္ေတာ့ Positive ျဖစ္ေနပါတယ္ရွင့္။

ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ေတြအတြက္ လုပ္ေပးရတာ အသက္ႏွစ္ေခ်ာင္း၊ ကုသိုလ္ ၂ ဆ ရပါတယ္။ တခါတေလ ပိုေသးတယ္။

ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ျပီ ဆိုတာနဲ႔ က်န္းမာေရးအသိနဲ႔ယွဥ္ျပီး လုပ္စရာေတြ အမ်ားၾကီးရွိတယ္။ ကုိယ္ဝန္ကို အပ္ပါ။ သြားျပီး ေမြးဖြါးမယ္လို႔ ရည္ရြယ္တဲ့ ေဆးခန္း၊ ေမြးခန္း၊ ေဆးရံုေတြမွာ အပ္တာက ပိုေကာင္းတယ္။ ANC (Antenatal Care) ေခၚတဲ့ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္းမွာ ဘာေတြလုပ္ရမယ္ဆိုတာ တိတိက်က် ရွိတယ္။ တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ အေသးစိတ္ လုပ္ပါလိမ့္မယ္။ အေသး မစိတ္ႏိုင္ရင္လဲ အစိုးရိမ္ မၾကီးပါနဲ႔။ ေတာနယ္ေတြမွာ လက္သည္ေတာင္ မပါဘဲ ေမြးႏိုင္ၾကေသးတယ္။ တေယာက္နဲ႔ တေယာက္ အေတာ္ေတာ့ မတူၾကဘူးေပါ့။

ANC ဆိုတာ မိခင္ေလာင္းရဲ႕ ကုိယ္က်န္းမာေရး၊ စိတ္ခ်မ္းသာေရးအျပင္၊ ကေလးအတြက္ပါ လိုတာေတြကို စစ္ေဆး၊ ေဆာင္ရြက္ေပးတာပါ။ အရင္ဆံုး ကိုယ္ဝန္ရွိေနတာ ေသျခာေအာင္လုပ္တာနဲ႔ စပါတယ္။ သေႏၶစတည္ျပီး၊ ၂ ပါတ္ဆိုရင္ ဆီးစစ္လို႔ရျပီ။ တခ်ိဳ႕နည္းေတြက ဒီထက္ေတာင္ ေစာျပီး စမ္းလို႔ရေသးတယ္။ စိတ္ဝင္စားဘို႔ ေကာင္းတာက ဒီနည္းဟာ သေႏၶသားရွိ-မရွိစမ္းတာ မဟုတ္ဘဲ၊ အခ်င္း ျဖစ္ေနျပီ ဆိုတာကို စမ္းတာျဖစ္ပါတယ္။

ေနာက္ဆံုး ရာသီလာခဲ့တဲ့လက ပဌမဆံုး ေသြးဆင္းတဲ့ရက္ကို မွတ္ပါ။ Last menstrual period (LMP) ေခၚတယ္။ ဒီရက္ထဲကို ၉ လ နဲ႔ ၇ ရက္ ထည့္ေပါင္းတာနဲ႔ Expected due date (EDD) ေမြးမဲ့ ခန္႔မွန္းရက္ကို တြက္ယူႏိုင္တယ္။ ေပ်ာ္စရာ တမ်ိဳးေပါ့။ Ultrasound Report မွာ ကိုယ္ဝန္က Weeks ဘယ္ေလာက္ နဲ႔ Days ဘယ္ေလာက္ ရွိျပီလို႔ ေရးၾကတယ္။ သြားရိုက္တဲ့ ရက္ထဲကေန အဲဒါကို ျပန္ႏုတ္ေတာ့ ကိုယ္ဝန္စရွိတဲ့ရက္ LMP ကို ရတယ္။ Week ကို (၄ ပါတ္ ၁ လ) လျပန္ ဖြဲ႔ျပီးမွ အေပါင္း-အႏုတ္ လုပ္ရတယ္။ အလုပ္သင္ ဆရာမေတြအတြက္ေတာ့ သခ်ၤာပညာ စမ္းသလိုဘဲ။ သူတို႔ချမာ အေတာ္ ေခါင္းရႈတ္ၾကရွာတယ္။

ကိုယ့္မွတ္ရက္ LMP နဲ႔ တြက္တာက (အာလ္ထြာ-ေဆာင္း) ရက္တြက္တာနဲ႔ မတူျဖစ္ေနတတ္တယ္။ ကိစၥမရွိဘူး။ ဘယ္လို တြက္တြက္ ေရွ႕ ၂ ပါတ္၊ ေနာက္ ၂ ပါတ္ လြဲတတ္တယ္။ ကြ်န္ေတာ့္ ဒုကၡသည္ေဆးခန္းေလးမွာ ၁၇၉ ေယာက္ ေမြးတဲ့အထဲက ရက္အတိအက် ေမြးသြားတာ ၃ ေယာက္ထဲနဲ႔ ၁ ရက္ထဲ ကပ္လြဲေမြးတာ ၇ ေယာက္ဘဲ ရွိတယ္။

ကိုယ္ဝန္အပ္ျပီး ေနာက္ဘယ္ေတာ့ ျပန္လာေနရမလဲဆိုတာက ျမန္မာျပည္မွာေတာ့ ကုိယ္ဝန္ ၉ လကုိ ၃ ပိုင္းျခားျပီး၊ ပဌမ ၃ လမွာ ၁ လ ၁ ခါ၊ ဒုတိယ ၃ လမွာ ၂ ပါတ္ ၁ ခါ၊ ေနာက္ဆံုး ၃ လမွာ ၁ ပါတ္ ၁ ခါ ေခၚေလ့ ရွိတယ္။ ထူးျခားရင္လဲ အခ်ိန္မေရြး လာဘို႔ မွာတယ္။ ထူးတယ္ဆိုတာေတြက ကုိယ္ဝန္ႏုခ်ိန္မွာ ဆီးေအာင့္တတ္တယ္။ ပ်က္က်တတ္တယ္။ Morning sickness ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စ လကၡဏာေတြ ဆိုးတာျဖစ္တတ္တယ္။ ေသြဖိအား အထက္က ၁ဝဝ မျပည့္ရင္ ဗီတာမင္ပါတဲ့ Drip သြင္းေပးရတတ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေစာေမြးတာ၊ ခါးနာတာ၊ တမ်ိဳးမ်ိဳး (အရည္၊ ေသြး) ဆင္းတာ စသျဖင့္ ျဖစ္တတ္တယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အားေဆးေတြကို ေစာျပီးေသာက္ႏိုင္ေလ ေကာင္းေလပါ။ ဒါေပမဲ့ ကုိယ္ဝန္ရင့္လာရင္ ပိုလိုလာတယ္။ အမ်ိဳးသမီးတိုင္း ေယာက္်ားေတြထက္ ပိုလိုတာက သိတဲ့အတိုင္း သံဓါတ္နဲ႔ ေဖါလစ္အက္စစ္ ျဖစ္တယ္။ လူတိုင္း ေသာက္ရင္ ေကာင္းတဲ့ ဗီတာမင္ ဘီ အျပင္ေပါ့။ ထပ္လိုေသးတာက (ကယ္လ္စီယံ)။

ေဆးကုပၼဏီေတြကလဲ ေရာင္းေကာင္းေအာင္ ေၾကာ္ညာေကာင္းေကာင္းနဲ႔ ထုတ္တယ္။ သံဓါတ္ေဆးကို ျမန္မာျပည္မွာ (ယူနီဆက္ပ္) ကေန အလကားေဝတယ္။ တကမၻာလံုး ေဝရတာမို႔ ေစ်းခ်ိဳခ်ိဳ ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ရတယ္။ ဗူးခြံရိုးရိုး၊ ေဆးကို သၾကားအုပ္ မထားတာမ်ိဳး။ သံေခ်းနံ႔ေတာ့ ရတာေပါ့။ အမွန္က ေကာင္းပါတယ္။ “ေထာပတ္ေကာင္း စေလာင္းနဲ႔တည္” ဆိုသလို အေကာင္းကုိ ဘာနဲ႔ ထည့္ထည့္ ေကာင္းတာဘဲေပါ့။ သံဓါတ္ကို ေဆးရည္လုပ္၊ ဗူးလွလွနဲ႔ ထည့္ေရာင္းေတာ့ ေစ်းၾကီးသြားေရာ။ တခါတည္းျပီးေအာင္ သံဓါတ္ေရာ၊ ဗီတာမင္ပါ ေရာထုတ္တာလဲ ေကာင္းပါတယ္။ ဗီတာမင္ ဘီ နဲ႔ စီ ေရာေလ့ရွိတယ္။ အခုထုတ္ေသးလားမသိဘူး။ (ဘီပီအိုင္) ကေန Furamin BC ထုတ္တယ္။ Prenatal capsule ဆိုျပီးလဲ ထုတ္တယ္။ ဘယ္ေဆးမဆို ထုတ္လုပ္တဲ့ ေဆးကုပၼဏီ နာမည္ရွိတာကို ေရြးေစခ်င္တယ္။ အိမ္နီးခ်င္း ႏိုင္ငံေတြက လူလည္ၾကီးမ်ားဟာ နာမည္ရွိျပီးသား ေဆးေတြကို ပံုမွားရိုက္ၾကတယ္။ ကိုယ့္တိုင္းျပည္က ညံ့ေနေသးေတာ့ ခံေနၾကရတာေပါ့။

သံဓါတ္က ဝမ္းခ်ဳပ္ေစတတ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ေသာက္ရမွာပါ။ ဝမ္းခ်ဳပ္ရင္ တျခားဝမ္းႏုတ္ေဆးေတြထက္ ဝမ္းေျပာ့ေဆးမ်ိဳးက ပိုသင့္တယ္။ Milk/Cream of Magnesia ဆိုတာ ဇြန္းၾကီး ၂ ဇြန္း၊ ညမအိပ္ခင္ ေသာက္ရတယ္။ ေရ၊ အရည္ မ်ားမ်ား ေသာက္ပါ။ အသီးအရြက္၊ အသီးအႏွံ မ်ားမ်ားစားေပးပါ။ မန္က်ီးမွည့္ေဖ်ာ္ရည္၊ သေဘၤာသီးမွည့္ မွီဝဲပါ။

မိခင္ေလာင္း တဦးခ်င္း မတူတာေတြလဲ ရွိတတ္ေသးတယ္။ သူမ်ားထက္ ဗီတာမင္ ဘီ ၁၊ ၂၊ ေအ နည္းေနတာ။ တျခားေရာဂါ တခုခု ရွိေနတာ။ ေသြးတိုး၊ ႏွလံုး၊ ဆီးခ်ိဳ၊ ပန္းနာ စသျဖင့္ေပါ့။ သံဓါတ္နည္းလြန္းေနရင္၊ ပါးစပ္က မေသာက္ခ်င္ရင္၊ သံဓါတ္ ထိုးေဆး ထိုးပါ။ နားလည္တဲ့သူကို ထိုးပါေစ။ ဒီေဆးက အပ္မေသးတာ-မတိုတာနဲ႔ တင္ပါးမွာ ခပ္နက္နက္ ထိုးရတယ္။ ေဆးသြင္းျပီး အပ္ျပန္ႏုတ္ရင္ ေစာင္းႏုတ္ရတယ္။ မေျခရဘူး။ ေဆးထိုးတဲ့ေနရာ မဲသြားမွာစိုးလို႔။

ဗိုက္လာအပ္ရင္ လုပ္ေပးမွာေလးေတြ ေျပာပါအံုးမယ္။ အေထြေထြ စစ္ေဆးျခင္းဆိုတဲ့ ကုိယ္အေလးခ်ိန္၊ အရပ္၊ ေသြးဖိအား တိုင္းတာေတြနဲ႔ ႏွလံုး၊ အဆုပ္ နားေထာင္တာေတြ လုပ္ပါမယ္။ သိတဲ့အတိုင္း အရပ္ပုရင္ ခက္တတ္တယ္။ သိပ္မစိုးရိမ္နဲ႔ အရပ္မရွည္၊ အသက္ငယ္ငယ္နဲ႔ လြယ္လြယ္ေမြးတာေတြ ရွိတာဘဲ။ ကုိယ္ဝန္ရင့္လာလို႔ Doppler နဲ႔ စမ္းရင္ ေမြးလာမဲ့ သူ႔ကေလးရဲ႕ Fetal heart sound (FHS) ႏွလံုးခုန္သံကို ၾကားရလို႔ မိခင္ေလာင္းမွာ ပီတိေတြျဖာေနတာ သိပ္သေဘာက်ဘို႔ ေကာင္းလွတယ္။

ဆရာဝန္-ဆရာမက ေသျခာေပါက္ ဗိုက္စမ္းေပးမယ္။ ၾကီးလာတဲ့ သားအိမ္ကို ဆီးစပ္ရိုး အထက္မွာ စျပီးစမ္းလို႔ရရင္ ကုိယ္ဝန္က ၁၂ ပါတ္ရွိေနျပီ။ ခ်က္ေအာက္နားဆို ၂ဝ ပါတ္၊ ခ်က္အထက္နားရွိေနရင္ ၂၂ ပါတ္။ ရင္ေခါင္းဆိုက္တယ္လို႔ ေခၚၾကတဲ့ အျမင့္ဆံုးဆိုတာ ၃၈ ပါတ္။ ေမြးမွာက ၄ဝ ပါတ္။ ေမြးကာနီး ကေလးေခါင္းက ေအာက္ဆင္းလာလို႔ နိမ့္က်လာတာပါ။

တခ်ိဴ႕ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြက ၁၃-၁၆ ပါတ္ကတည္းက အထဲက ကေလးလႈတ္တာ သိၾကတယ္။ တခ်ိဳ႕က ၂၅ ပါတ္ ေရာက္မွ သိတယ္။ အဲလို ပဌမဦးဆံုး ကေလးလႈတ္တာကို Quickening လို႔ ေခၚတယ္္။ မၾကာခင္ အဲဒီ ပုဂၢိဳလ္ေလးက မေအဗိုက္ကို ကန္အံုးမယ္။ ကုိယ့္ကေလးေၾကာင့္ နာရတာကို ျပံဳးေနတတ္တာ မိခင္ေမတၱာ။

ေသြးစစ္တာမွာ A, B, AB, O ေသြးအုပ္စု၊ Rh factor နဲ႔ Hb ျဖစ္တယ္။ မိခင္က Rh-negative ျဖစ္ေနရင္ ကေလးနဲ႔သင့္-မသင့္ စစ္ရပါမယ္။ ေသြးအား နည္းေန-မေနဆိုတာ Hb အနည္းအမ်ားနဲ႔ သိေစတယ္။ VDRL က Syphilis ဆစ္ဖလစ္၊ Hepatitis B ဘီပိုး နဲ႔ HIV ရွိ-မရွိေတြလဲ စမ္းရမယ္။ တခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံေတြမွာ German measles ကိုလည္း စစ္တယ္။

ဆီးစစ္တာက ၂ မ်ိဳးပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စမွာ ဆီးထဲမွာ Albumin (အယ္လ္ဗ်ဴမင္) (ပရိုတင္းဓါတ္) ပါေနတတ္တယ္။ ဆီးလမ္း ပိုးဝင္ရင္လဲ ဒါပါတယ္။ ေဆးေသာက္ ေပ်ာက္တာပါ။ ဆီးခ်ိဳရွိ-မရွိ စမ္းရေသးတယ္။ ဆီးခ်ိဳရင္ ကေလးထြားတတ္တယ္။

Ultrasound Scan ကို ကိုယ္ဝန္ႏုတံုး ၁ ခါနဲ႔ ရင့္ေတာ့ ၁ ခါ ရိုက္တာ ေကာင္းတယ္။ အစားအမ်ားၾကီး မစားဘဲ၊ ေရအမ်ားၾကီး ေသာက္သြားပါ။ ေအာက္ပိုင္း အဝတ္အစား ခြ်တ္လို႔ လြယ္တာ ဝတ္သြားပါ။ ကိုယ္ဝန္ရွိတာကို ၅ ပါတ္ ကတည္းက Scan မွာ သိႏိုင္ျပီ။ ၇ ပါတ္မွာ ႏွလံုးအလုပ္လုပ္ေနတာ ေသျခာျပီ။ ၅ လ (၂ဝ ပါတ္) က်မွ ကေလးအဂၤါ ခ်ိဳ႔ယြင္းမႈ ရွိ-မရွိကုိ စစ္ေဆးတာ ေကာင္းတယ္။ ေနာက္ထပ္ သိခ်င္တာက သားအိမ္ထဲ မဟုတ္ဘဲ သေႏၶတည္ေနတာလား။ ကိုယ္ဝန္ ၆ ပါတ္ကတည္းက သိႏိုင္တယ္။ အမႊာဆိုတာလဲ သိမယ္။ ေရမႊာရည္ အနည္း-အမ်ား၊ ကေလးက ေဒါင္လိုက္လား၊ ကန္႔လန္႔လား။

ကုိယ္ဝန္ ေနာက္ပိုင္းမွ Scan ရိုက္ရင္ အေရးၾကီးတဲ့အခ်က္ ၂ ခုသိမယ္။ အခ်င္းေနရာနဲ႔ ကေလးက Breech ေျခကဖြါး ျဖစ္-မျဖစ္ သိဘို႔ ျဖစ္တယ္။ ၉ဝ% ေက်ာ္ ကိုယ္ဝန္ေတြက ကေလးဟာ ေခါင္းက ေအာက္မွာ။ မဟုတ္ရင္ တင္ပါးဆံု ျပဳေနတတ္တယ္။ ေစာေစာ ရိုက္တံုးက တင္ပါးဆံုျဖစ္ေနေပမဲ့ ကေလးဟာ သူ႔ဖါသာသူ လွည့္သြားတတ္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ Scan ကို ေစာေစာ ရိုက္ထားရင္ ေနာက္ ထပ္ရိုက္တာ ေကာင္းတယ္။ တင္ပါးဆံုျပဳဆိုရင္ လွည့္ေပးဘို႔ လိုခ်င္လိုမယ္၊ ေမြးရင္လဲ ပိုျပီး ဂရူစိုက္ရမယ္။ ေနာက္တခ်က္က အခ်င္းဟာ ပံုမွန္ဆိုရင္ သားအိမ္အဝနဲ႔ ေဝးရတယ္။ နီးတာနဲ႔ ဖံုးေနတာ ဆိုရင္ ေသျခာေပါက္ ဗိုက္ခြဲေမြးရမယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တံုး ATT ေမးခိုင္-ကာကြယ္ေဆး ၂ ခါကို တခါနဲ႔တခါ ၁ လျခာျပီး ထိုးထားပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနတံုး မေသာက္သင့္တဲ့ ေဆးေတြလဲ ရွိတယ္။

ေအာက္မွာ ေရးတာေတြက ေဆးခန္းအကူ ဆရာမေတြကို သင္ေပးရတာေတြပါ။ နားနားေနေန ဖတ္ၾကည့္ပါေလ။ အထဲက ရင္ေသြးကေလးလဲ နားေထာင္ေနလိမ့္မယ္။ နားနီးေတာ့ သူၾကီးလာရင္ ဆရာဝန္ ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္လာမွာေပါ့။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း၊ Antenatal Care (ANC) Prenatal care
မိခင္ေလာင္းတိုင္းကို သာမန္အားျဖင့္ ရက္သတၲ ၄-၂၈ ပါတ္ အတြင္း တလတႀကိမ္။ ၂၈-၃၆ ပါတ္ အတြင္း တလ ၂ ႀကိမ္၊ ၃၆ ပါတ္ကေန ေမြးတဲ့အထိ တပါတ္တႀကိမ္၊ ANC လုပ္ေပးရမယ္။ ကိုယ္ဝန္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အသိပညာ ေပးရမယ္။ Body weight အေလးခ်ိန္၊ Blood pressure ေသြးဖိအား တိုင္းပါ။ ကေလးအေနအထားနဲ႔ ႀကီးထြားမႈမ်ား မွတ္တမ္းတင္ပါ။ ကေလးႏွလံုးခုန္သံ။ Fetal Heart Sound (FHS) နားေထာင္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အားေဆးမ်ားေပးပါ။ ဆီး၊ ေသြး၊ စစ္ပါ။

ANC မွတ္တမ္းတင္ျခင္း
ကိုယ္ဝန္ရွိဘူးသမွ် အေရအတြက္ကို G လို႔မွတ္ပါ၊ အရွင္ေမြးသမွ်ကို P လို႔မွတ္ပါ။ Primigravida သားဦး-ကိုယ္ဝန္ကုိ G 1 လို႔ မွတ္ၿပီး၊ ေနာက္ကုိယ္ဝန္တိုင္းကို G 1, G 2 လို႔ ေခၚသြားမယ္။ တခါမွ မေမြးဖူးရင္ P 0 မွတ္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ရွိတိုင္း ကေလးအေကာင္း ေမြးခ်င္မွ ေမြးမယ္။ ပ်က္တတ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္တဲ့ အေရအတြက္ကို P ရဲ႕ေနာက္က အေပါင္း လကၡဏာနဲ႔ ေရးမယ္။ ဥပမာ G 3, P 1+1 ဆိုတာ တတိယကိုယ္ဝန္ ရွိၿပီး၊ ၁ ခါ အေကာင္းေမြး၊ ၁ ခါ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ဘူး။

ေနာက္ဆံုးရာသီေပၚခဲ့သည့္ေန႔ Last Menstrual Period (LMP) ေနာက္ဆံုး ေသြးဆင္းတဲ့လက ပဌမဆံုး စလာတဲ့ေန႔ကို ယူပါ။ ေမြးဖြားမည့္ရက္ Expected Due Date (EDD) တြက္ပါ။ LMP ထဲသို႔ ၉ လနဲ႔ ၇ ရက္ ေပါင္းထည့္ရင္ EDD ရတယ္။ EDD ရဲ႕ ေရွ႕-ေနာက္ ၂ ပါတ္အတြင္း ေမြးႏိုင္တယ္။ သာမန္အားျဖင့္ ေနာက္ဆံုး ရာသီေပၚၿပီး ရက္ေပါင္း ၂၈ဝ ဒါမွမဟုတ္ ရက္သတၲပါတ္ ၄ဝ ျဖစ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ (၃၇-၄၂) ပါတ္လည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ မွတ္တမ္း ေရးမွတ္ရာမွာ ၁ ပါတ္ = ၇ ရက္၊ တလ = ၄ ပါတ္၊ တလ = ၃ဝ ရက္နဲ႔သာ တထစ္ခ်တြက္ရပါမယ္။

ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္ျခင္းမ်ား
• Blood grouping (A, B, AB, or O)
• Rh factor
• Hemoglobin (Hb)
• Hepatitis B virus
• Urine Sugar
• Urine Albumin
• (STDs, STIs) VDRL
• Ultrasound

Morning sickness ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စ လကၡဏာမ်ား
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ၇ဝ-၈၅% ျဖစ္တတ္။ ပ်ိဳ႕-အန္ျခင္း၊ ရင္သားနာျခင္း၊ အစာအိမ္ျပႆနာေပးျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ မၾကာ ခဏ ဆီးသြားျခင္း၊ ေမာပမ္းျခင္း၊ ေသြးအနည္းငယ္ ဆင္းျခင္း၊ ယခင္ကထက္ အားအင္ျပည့္၊ အေလးခ်ိန္ တိုးလာမည္။ အေနအထိုင္ ခက္ခဲလာမည္။ အေရျပားေျပာင္းလဲမႈမ်ားရွိမည္၊ သြင္ျပင္လကၡဏာမ်ား နဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာလည္း ေျပာင္း လာသည္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ခံစားရမႈမ်ားအား ကုသေပးျခင္း
• ခါးနာျခင္း၊ အေနအထား ေျပာင္းေပးပါ။ ခြါျမင့္ဖိနပ္ မစီးရ။ အေလးအပင္မ မရ။ ခါးကုန္းျပီးမ မတင္ရ။ မလုပ္ရ။ ေျခေထာက္ကို အျမင့္မွာတင္ျပီး နားပါ။ ဒူးေကြး၊ ေဘးတဖက္ လွည့္အိပ္ပါ။ ေပါင္ျခားထဲ တခုခုခံထားပါ။ ခါးကို အပူ-အေအး တင္ေပးပါ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။
• အသက္႐ွဴခက္ခဲျခင္း၊ ခါးမတ္မတ္ ထိုင္ပါ။ အိပ္လ်င္ ခပ္မတ္မတ္ အိပ္ပါ။ အသက္႐ွဴေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ပါ။
• ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း၊ ေရ-အရည္မ်ားမ်ား ေသာက္ပါ။ အသီးအႏွံမ်ားမ်ား စားပါ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။ လမ္းေလွ်ာက္ပါ။
• ႂကြက္သားနာျခင္း၊ (ကယ္လ္စီယမ္) ေဆးစားပါ။ လႈပ္ရွားလ်င္ သက္သက္သာသာလုပ္ပါ။
• အအိပ္ပ်က္ျခင္း၊ မအိပ္မီ ေရေႏြးျဖင့္ ေရခ်ိဳးပါ။ နားနားေနေနေန ထိုင္ပါ။
• အစာမေၾကျဖစ္ျခင္း၊ တေန႔ ၅-၆ ႀကိမ္ အစာနည္းနည္းခ်င္း စားပါ။ ေလထတတ္သည့္ အစားေရွာင္ပါ။ ဆိုဒါ-အင္တီအက္စစ္ေဆး မစားရ။ အစားစားစဥ္ ခပ္မတ္မတ္ထိုင္စားပါ။ စားၿပီးၿပီးခ်င္း မအိပ္ရ။ အစားစားၿပီး ၂ နာရီ အတြင္း ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္ရ။
• ပ်ိဳ႕-အန္ျခင္း၊ အိပ္ရာထ ထခ်င္း ဘီစကစ္။ ေပါင္မံု႔ကင္စားပါ။ အိပ္ရာထလ်င္ ခ်က္ခ်င္း အိပ္ရာကမဆင္းရ။ မႀကိဳက္သည့္ အနံ႔အသက္ ေရွာင္ပါ။ အန္တာမ်ားက ဆရာဝန္ျပပါ။
• Varicose veins ေသြးျပန္ေၾကာထံုးျခင္း၊ ေျခေထာက္ ျမွင့္ထားပါ။ လွဲေနပါ။ အၾကာႀကီး မရပ္-မသြားရ။ ေျခအိပ္-ဖိနပ္ အၾကပ္ မစီးရ။ အထူးလုပ္သားသည့္ ေျခအိပ္သံုးပါ။ အျမဲထိုင္မေနရ။
• ေဖါေရာင္ျခင္း၊ ေျခေထာက္ ျမွင့္ထားပါ။ ဘယ္ဘက္ေစာင္း အိပ္ပါ။ ဆားေလွ်ာ့စားပါ။
• ရင္သား ႀကီးထြားလာမည္၊ နာမည္၊ တင္းမည္။ Nipple ထိပ္ဖ်ား အေရာင္ ရင့္လာမည္။ ထိပ္ဖ်ားဝင္ေနပါက ဆြဲထုတ္ေပးပါ။ ေရခ်ိဳးစဥ္ ႏို႔ထိပ္ဝကို သန္႔ရွင္းေပးပါ။ Areola ေခၚ ႏို႔သီးေဘးမွ အေရာင္ညိဳအဝိုင္းတြင္ ဘဲ-ငန္း အေရျပားလို အသီးလံုးေလးမ်ား ေပၚလာမည္။ ရင္သားတြင္ အလံုး-အႀကိတ္ ရွိ-မရွိ စစ္ေဆးပါ။

ကိုယ္ဝန္ရွိခ်ိန္မွာ ဘာလို႔ အေလးခ်ိန္ တိုးလာသသလဲ
• မိခင္၏အာဟာရမ်ား = ၇ ေပါင္
• တိုးလာေသာအေရ၏အေလးခ်ိန္ = ၄ ေပါင္
• တိုးလာေသာေသြး၏အေလးခ်ိန္ = ၄ ေပါင္
• တိုးလာေသာႏို႔ = ၂ ေပါင္
• ႀကီးလာေသာသားအိမ္ = ၂ ေပါင္
• ကေလး၏အေလးခ်ိန္ = ၇႕၅ ေပါင္
• ေရႁမႊာေရ = ၂ ေပါင္
• အခ်င္း၏အေလးခ်ိန္ = ၁႕၅ ေပါင္
• စုစုေပါင္း တိုးသည့္အေလးခ်ိန္ = ၃ဝ ေပါင္

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ေပးရမည့္ ေဆးမ်ား
Anti Tetanus Toxoid (ATT) တလျခားၿပီး၊ မေမြးမီ ၂ ခါထိုးၿပီး ျဖစ္ေစရမည္။ Iron သံဓါတ္၊ Folic acid ေဖါလစ္-အက္စစ္၊ ဗီတာမင္ ဘီအုပ္စု၊ Calcium ကယ္လ္စီယမ္၊ ဗီတာမင္ B 12

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ အန္ျခင္း
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္သူ ၇ဝ-၈၅ ရာႏွဳန္းမွာျဖစ္တတ္တယ္။ တခါတေလ ေဆးေတြ အသံုးမက် ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ မျဖစ္မေန ေပးရတဲ့ ေဆးတခ်ိဳ႕ဟာ Placebo လူနာ စိတ္သက္သာရေစတဲ့ေဆးလို႔ ေခၚတယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မွာ အန္တာ သက္သာေစဘို႔ -
• Pyridoxine ဗီတာမင္ ဘီ ၆ ေပးေလ့ရွိတယ္။ Doxylamine 10 mg + Pyridoxine (B6) 10 mg ေပးသင့္တယ္။ B-Natal TheraPops နဲ႔ B-Natal Lozenges ေတြဟာ ဗီတာမင္ ဘီ-၆ ပါတဲ့ေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။
• ဆိုးဝါးသူေတြကို Promethazine 12.5-25 mg ကို ၄ နာရီျခား၊ Prochlorperazine 25 mg ကို စအိုမွ ၁၂ နာရီ ျခား ေပးႏိုင္တယ္။
• Meclizine, Dimenhydrinate, Metoclo-pramide ေတြကိုလည္း ေပးႏိုင္တယ္။
• Methylprednisolone 16 mg စားေဆး၊ ထိုးေဆး ကို ေနာက္ဆံုးအျဖစ္ ေပးႏိုင္တယ္။ ၃ ရက္နဲ႔ သက္သာရင္ ၂ ပတ္အထိ ဆက္ေပးပါ။ မသက္သာရင္ ရပ္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ႏုစဥ္ Corticosteroids မေပးတာ ေကာင္းတယ္။
• Psi Bands Acupressure ကို လက္ေကာက္ဝတ္မွာ ပတ္ထားႏိုင္တယ္။
• Organic Heartburn Relieving Tea QueaseEASE နဲ႔ Essential Oil Therapy တို႔က ေခတ္သံုးေဆးေတြပါ။
• ဂ်င္း (ခ်င္း) Ginger capsules of 250 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္ ေပးတယ္။
• တရုပ္အပ္စိုက္နည္းမွာ Acupuncture point P6 ေနရာမယ္ စိုက္ေပးရတယ္။

Hyperemesis Gravidarum ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ အလြန္အၾကြံ အန္ျခင္း
• ကိုယ္ဝန္ရွိတံုး ဆိုးဆိုးရြားရြား အန္တာကို ေခၚတယ္။ ကိုယ္ဝန္ဖ်က္ေပးရတဲ့ အထိဆိုးသူရွိတယ္။
• ဘာ့ေၾကာင့္ ျဖစ္ရတယ္ဆိုတာ တိတိပပမသိပါ။
• ကိုယ္ဝန္ ၂ဝဝ မွာ ၁ ေယာက္ကေန ၄ ေယာက္ထိ ျဖစ္တတ္တယ္။
• ကိုယ္ဝန္ ၈-၁၂ ပတ္ရွိခ်ိန္ အျဖစ္မ်ားတယ္။ ၂ဝ ပတ္ဆိုရင္ ၁ဝ% ေလာက္ဘဲ ဆက္ရွိေနတတ္တယ္။
• အန္တာ ၾကာရင္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလ်ာ့၊ အာဟာရနည္း၊ ဓါတ္ဆား အခ်ိဳးအဆ ေျပာင္းလဲလာႏိုင္တယ္။
• အနားယူခိုင္းပါ။ အစာကို နည္းနည္းနဲ႔ အၾကိမ္ခြဲစားေစပါ။ ပရိုတင္း မ်ားမ်ား ေၾကြးသင့္ျပီး အဆီနဲ႔အစပ္ ေလ်ာ့သင့္သည္။
• Normal saline or Lactated Ringer solution သြင္းေပးဘို႔ လိုႏိုင္တယ္။ ဂလူးကို႔စ္၊ ဗီတာမင္ဘီ ၁၊ ဘီ ၆၊ မဂၢနီဆီယမ္ ေပးရမယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ မေသာက္သင့္တဲ့ေဆး၊ သတိနဲ႔ေပးရမဲ့ေဆးေတြကေတာ့ -
Arbor vitae, Beth root, Black cohosh, Blue cohosh, Cascara, Chaste tree berry, Chinese angelica, Cinchona, Cotton root bark, Feverfew, Ginseng, Golden seal, Juniper, Kava kava, Licorice, Meadow saffron, Pennyroyal, Poke root, Rue, Sage, Senna, Tansy, White peony, Wormwood, Yarrow, Yellow dock, Vitamin A (မ်ားရင္), Isotretinoin, Etretinate, Phenytoin, Carbamezapine, Ergotamine, Methysergide, Aspirin, Ibuprofen, Azithromycin, Zithromax, Zmax, Zathrin, Erythromycin, Clarithromycin, Furazolidone, Prednisolone

မိခင္ေလာင္းေတြအတြက္ ဖတ္စရာေတြ
• Honeymoon Sickness မဂၤလာဦးညမွာျဖစ္တာ http://health-adult-reading.blogspot.com/2011/04/honeymoon-sickness.html
• Honeymoon Cystitis ဟန္းနီးမြန္းမွာ ဆီးေအာင့္တာ http://health-adult-reading.blogspot.com/2011/04/honeymoon-cystitis.html
• Pregnancy and Air Travel ကိုယ္ဝန္နဲ႔ ေလယာဥ္ခရီး http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/01/pregnancy-and-air-travel.html
• Pregnancy and Exercise ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေလ့က်င့္ခန္း http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/01/exercising-during-pregnancy.html
• Pregnancy and Hepatitis C အသဲေရာင္ (စီ) နဲ႔ ကိုယ္ဝန္ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/pregnancy-and-hepatitis-c.html
• Pregnancy and Prednisolone ကိုယ္ဝန္ႏွင့္ (ပရက္နဆိုလံုး) http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/pregnancy-and-prednisolone.html
• Pregnancy and Rheumatic disease ကိုယ္ဝန္ေဆာင္နဲ႔ ေလးဘက္နာ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2012/01/pregnancy-and-rheumatic-disease.html?zx=33a96828d9610a9
• Pregnancy and Rubella (ရူဘဲလား) နဲ႔ ကိုယ္ဝန္ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2010/12/pregnancy-and-rubella.html
• Pregnancy and Sleeping pills အိပ္ေဆးနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/01/sleeping-pills-and-pregnancy.html
• Pregnancy and Vomiting ကိုယ္ဝန္ႏွင့္ အန္ျခင္း http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/pregnancy-and-vomiting.html

Dr. တင့္ေဆြ
၁၉-၃-၂ဝ၁ဝ
၁၇-၄- ၂ဝ၁၁ (ျမန္မာ့ႏွစ္သစ္)

သမား၏ ေသာက

2012-01-24T14:53:00.004+06:30

ေဆးပညာဆည္းပူးေလ့လာရျခင္း၏ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားအား ယခင္ကပင္ ေကာင္းစြာမွတ္တမ္းျပဳခဲ့ၾကသည့္ အေထာက္အထား မ်ားစြာရိွပါသည္။ ေဆးပညာသင္သားတို႔အေနျဖင့္ ရရိွသည့္ပညာသင္ခ်ိန္နွင့္ မနိုင္ရင္ကန္ျဖစ္ေလာက္ေအာင္ မ်ားျပားလွသည့္ ပညာရပ္ဆိုင္ရာမ်ားကို မွတ္သားသင္ယူေနရျခင္း၊ အခ်ိန္နာရီၾကာျမင့္စြာ အလုပ္ခြင္တြင္ရိွေနရျခင္း၊ ရံဖန္ရံခါ ေဆးရံုေဆာင္မ်ားအတြင္း လွည့္လည္စမ္းသပ္ကုသမႈအေပၚ (လူအခ်ိဳ ႔က၊ ဥပမာ အေစာင့္၀န္ထမ္းက) အခြင့္ေကာင္းယူ အလြဲသံုးစားမႈမ်ားျပဳေနျခင္းကို ျမင္ေတြ႔ေနရျခင္း၊ နွင့္ လူနာအခ်ိဳ ့တို႔၏ အခံမရပ္နိုင္ေအာင္ခံစားေနရမႈ နွင့္ အသက္ဆံုးရံႈးရမႈအား သိျမင္ႀကံဳေတြ႔ေနရျခင္း ဟူသည့္အနိ႒ာရံုမ်ားအား ရင္ဆိုင္ေနၾကရပါသည္။ (Bourgeois et al., 1993; Lubitz and Nguyen, 1996; Silver and Glicken, 1990)

ေဆးပညာသင္ယူမႈအား "လက္လြတ္စပယ္ အလြဲသံုးစားျပဳတတ္ေသာ မိသားစုစနစ္" ဟု သမုတ္ေခၚေ၀ၚခံေနရျခင္းက ေဆးပညာရွင္တို႔အေပၚ (ေ၀ဒနာခံစားေနရသူတို႔၏) မယံုသကၤာျဖစ္မႈကိုတိုးပြားေစျခင္း၊ "သနားၾကင္နာမႈ စာနာမႈကင္းမဲ့ၾကသူမ်ား" အျဖစ္ကင္ပြန္းတပ္ခံရျခင္းတို႔မွသည္ ေဆးသမားေတာ္တို႔အေနျဖင့္ မိမိကိုယ္မိမိ မယံုတ၀က္ ယံုတ၀က္ ယံုရခက္ႀကီးျဖစ္လာၾကသည္(McKegney, 1989:452)။ ေဆးပညာေလ့လာသင္ယူရျခင္းမွရရိွခဲ့သည့္ မ်ားစြာေသာ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားသည္ ေဆးပညာရွင္တို႔၏ ကာယသုခ၊ စိတၱသုခ နွင့္ လုပ္ငန္းစြမ္းေဆာင္ရည္မ်ားအေပၚ မလိုလားအပ္သည့္ နာတာရွည္ဆိုးက်ိဳးမ်ားျဖစ္ေပၚေစမႈနွင့္ ဆက္ႏြယ္ေနေပသည္။(Baldwin et al., 1997b; Shanafelt et al., 2002) ။ ထို႔အျပင္ ေဆးသမားေတာ္မ်ားစြာတို႔၌ စိတ္ဖိစီးမႈျဖစ္ေစသည့္ အရာမ်ားအေပၚလိုက္ေလ်ာညီေထြမႈ မရိွသည့္ တုန္႔ျပန္မႈမ်ား (အရက္ေသစာေသာက္စားျခင္းကဲ့သို႔) ေပၚေပါက္လာေလ့ရိွျခင္းသာမက ၄င္းတို႔ကိုယ္တိုင္၏က်န္းမာေရးအေပၚ သင့္ေတာ္သည့္ေစာင့္ေရွာက္မႈရယူရန္ စီစဥ္မႈမရိွၾကေၾကာင္း ေတြ႔ရသည္(Baldwin et al., 1997a; Martin, 1986) ။

ေဆးေက်ာင္းသို႔ ၀င္ေရာက္လာေသာ ေက်ာင္းသားမ်ားစြာတို႔တြင္ ပို၍ပို၍တိုးလာေသာ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားရိွလာၾကကာ၊ ထိုစိတ္ဖိစီးမႈသည္ ေဆးပညာသင္ယူေနသည့္ (၄)နွစ္တာကာလလံုးလံုး (စာေရးသူတို႔နိုင္ငံတြင္ ေဆးေက်ာင္း ၄နွစ္တက္ရျခင္းျဖစ္မည္) အျပင္ ဘြဲ႔လြန္ပညာဆည္းပူးခ်ိန္နွင့္ သမားေတာ္ အျဖစ္ေဆးကုသမႈေပးသည့္ အခ်ိန္တိုင္ေအာင္ သူတို႔ထံတြင္ရိွေနေၾကာင္း ေလ့လာသုေတသနျပဳမႈမ်ားစြာက မွတ္တမ္းျပဳခဲ့ၾကသည္ (Clark and Zeldow, 1988; Rosal et al., 1997; Vitaliano et al., 1988) (Clark et al., 1984; Hendrie et al.,1990; Ramirez et al., 1995; Reuben, 1983; Shanafelt et al., 2002; Smith et al.,1986; Vitaliano et al., 1988, 1989)။ ထိုသို႔ျမင့္မားလာေသာ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားက ေဆးသမားေတာ္တို႔အား စိတ္ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္ေစကာ လူနာမ်ားအား ကုသမႈေပးရာတြင္ အေကာင္းဆံုး ကုသမႈမေပးနိုင္ျဖစ္ရေၾကာင္း နွင့္ သမားေတာ္တို႔အေနျဖင့္လည္း ပညာရပ္ဆိုင္ရာ ေက်နပ္နွစ္သက္မႈမရိွ ျဖစ္ရေၾကာင္း ေလ့လာမႈမ်ားအရ သိရိွရသည္ (Fields et al., 1995; Shanafelt et al., 2002)။ ထို႔အျပင္ ေဆးပညာသင္မ်ားစြာနွင့္ ေဆးသမားေတာ္မ်ားစြာတို႔သည္ အလုပ္ခြင္မွစိတ္ဖိစီးမႈမ်ားအား အိမ္အထိ သယ္ေဆာင္သြားၾကကာ မိသားစုတြင္းဆက္ဆံေရးတင္းမာမႈမ်ားျဖစ္ေစျခင္း၊ မိသားစုအတြင္း ေႏြးေထြးၾကင္နာမႈ နည္းပါးလာကာ အိမ္ေထာင္ေရးအဆင္မေျပမႈမ်ား မ်ားျပားလာျခင္း၊ စိတ္ဖိစီးမႈေၾကာင့္ျဖစ္ရသည့္ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ေ၀ဒနာမ်ားျဖစ္ေသာ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ခါးနာျခင္း၊ အားအင္ကင္းမဲ့ကာ ႏြမ္းနယ္ျခင္း၊ နွင့္ ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္းေ၀ဒနာမ်ား ခံစားၾကရေတာ့သည္(Geurts et al., 1999) ။

ေဆးေက်ာင္းမ်ားအေနျဖင့္ ေဆးေက်ာင္းသားမ်ားစြာတို႔၏ စိတ္ဖိစီးမႈ၊ စိတ္ေသာကမ်ား၊ ကေသာင္းကနင္းျဖစ္မႈမ်ားအား ကာကြယ္နိုင္ရန္၊ မွ်တစနစ္က်သည့္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ေစာင့္ေရွာက္မႈႈမ်ား ရယူနိုင္ရန္ ဟူသည့္ အေရးကိစၥမ်ား နွင့္စပ္လ်ဥ္းကာ ေဆာင္ရြက္စရာ မ်ားစြာရိွပါသည္။ ေဆးေက်ာင္းသားမ်ားအား စိတ္ဖိစီးမႈစီမံျခင္းနွင့္စပ္လ်ဥ္း၍ တိတိက်က် ပံုေဖၚေလ့လာသုေတသနျပဳထားခ်က္အရ ၄င္းတို႔အား စိတ္ဖိစီးမႈေလ်ာ့ခ်သည့္ နည္းပညာမ်ားသင္ေပးျခင္းက သူတို႔၏စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာဖိစီးမႈနွင့္ ပူပင္ေသာကမ်ားကို ေလ်ာ့ခ်နိုင္ေၾကာင္း ေတြ႔ရိွရသည္။ ထိုနည္းပညာမ်ားအား သူတို႔ေဆးေက်ာင္းသားဘ၀ တေလ်ာက္လံုးနွင့္ သမားေတာ္ဘ၀တြင္ပါ အသံုးခ်နိုင္ေပမည္။ ေဆးေက်ာင္းသားမ်ားအား စိတ္ဖိစီးမႈျဖစ္ေစမည့္ အႏၱရာယ္ရိွသည့္အခ်က္မ်ားနွင့္ ၄င္းတို႔ကိုယ္တိုင္တြင္ စိတ္ဖိစီးမႈ စိတ္ဓာတ္က်မႈျဖစ္လာမည့္ သတိျပဳဖြယ္ရာ လကၡဏာမ်ားအား သင္ၾကားေပးနိုင္သည္ (Chang et al., 1997; Clark et al.,1984; Firth-Cozens, 2001; Linzer et al., 2001; McCranie and Brandsma, 1988;Shanafelt et al., 2003); ။ ထိုမွေန၍ သမားတို႔၏ က်န္းမာသုခရေစမည့္ နည္းနာမ်ားကို ေဖၚေဆာင္ဖန္တီးနိုင္ရန္ နွင့္ မိသားစုတြင္းေႏြးေထြး၍ က်န္းမာမႈရိွေစရန္၊ သမားတို႔၏ ဂုဏ္သိကၡာနွင့္ တန္ဖိုးအား ျပတ္ျပတ္သားသားျမင္လာေစရန္၊ နွင့္ ၄င္းတို႔၏ဘ၀တြင္ မွ်တက်န္းမာသည့္သုခမ်ား ဖန္တီးနိုင္မည့္ နည္းနာမ်ားအား လြတ္လပ္စြာ ေဆြးေႏြးနိုင္ေစရပါမည္။ ဤအရာမ်ားအား ေဆးေက်ာင္းသင္ရိုးညႊန္းတမ္း၏ အပိုင္းတစ္ခုအေနျဖင့္ လည္းေကာင္း၊ သင္ရိုးညႊန္းတမ္းျပင္ပ စြမ္းေဆာင္မႈမ်ား အျဖစ္လည္းေကာင္း ျပဳလုပ္နိုင္ေပသည္။

ေက်ာင္းသားမ်ားသည္ ကိုယ္ေရာစိတ္ပါ က်န္းမာေနခ်ိန္တြင္ ေကာင္းစြာသင္ယူမႈျပဳနိုင္ၾကသည္။ သူတို႔ေဆးပညာသင္ယူေနခ်ိန္တြင္ ဘ၀တြင္မ်ွတက်န္းမာစြာေနထိုင္တတ္ရန္ နွင့္ ၄င္းတို႔၏ စိတ္ဖိစီးမႈနွင့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာေ၀ဒနာမ်ားအား ေစာစီးစြာသတိျပဳမိကာ ကာကြယ္နည္း ကုသနည္းမ်ား တတ္ေျမာက္ေအာင္ သင္ယူခဲ့ရမည္ဆိုပါက သူတို႔၏ေက်ာင္းသားဘ၀တေလွ်ာက္လံုးနွင့္ ေဆးသမားေတာ္ဘ၀သို႔တိုင္ က်န္းမာသုခနွင့္ေရရွည္ျပည့္စံုေစမည့္ အေလ့အထေကာင္းမ်ားကို ရရိွယူေဆာင္လာနိုင္ခဲ့ၾကမည္ျဖစ္ပါသည္။

Institute of Medicine of the National Academy မွ ၂၀၀၃ ခုနွစ္တြင္ ထုတ္သည့္Enhancing the Behavioral and Social Science Content of Medical School Curricula စာအုပ္ပါ Physician Well-Being ကိုဘာသာျပန္ဆိုပါသည္။ Well-Being ဆိုေသာ္လည္း စိတ္ေသာကကို ဦးစားေပးေရးထားသျဖင့္ သမား၏ေသာက ဟု ေခါင္းစဥ္တပ္လိုက္ပါသည္။

Neonatal jaundice ေမြးစကေလး အသားဝါျခင္း

2012-01-24T12:56:00.002+06:30

ဆရာရွင့္ သမီးအစ္မက ၂ဝ ရက္ေန႔က မႏၱေလးက (႕႕႕႕႕) ေဆးရုံမွာ ေယာက္်ားေလး ေမြးခဲ့ပါတယ္ရွင့္။ ေဘးအခန္းနဲ႔ မ်က္နွာခ်င္းဆိုင္အခန္းက ကေလးေတြက အသားဝါ ပါလို႔ ဓာတ္ကင္တာကို ေတြ ့ရပါတယ္။ အစ္မရဲ ့ကေလးကေတာ့ ၃ ရက္ေနမွ ေသြးေဖာက္ႀကည့္ေတာ့ အသားဝါပါလို႔ ေသြးလဲရပါတယ္ရွင့္။ အဲဒါဟာ ဘာေႀကာင့္ပါလဲရွင့္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္အတြင္းမွာ စားေသာက္ေနထိုင္မႈနဲ႔ ဆိုင္ပါသလားရွင့္။ ဒါမွမဟုတ္ ကူးစက္မႈတစ္ခုလား။ ေမြးလာမယ့္ ကေလးမွာ အသားဝါ မပါေအာင္ ဘယ္လို လုပ္သင့္ပါသလဲရွင့္။

အသားဝါကို ေခၚတဲ့ Jaundice (ဂြ်န္းဒစ္) ဆိုတာ ျပင္သစ္စကားကေနလာတယ္။ ကေလးအေရျပားမွာ Bilirubin (ဘီလီရူဘင္) ေခၚတဲ့ အေရာင္ရွိ ဓါတ္ေတြ မ်ားေနလို႔ ျဖစ္တယ္။ လူတိုင္းမွာ ရွိတာပါဘဲ၊ ကေလးမွာ မ်ားေနလို႔။

ကေလးတိုင္း ၅ဝ-၆ဝ% က ေမြးျပီး တပါတ္အတြင္းမွာ အသားဝါၾကတယ္။ ေမြးစကေလး အသားဝါတာကို ေဆးစာနဲ႔ Neonatal jaundice ေခၚတယ္။ ေသြးစစ္ၾကည့္ရင္ Bilirubin level က 85 umol/l (5 mg/dL) ထက္ မ်ားေနတာ ျဖစ္တယ္။ လူၾကီးေတြမွာေတာ့ 34 umol/l (2 mg/dL) ဆိုရင္ အသားဝါေနတယ္လို႔ ေျပာတယ္။

Causes ျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းေတြက -
1. Increase bilirubin load on liver cells: အသဲ (ဆဲလ္) ေတြမွာ (ဘီလီရူဘင္) မ်ားလာလို႔၊
2. Defective hepatic uptake of bilirubin from blood plasma: ေသြးထဲက (ဘီလီရူဘင္) ေတြကို အသဲကေန လံုေလာက္ေအာင္ မယူႏိုင္လို႔၊
3. Defective billirubin conjugation: (ဘီလီရူဘင္) ကို အသဲကေန ေပါင္းစပ္ေပးမႈမွာ ခ်ိဳ႕ယြင္းလို႔၊
4. Defective bilirubin excretion (ဘီလီရူဘင္) ေတြကို စြန္႔ထုတ္ျပစ္တာ မႏိုင္လို႔ ဆိုတဲ့အေၾကာင္းတရားေတြေၾကာင့္ အသားဝါရတယ္။

ေမြးစကေလး အသားဝါတာ (၄) မ်ိဳးရွိတယ္။
(၁) Physiological jaundice ဇီဝကမၼျဖစ္စဥ္အရ ျဖစ္လာတာမ်ိဳး၊ ေဆးကုစရာ မလိုပါ။ သေႏၶသားဘဝက ေသြးေတြကုိ အသစ္လဲရာကေန ေသြးနီဥေတြ ပ်က္စီးတဲ့အခါ (ဟီမိုဂလိုဘင္) ထဲက (ဘီလီရူဘင္) ေတြထြက္လာျပီး၊ ေသြးထဲေရာက္မယ္။ အသဲမွာ ေျပာင္းလဲမႈေတြ လုပ္တယ္။ မလိုတာေတြ ဝမ္းထဲကေန စြန္႔ထုတ္တယ္။ အသဲကေန (ဘီလီရူဘင္) ကို ႏိုင္ေအာင္ မရွင္းႏိုင္ေသးလို႔ ၂-၃ ရက္ဆို ဝါလာမယ္။ ၁-၂ ပါတ္ေနရင္ ေကာင္းသြားမယ္။
(၂) Blood group incompatibility (Rh or ABO problems) ေသြးအုပ္စုမတည့္လို႔ျဖစ္တာ၊ မိခင္ေသြးက မတူရင္ ကေလးရဲ႕ေသြးနီဥေတြကို ဖ်က္ဆီးတာမ်ိဳးျဖစ္ေစတယ္။ အဲလိုျဖစ္ရင္ ကေလးေသြးထဲမွာ (ဘီလီရူဘင္) ေတြ မ်ားလာတယ္။ ဆိုးတယ္။ ၂၄ နာရီအတြင္းမွာ သိသာလာမယ္။ Rh ေၾကာင့္ျဖစ္တာအတြက္ အခုေခတ္မွာ မိခင္ကို ကေလးေမြးျပီး ၇၂ နာရီအတြင္း RhoGAM ထိုးေပးတယ္။ ေနာက္ကေလးေတြအတြက္ ကာကြယ္ျပီးသား ျဖစ္သြားမယ္။
(၃) Breast-feeding jaundice ႏို႔ဗူးတိုက္လို႔ျဖစ္တဲ့ အသားဝါ၊ ကေလးကို ႏို႔လိုသေလာက္ မတိုက္ရင္ျဖစ္မယ္။ အဲဒါမ်ိဳးက ၅-၁ဝ% ရွိတယ္။ ေမြးကာစကေလးေတြမွာ လူၾကီးေတြလို အူထဲမွာ (ဗက္တီးရီးယား) မရွိေသးဘူး။ လူၾကီးေတြဆိုရင္ ပိုးေတြကေန Conjugated bilirubin ဆိုတာကို Stercobilinogen အျဖစ္ေျပာင္းေပးမယ္။ ေနာက္ဆံုး Stercobilin အေနနဲ႔ ဝမ္းထဲမွာ ပါသြားတယ္။ ကေလးငယ္ေလးေတြမွာ အဲလိုျဖစ္မလာႏိုင္ေသးဘူး။
(၄) Breast-milk jaundice မိခင္ႏို႔တိုက္ရာကေနျဖစ္တာ ၁-၂% ရွိတယ္။ ၄-၇ ရက္မွာျပတယ္။ ၃-၁ဝ ပါတ္အထိ ၾကာတယ္။ အႏၲရာယ္ မရွိပါ။ တခ်ိဳ႕ မိခင္ေတြရဲ႕ႏို႔ထဲမွာ Progesterone (ပရိုဂ်က္စတီရုန္း) ေဟာ္မုန္းနဲ႔ဆိုင္တာ ပါေနတယ္။ ကေလးအူကေန (ဘီလီရူဘင္) ေတြကို ျပန္စုပ္ယူေစလို႔ ျဖစ္ရတယ္။ ေနာက္ျပီး ႏို႔ထဲမွာ Lipoprotein lipase ေခၚတဲ့ (အင္ဇိုင္းမ္) ပါေနတယ္။ ဒါကေန Bilirubin ျဖစ္စဥ္ကို ထိခိုက္ေစတယ္။ ကေလးဝမ္းခ်ဳပ္ရင္လဲ ရွင္းထုတ္တာ ေႏွးလို႔ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဗိုက္ထဲတံုးကေတာ့ အခ်င္းကတဆင့္ စြန္႔ထုတ္တာ လုပ္ေပးတယ္။

လမေစ့ဘဲေမြးတာနဲ႔ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ မျပည္တဲ့ကေလးေတြမွာ ပိုျဖစ္ၾကရွာတယ္။ ကေလးအသားဝါရင္ ေသြးကို အခ်ိန္တန္တိုင္း Bilirubin levels စစ္ေနရမယ္။ ေသြးထဲမွာ Unconjugated bilirubin ဆိုတဲ့ အသဲကေန ေပါင္းစပ္ေပးတာ မလုပ္ရေသးတဲ့ (ဘီလီရူဘင္) အမ်ိဳးအစားေတြ မ်ားေနမယ္။ ေမြးကာစကေလးတိုင္း ပဌမပါတ္မွာ 30 µmol/L (1.8 mg/dL) မက ရွိၾကတယ္။ မ်ားေနတာကို Hyperbilirubinemia ေခၚတယ္။ ကေလးကို ထိခိုက္ေစႏိုင္တယ္။ ေဆးကုဘို႔လို-မလို ကေလးအထူးကု ဆရာဝန္ကေန ဆံုးျဖတ္ပါမယ္။

Pathological jaundice ေဆးကုစရာလိုတဲ့ အသားဝါဆိုတာ ၂၄-၄၈ နာရီအတြင္း ေတြ႔ရမယ္။ ေသြးဆက္စစ္ေနတဲ့အခါ -
- Total bilirubin က တနာရီမွာ 8.5 umol/l (0.5 mg/dL) ထက္မ်ားေနတာ၊
- Total bilirubin က ၂၄ နာရီမွာ (85 umol/l) 5 mg/dL ရွိေနတာ၊
- Total bilirubin 331.5 umol/l (19.5 mg/dL) မကရွိေနတာ၊
- Direct bilirubin 34 umol/l (2.0 mg/dL) မကရွိေနတာေတြဆိုရင္ ေဆးကုရမယ္။

တျခားျဖစ္ႏိုင္ေျခေတြလဲ ထည့္တြက္ရမယ္။
- ဗိုက္ထဲမွာ ကေလးက ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ တခုခုရွိတာ။ ေရာဂါပိုးဝင္တာ၊ Biliary atresia, PFIC, Bile duct paucity, Alagille's syndrome, Alpha 1 နဲ႔ Cystic fibrosis or hepatitis အသဲေရာဂါရွိေနရင္၊
- Hemolytic anemia, polycythemia ေသြးအားနည္းေရာဂါေတြနဲ႔ ေသြးေရာဂါေတြ၊ Abnormal RBC ေသြးနီဥ ပံုစံမမွန္ရင္၊
- Cephalohematoma ေမြးတံုးက ခက္ခဲလို႔ ေခါင္းထဲမွာ ေသြးခဲတာ ျဖစ္ေနရင္၊
- Rubella ဂ်ာမန္ ဝက္သက္၊ Syphilis (ဆစ္ဖလစ္) စတဲ့ကူးစက္ေရာဂါေတြ၊
- မိသားစုထဲမွာလဲ အဲလိုမ်ိဳးရွိဘူးတာ၊ မေအမွာ ဆီးခ်ိဳရွိေနရင္၊ (ဆာလ္ဖါ) ေဆး၊ ငွက္ဖ်ားေဆး၊ လိင္ေဟာ္မုန္းေတြနဲ႔ စိတ္ေရာဂါေဆးေတြ၊ (ကေလး ၂ လေအာက္ကို (ဆာလ္ဖါ) ပါတဲ့ေဆး မေပးရပါ။)

ေဆးစစ္ရင္
- Complete blood count
- Coomb's test
- Reticulocyte count ေတြကို စစ္ေဆးႏိုင္တယ္။

ေမြးစကေလးေတြမွာ အသားဝါတိုင္း စိုးရိမ္စရာမလိုပါ။ ေဆးကုစရာမလိုတာ မ်ားတယ္။ ၃ ရက္ေနရင္ စသိသာျပီး ၁၄-၁၅ ရက္ေနရင္ ေပ်ာက္သြားတာတယ္။ မ်က္ႏွာကစ သိသာတယ္။ ေနာက္ ရင္ပတ္၊ ဗိုက္၊ ေျခ-လက္၊ အကုန္ပါဘဲ။ မ်က္လံုးကို ၾကည့္ရင္ သိမယ္။ လက္နဲ႔အသာေလးဖိျပီး စစ္ေဆးရင္ ဝါတာကို ပိုျမင္သာတယ္။ ေရတိုက္တာနဲ႔ ေနရာင္ ျပေပးတာနဲ႔ လံုေလာက္ၾကတာ မ်ားတယ္။ ၂-၃ နာရီတခါ၊ တေန႔မွာ ၁၂ ၾကိမ္ ႏို႔တိုက္ပါ။ တခ်ိဳ႕အေျခအေနမွာ မိခင္ႏို႔ကို အတိုက္မခိုင္းဘူး။ ေရခဏခဏတိုက္ေပးပါ။ ဝမ္းသြားမ်ားတာ ေကာင္းတယ္။ လိုအပ္ရင္ ဝမ္းျခဴေပးပါ။

Phototherapy အလင္းေရာင္ေပး ကုသနည္းကို အဂၤလန္ Rochford Hospital ေဆးရံုကေန စသံုးခဲ့တယ္။ လမေစ့ေမြးတဲ့ ကေလးေတြကို ျပဳစုေပးတဲ့ သူနာျပဳဆရာမၾကီးကေန စတာျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ အေရာင္ပါတဲ့ မီးေခ်ာင္းေတြ သံုးလာတယ္။ အျပာေရာင္ကို အသံုးအမ်ားဆံုးဘဲ။ ကေလးမ်က္စိကို ဖံုးထားရမယ္။ တေန႔မွာ ၁ဝ-၁၂ ၾကိမ္၊ တခါလုပ္ရင္ ၂-၃ နာရီၾကာတယ္။ အလင္းေရာင္ေပးကုသေနတံုးလဲ ႏို႔တိုက္ႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕ေဆးရံုေတြက ဒီအခ်ိန္မွာ ေသြးေၾကာထဲကေန အဟာရျဖည့္တာသာ လုပ္ေပးတယ္။

သိပ္မဆိုးရင္ အိမ္မွာတင္ Biliblanket ကိုသံုးႏိုင္တယ္။ Fiber optics နဲ႔လုပ္ထားတယ္။ သဘာဝ ေနေရာင္ထဲက Ultraviolet light therapy ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ကေန မွဲ႔ေပါက္မလား စိုးရိမ္ရတယ္။ Total serum bilirubin 428 umol/l (25 mg/dL) ထက္ မ်ားတဲ့ကေလးကို Exchange transfusions ေသြးလဲ ကုသေပးရတယ္။

ကေလးမွာ အသားဝါတာ သိပ္ၾကာေနရင္ Kernicterus ဦးေႏွာက္ထိခိုက္တဲ့ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အေမရိကားမွာ ကေလး ႏွစ္သိန္းရွိရင္ Kernicterus ျဖစ္တဲ့ကေလး ၃ ေယာက္ရွိတယ္။ ေယာက္်ားေလးေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ပူမယ္၊ တက္ႏိုင္တယ္။ ကေလးက တအား ငိုမယ္။ အသဲ နဲ႔ ေဘလံုးၾကီးေနမယ္၊ ေသြးျခည္ဥေလးေတြ ေတြ႔မယ္၊ ေခါင္း (ဦးေႏွာက္) ငယ္ေနမယ္။ တခ်ိဳ႕ေလးေတြမွာ Cerebral palsy မ်က္ႏွာေလျဖတ္တာ နဲ႔ Deafness နားမၾကားတာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေမြးမဲ့ကေလး ေဆးကုရမဲ့ အသားဝါ မျဖစ္ေအာင္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တိုင္း Blood type ေသြးအုပ္စု နဲ႔ Unusual antibodies ေတြ႔ေနက် မဟုတ္တဲ့ (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြရွိ-မရွိ စစ္ထားသင့္တယ္။ ေသြးအုပ္စုက O+ ျဖစ္ေနတာလဲ သတိထားရတယ္။ Rh negative ျဖစ္ေနရင္ ကေလး ခ်က္ၾကိဳးကေန စစ္တာ လုပ္သင့္တယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၃-၁-၂ဝ၁၂

ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးတြင္ အစိုးရမ်ား၏ အခန္းက႑

2012-01-11T15:56:00.001+06:30

"ျပည္သူတို႔၏က်န္းမာေရးနွင္႔လံုၿခံဳေရးကိုကာကြယ္ရန္၊ထိန္းသိမ္းရန္နွင္႔ျမွင္႔တင္ရန္အစိုးရအဆင့္ဆင့္(ျပည္ေထာင္စု၊လူမ်ိဳးစု၊တိုင္းေဒသ၊ျပည္နယ္ေဒသ)တြင္အသီးသီးတာ၀န္ရိွသည္”။ (Gostin, 2000, 2002)

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ဒီမိုကေရစီ၏ပင္ကိုမူလသေဘာအရဆိုလွ်င္ပင္နိုင္ငံသားတို႔၏က်န္းမာေရးတြင္အစိုးရ၏တာ၀န္ရိွမႈကအတိုင္းအတာတစ္ခုအထိရပ္တည္ေနသည္။က်န္းမာေရးအရာထမ္းမ်ားကိုျပည္သူတို႔ကတိုက္ရိုက္ေရြးခ်ယ္ျခင္း၊သို႔မဟုတ္ျပည္သူတို႔ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ထားသည္႔ကိုယ္စားလွယ္မ်ားထဲမွေရြးခ်ယ္ခန္႔ထားျခင္းျပဳရသည္။သို႔အတြက္ေၾကာင္႔ပင္နိုင္ငံသားတို႔ကမိမိတုိ႔၏က်န္းမာေရးကိုအေလးထားသည့္နည္းတူ၊က်န္းမာေရးအရာထမ္းတို႔ကလည္းျပည္သူတို႔၏က်န္းမာေရးအတြက္အစိုးရ၏တာ၀န္ရိွမႈကိုအေလးထားသည္။ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးကိုအစိုးရကေစာင့္ၾကပ္ၾကည႔္ရႈနိုင္စြမ္း၊လိုအပ္ပါကဥပေဒမ်ား၊စည္းကမ္းမ်ား၊မူမ်ားခ်မွတ္ျခင္း၊က်န္းမာေရးအတြက္နိုင္ငံဘ႑ာေငြပိုမိုခြဲေ၀သံုးနိုင္ေစျခင္းမ်ားကိုအေလးထားေဆာင္ရြက္ကာျပည္သူတို႔၏က်န္းမာေရးကိုလံုၿခံဳစိတ္ခ်မႈရိွေအာင္မျဖစ္မေနႀကိဳးစားမႈျပဳၾကသည္။"

National Academy of Sciences မွ 2002 ခုနွစ္ကထုတ္ေ၀ေသာ The Future of the Public's Health in The 21^st Century စာအုပ္ထဲမွ The Role of Governments in Public Health အပိုင္းတစ္ခု ဘာသာျပန္လိုက္ျခင္းျဖစ္ပါသည္။

Lesions on penis က်ားအဂၤါ အနာမ်ား

2012-01-09T10:41:00.000+06:30

အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၂၁)

Mon, Jan 9, 2012 at 9:05 AM
က်ေနာ္ ၃၃ ႏွစ္ရွိပါျပီ။ က်ေနာ့္ ငယ္ပါမွာ တခါတေလ အရည္ၾကည္ဖုေလးေတြ ေပါက္တတ္ပါတယ္။ အပူအေအးမမွ်တဲ့ အခိ်န္မွာ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ အဲလုိျဖစ္ရင္ ဆီးေအာင့္တတ္ပါတယ္။ အမ်ားၾကီးေအာင့္တာေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ အဖုေလးေတြ ေဖာက္လုိက္ရင္ အေရျပားေပၚမွာ မိတ္ေတြကုိ ေဖာက္လုိက္ရင္ျဖစ္သလုိ က်န္ခဲ့ျပီး ၂ ရက္ေလာက္ ဆုိရင္ေတာ့ ေပ်ာက္သြားတတ္ပါတယ္။ အဲဒါဘာေၾကာင့္လဲ။

၁။ Genital herpes က်ားလိင္တံမွာ တခုမက အစုလိုက္နာတဲ့ အနာဆိုရင္ ေရယံု ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ လိင္တံမ်ာသာမက စအို နဲ႔ တင္ပါးတဝွိဳက္မွာလဲ ေပါက္တတ္ပါတယ္။ ျဖစ္ျဖစ္ခ်င္း တခ်ိဳ႕မွာ ကိုယ္နဲနဲ ပူတတ္တယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ STD/STI လိင္လမ္းေၾကာင္း ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါတမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။ ေယာက္်ားေတြမွာ အျဖစ္မ်ားေပမဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေရယံု ဟာ ဗိုင္းရပ္စ္ ေၾကာင့္ျဖစ္တာမို႔ အတိအက်ေျပာရရင္ ေဆးမႏိုင္ပါ။ ကုသတာရဲ႕ ရည္မွန္းခ်က္ဟာ အေနရအထိုင္ရ သက္ေသာေအာင္၊ ဆက္မပြါးေအာင္၊ သူမ်ားကို မကူးေအာင္လုပ္ဘို႔ပါ။ သန္႔ရွင္းေရး လုပ္တာ ေကာင္းတယ္။ အဝတ္အစား ဝတ္တာတာင္ cotton underwear ေကာင္းတယ္။ အတူေနတာ(ဆက္ဆံတာ) ကို ေရွာင္ပါ။

Acyclovir (Zovirax), famciclovir (Famvir), or Valacyclovir (Valtrex) ေတြဟာ ဗိုင္းရပ္စ္ေဆးေတြပါ။ နာတယ္ဆိုရင္ အနာသက္သာေဆးေတြ Ibuprofen (Advil) or Acetaminophen (Tylenol) ေသာက္ရပါမယ္။ သဘာဝေဆးနည္း ေတြထဲမွာ Red Marine Algae, Vir-L-Lysine, Choraphor, Aviralex, Aeura, H-Balm ေတြပါတယ္။ Acyclovir က ေဆးျပား၊ ေဆးေတာင့္၊ ေဆးရည္ရွိတယ္။ တေန႔ကို ၂-၅ ၾကိမ္နဲ႔ ၅-၁ဝ ရက္ေသာက္ရတယ္။ လိင္လမ္းမွာ ျဖစ္တာမ်ိဳးကိုေတာ့ ၁ ႏွစ္အထိ ေပးရတာလဲရွိတယ္။

၂။ Wart အနာက မံုလာပြင့္လို သဏၭာန္ဆိုရင္ ၾကြက္ႏို႔ျဖစ္မယ္။ ေနာက္ဆက္တြဲ ပိုးထပ္ဝင္တာမရွိသ၍ မနာပါ။ နဲနဲ ယားတာ ပူတာမ်ိဳးရွိတတ္ပါတယ္။ အရည္ထြက္တာမ်ိဳးလဲရွိႏိုင္တယ္။ ၾကြက္ႏို႔ကုဘို႔ သတ္သတ္ေရးထားပါတယ္။ လိင္အဂၤါ ၾကြက္ႏို႔ Genital Warts ကိုဖတ္ပါ။

၃။ Syphilis က်ားလိင္တံမွာ တခုတည္းေသာ အနာ(အဖု)ဆိုရင္ (ဆစ္ဖလစ္) ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ မနာတဲ့အနာ ကို Chancre (ရွန္ကာ) လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဒီအနာနဲ႔တြဲျပီး ေပါင္ျခံမွာ အၾကိတ္ထြက္လာပါမယ္။ ဒီအနာ၊ အၾကိတ္ေတြက ၃-၆ ပါတ္ေလာက္ေနလို႔ သူ႔အလိုလို ေပ်ာက္သြားတာဟာ ပိုးကင္းသြားတာ မဟုတ္ပါ။ ေသြးစစ္ရင္ VDRL ဆိုတာလုပ္ရလို႔ + ျဖစ္ရင္ Syphilis (ဆစ္ဖလစ္) ရွိတယ္လို႔ ေခၚတယ္။

Syphilis ကို ဘာလကၡဏာမွ မေပၚဘဲ ေသြးစစ္လို႔ ရွိေနရင္လဲ တာရွည္ခံ (ပင္နစလင္) ထိုးေဆး Benzathine penicillin G ကို တခါထိုးရင္ ၂႕၄ ယူနစ္ တပါတ္တခါ၊ ေပါင္း ၃ ခါ ထိုးရတယ္။

၄။ က်ားလိင္တံမွာ တခုမက ပန္းေရာင္နဲ႔ အေရျပားေပၚခပ္ေဖါင္းေဖါင္းေလးျဖစ္တာမ်ိဳးက Molluscum contagiosum ေခၚတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ ေၾကာင့္ျဖစ္ရတာ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ မနာပါ။ တခါတေလ နာျပီး၊ ယားသလိုျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ေဆးေတြကို အားကိုးပါ။

၅။ Chancroid က်ားလိင္တံမွာ အနာေတြက တခုမကလဲရွိ နာလဲနာ၊ ေပါင္ျခံမွာလဲ အၾကိတ္ရွိတာဆိုရင္ (ရွန္ကာ) လို႔ ေခၚတယ္။ ၁ လကၼရဲ႕ ရွစ္ပံု ၁ ပံုကေန ၂ လကၼထိရွိႏိုင္တယ္။ နခမ္းသားတိတိက်က်ရွိတယ္။ ညီညီညာညာမဟုတ္ဖူး။ ထိရင္၊ လွဳတ္ရင္ ေသြးထြက္ႏိုင္တယ္။ မီးခိုးေရာင္ ဒါမွမဟုတ္ ခပ္ဝါဝါေနမယ္။ ပဋိဇီဝေဆး Azithromycin, Ceftriaxone, Ciprofloxacin, and Erythromycin ေတြက ႏိုင္တယ္။ ေပါင္ျခံအၾကိတ္က လိုအပ္ရင္ ခြဲစိတ္ရပါမယ္။

၆။ Crabs က်ားလိင္တံမွာ ခပ္မဲမဲအကြက္ကို သာမန္မ်က္စိနဲ႔ မျမင္ရသေလာက္ရွိတာမ်ိဳးက ရွာရွားပါးပါး (ခရက္ဘ္စ္) ေခၚတာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အမႊးေတြမွာ ဥေတြရွိေနပါမယ္။ သူ႔ကိုၾက ျမင္ရတယ္။

၇။ Scabies က်ားလိင္တံမွာ အေတာ္ယားတဲ့ ခပ္နီနီ အနာေတြဟာ ယားနာပါ။ ေဆးေတြကေတာ့ Permethrin, Crotamiton နဲ႔ Benzyl benzoate ျဖစ္ပါတယ္။

ဂ။ Abscesses ေပါင္ျခံမွာ တျခားေနရာေတြမွာ ေပါက္တာမ်ိဳး (ဗက္တီးရီးယား)ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ရိုးရိုးျပည္တည္နာ လဲ ေပါက္ႏိုင္တယ္။ ပဋိဇီဝေဆးေတြက ႏိုင္ပါတယ္။

၉။ Cancer penis လိင္တံ မွာလဲ ကင္ဆာ ျဖစ္တယ္။ အမွန္ေျပာရရင္ ဘယ္ေနရာမွာျဖစ္တဲ့ ကင္ဆာျဖစ္ျဖစ္ ဘာ့ေၾကာင့္ျဖစ္ရတယ္ဆိုတာ ကေန႔အထိ မသိေသးပါ။ လိင္တံကိုဖံုးတဲ့ အေရျပားေအာင္မွာ အနံဆိုးဆိုး၊ ခပ္ျပစ္ျပစ္ အညစ္အေၾကးေတြရွိေနရင္ ကင္ဆာျဖစ္ေစတတ္တယ္။ တခ်ိန္က ၾကြက္ႏို႔ျဖစ္ဘူးသူ၊ လိင္တံအေရျပားကို ငံုေနပါလ်က္ မလွီးျဖတ္ထားသူ၊ သန္႔ရွင္းေရးနဲသူေတြဟာလဲ ကင္ဆာ ျဖစ္ေစတတ္တယ္။

အနာလိုလို အလံုးလိုလို အၾကိတ္အခဲလိုလိုစ ျဖစ္တာပါ။ ၾကြက္ႏို႔နဲ႔လဲတူတယ္။ မံုလာပြင့္လိုေနတယ္။ ျဖစ္ရင္ မနာတာက မ်ားတယ္။ ေနာက္ၾကမွ ေသြးထြက္တာ၊ နာတာေတြျဖစ္လာတယ္။ လိင္တံရဲ႔ထိပ္ပိုင္းမွာ အျဖစ္အမ်ားဆံုးပါ။

ေသျခာေအာင္ အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးနည္း Biopsy လုပ္ရမယ္။ ကုသနည္းမွာ Chemotherapy ေဆးေပးတာ၊ Radiation ဓါတ္ကင္တာ၊ Surgery ခြဲစိတ္ကုသတာေတြပါတယ္။

(အသံုးအႏွဳန္း ရိုင္းတာေလးမ်ား ပါသြားရင္ ကန္ေတာ့ပါဗ်ာ။)

Dr. တင့္ေဆြ
၁၉-၈-၂ဝဝ၉

August 23, 2009 9:28 AM
Q: ဆရာ ကြ်န္ေတာ့္ ေဂြးဥ အတြင္းအိတ္ ဥေပၚမွာအၾကိတ္လုံးလုိ နွစ္လံုးျဖစ္ေနလုိ႔ပါဆရာ။ ဘယ္ဆရာဝန္နဲ႔ ျပရမလဲမသိဘူး

A: ေဂြးဥ အတြင္းအိတ္ ဥေပၚမွာ အၾကိတ္လုံးလုိ နွစ္လံုး စာနဲ႔ေမးတာမို႔ မ်က္စိနဲ႔ၾကည့္ လက္နဲ႔စမ္းရသလို မေသျခာတာမို႔ မွန္းျပီး ရမ္းကုလုပ္ရေတာ့မွာဘဲဗ်ာ။ ေယာက္က်ားေတြ ကပ္ပယ္အိတ္ ေခၚ Scrotum တဝွိဳက္မွာ ျဖစ္တတ္တာေတြက အမ်ိဳးေပါင္ (၁၃)ခုတိတိ ရွိပါတယ္။ မေၾကာက္ပါနဲ႔။ အမ်ားစုေရာဂါေတြက ကုတာလြယ္ျပီး ေပ်ာက္ဘို႔ မခက္ၾကပါ။

Inguinal hernia အူက်ေရာဂါ၊ Testicular torsion အေစ့လိန္ျခင္း၊ Hydrocele မုတ္ (မုတၲ) ေခၚ အရည္မ်ားျခင္း၊ Epididymal cyst အေစ့အထက္နားအိတ္ျဖစ္ျခင္း၊ Epididymo-orchitis အေစ့-အေၾကာေရာင္ျခင္း၊ Haematocele မုတ္ (မုတၲ)၊ အရည္မဟုတ္ဘဲ ေသြးျဖစ္ေနျခင္း၊ Hydrocoele of testis အေစ့တြင္ မုတ္ျဖစ္ျခင္း၊ Lipoma of spermatic cord အေၾကာမွာ အဆီအိတ္ျဖစ္ျခင္း၊ Mumps ေမာ္နာ ဒါမွမဟုတ္ ပါးခ်ိတ္ေရာင္နာႏွင့္ ဆက္ေနေသာ ကူးစက္နာျဖစ္ျခင္း၊ Scrotal haematoma အိတ္ထဲေသြးယိုျခင္း၊ Varicocoele ေသြးျပန္ေၾကာမ်ားထံုးျခင္း။ Spermatocele အေစ့အေပၚတြင္ သုတ္ပိုးမ်ားစုေနျခင္း၊ Testicular cancer အေစ့ကင္ဆာျဖစ္ျခင္း၊

တကယ္လို႔ ေရာဂါလကၡဏာကို နဲနဲစံုေအာင္သိရရင္ မၾကည္ဘဲနဲ႔ အတတ္ေဟာႏိုင္ပါတယ္။ ဆိုပါစို႔ ၾကာျပီလား၊ နာသလားနဲ႔ အေနအထားေျပာင္းရင္ ေသးသြားလား-ေသးမသြားလား။ ဒီေမးခြန္း ၃ ခုေလာက္နဲ႔ ေျပာႏိုင္တတ္ပါတယ္။

ေရာဂါအားလံုးအနက္ တခုကလြဲရင္ ခြဲစိတ္ဆရာဝန္နဲ႔ဆိုင္တာခ်ည္းျဖစ္လို႔ ခြဲစိတ္အထူးကုဆရာဝန္ကို ျပရပါမယ္။ အထူးကု မဟုတ္တဲ့ ရိုးရိုးဆရာဝန္ (ကြ်န္ေတာ္တို႔လို ဂ်န္ဂယ္)ေတြကလဲ အေတာ္မ်ားမ်ား လုပ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။ ခြဲရဦးေတာ့ မခက္တာေတြပါ။ ဆရာဝန္ေပါက္စမ်ား လက္သင္စမ္းၾကရတာ ဒီေရာဂါေတြမို႔ပါ။

August 04, 2010 11:09 AM
Q: က်ေနာ္ တခုေလာက္ ေမးခ်င္လို႔ပါဆရာ။ က်ေနာ္ကေတာ့ ႕႕႕႕႕ ႏိုင္ငံမွာ အလုပ္လုပ္ေနပါတယ္။ က်ေနာ္ အသက္ ၂၂ နွစ္ ရိွပါၿပီ။ ဒီကို ေရာက္တာ ၂ ႏွစ္ ေက်ာ္ပါၿပီ။ က်ေနာ့္ လိင္တံထိပ္မွာ အနီေရာင္ အဖုအဖုေလးေတြ ေပါက္လာပါတယ္။

6 Aug 10, 07:21
Q: ဆရာခင္ဗ်ာ က်ေတာ့္ရဲ႕ လိင္တံထိပ္က က်င္ေနပါတယ္။ ဆီးသြားခ်ိန္ က်င္တာမ်ားျပီး၊ မွတ္မွတ္ရရ ဒီအတိုင္းေနရင္းနဲ႔ တၾကိမ္က်င္ပါတယ္။ အႏၲရာယ္ရွိပါသလား။ ဘာေၾကာင့္ျဖစ္နိုင္ပါလဲဆရာ။ ဘာလုပ္သင့္ပါလဲခင္ဗ်ာ။ ေဂြးဥရဲ႕ တဖက္စီမွာလဲ အသားမာလို အဖုတလံုးစီ ေပါက္လာပါတယ္။ လိင္တံတခုလံုးလဲ မခံမရပ္နုိင္ေအာင္ ယားယံပါတယ္။ က်ေနာ္ ဘာေရာဂါ ၿဖစ္ေနလဲဆိုတာ သိခ်င္ပါတယ္။ ေသြးလဲ စစ္ၿပီးပါၿပီ။ AIDS မဟုတ္ပါဘူးလို႔ ေၿပာပါတယ္။ ဒီက ေဆးခန္း သြားေတာ့ ဒီက ဆရာဝန္ေပးတဲ့ ေဆးထဲမွာ "ဘာမီတြန္" ပါတာ ေတြ႔ရပါတယ္။ ေဆးကုန္ၿပီ။ ၃-၄ရက္ ေနရင္ ၿပန္ၿပန္ ေပါက္လာပါတယ္။ မသက္သာပါဘူး။ ဘာေဆး အမ်ိဳးစားေတြ ဝယ္ေသာက္ရမလဲ မသိဘူးခင္ဗ်ာ။ က်ေနာ္ ဒီမွာ ေရာက္တဲ့ အခ်ိန္ကေန အခုအခ်ိန္ထိ ဘယ္မိန္းမနဲ႔မွ မအိပ္္ခဲ့ဘူးပါ။ အခု ဒီေရာဂါ ၿဖစ္ေနတာ ရွက္လို႔ ဘယ္သူကိုမွ မေၿပာရဲပါဘူး။ က်ေနာ္လိင္တံ၏ ၿဖစ္ေနေသာ ေရာဂါပံုစံကို ဓါတ္ပံုပါ ပို႔ေပးလိုက္ပါတယ္။

A: စသိတာ ဘယ္ေလာက္ၾကျပီလဲ။ ယားယံုဘဲလား။ မနာဘူးတား။ အခုေကာ ယားေသးလား။ ၾကီးၾကီးလာသလား။ ေပါင္ျခံမွာ အေစ့-အလံုး-အၾကိတ္ စမ္းလို႔ရသလား။ ပံုပို႔တာ ေကာင္းတယ္။ ပံုထဲက အဖုေလးေတြက တေနရာဆီက ထင္ပါတယ္။ ဟုတ္တယ္ေနာ္။ အားလံုး ဘယ္ႏွလံုးေလာက္ ရွိလဲ၊ ခန္႔မွန္းေျခေပါ့။ ကပ္ပဲ့အိပ္မွာေကာ ဒါမ်ိဳးနဲ႔ တူသလား။ ဆီးသြားတာ ထူးသလား။ နာတာ၊ ပူတာ၊ စပ္တာ၊ အျဖဴရည္ က်တာ။ သိပ္ မစိုးရိမ္ပါနဲ႔။ ေဆးကုလို႔ ရပါတယ္။ ေဆးနည္း ေျပာပါမယ္။

Q: ဆီးသြားရင္ ကြမ္းသီးေခါင္းထိပ္က အေစ့ေလးက စပ္ၿဖင္းၿဖင္းၿဖစ္ပါတယ္။ ဆီးကလဲ ဝါထိန္ေနတာပါပဲ ဆရာ။ ဆီး၊ ဝမ္းလဲ ေတာ္ေတာ္ ခ်ဳပ္ပါတယ္။ ပင္ပန္းတဲ့ အလုပ္တခုခုလုပ္ၿပီးရင္ မ်က္လံုးပါ ၿပာေဝေအာင္ ၿဖစ္ေနပါတယ္။ ဝမ္းခ်ဳပ္ၿပီး ၁ ရက္ ၂ ရက္ေနရင္ ဒီေရာဂါ ထတာပါပဲ။

A: ေဆး (၃) မ်ိဳး ေရးေပးလိုက္ပါတယ္။ ဝယ္လို႔ရတဲ့ (၁) မ်ိဳးကိုသာ ေသာက္ပါ။ ေရးေပးတဲ့ အစီအစဥ္အတိုင္း ဝယ္ရတာ လြယ္ႏိုင္ပါတယ္။
Doxycycline တခါေသာက္ 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ေသာက္ပါ။ ဒါမွမဟုတ္
Tetracycline တခါေသာက္ 500 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ေသာက္ပါ။ ဒါမွမဟုတ္
Erythromycin တခါေသာက္ 500 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ေသာက္ပါ။

စိတ္မညစ္ပါနဲ႔။ ေပ်ာက္တဲ့ေရာဂါပါ။ ဝမ္းမခ်ဳပ္ေအာင္ ေရ၊ အရည္ မ်ားမ်ားေသာက္ပါ။ အသီးအရြက္၊ အသီးအႏွံ မ်ားမ်ား စားပါ။ မန္က်ီးသီးမွည့္ကို သၾကား နဲ႔ ဆားနဲနဲထည့္ ေဖ်ာ္ရည္လုပ္ ေသာက္ပါ။ သေဘၤာသီးမွည့္ စားပါ။

ဆီးဝါေနတာ အသားဝါလည္း ျဖစ္ေနအံုမယ္။ ျဖစ္ရင္လည္း မပူနဲ႔အံုး။ နားရမယ္။ ေရ၊ အရည္ မ်ားမ်ား ေသာက္ရမယ္။ ဆီ-အဆီ ေလွ်ာ့ပါ။ ေဆးလိပ္၊ အရက္ မတည့္ပါ။ မ်က္လံုးပါ ဝါသလား။ အသဲအားေဆး ရွာလို႔ရရင္ ေသာက္ပါ။ အဝါ ေတာ္ေတာ္နဲ႔ မက်ရင္ Drip သြင္းရတယ္။ မသြင္းႏိုင္လည္း ORS ဓါတ္ဆားထုပ္ ေသာက္ပါ။ တေန႔ ၃-၄ ထုပ္အထိ ေသာက္ပါ။ အရည္မ်ားမ်ား ေသာက္ႏိုင္ေအာင္ ေရ၊ ေရေႏြး၊ သံပုရာရည္၊ ေဖ်ာ္ရည္၊ သၾကားရည္၊ လွည့္ေသာက္ႏိုင္ပါတယ္။ ေဆး ၁ ပါတ္ ေသာက္ျပီး၊ တိုးတက္မႈ အေျခအေန ေျပာပါအံုး။ အနာကို ဘာေဆးမွ လိမ္းစရာမလိုပါ။

က်ားအဂၤါဟာ ဆီးသြားတာနဲ႔ ဆက္ဆံတာ၊ အလုပ္ ၂ မ်ိဳးအတြက္ ျဖစ္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ဒီ အလုပ္ တခုခုကေနျဖစ္ျဖစ္ ႏွစ္ခုလံုးကေနျဖစ္ျဖစ္ ေရာဂါဝင္တာ ျဖစ္ေစတတ္တယ္။ သူလုပ္တဲ့အလုပ္ ႏွစ္ခုနဲ႔ မဆိုင္အံုးေတာ့ တျခားခႏၶာကုိယ္က ေနရာေတြလို ေမြးရာပါ ခ်ိဳ႕ယြင္းတာ၊ ဒဏ္ရာရတာ၊ ေရာဂါပိုးဝင္တာမ်ိဳးလည္း ရေစႏိုင္ေသးတယ္။ ဒီ သံုးခ်က္အျပင္ ကင္ဆာလို အေၾကာင္းမယ္မယ္ရရ မသိရဘဲနဲ႔ ျဖစ္တာလည္းပါတယ္ေပါ့။

ေရာဂါကို ကုိယ္တိုင္ျမင္ရတာ မဟုတ္လို႔ ျဖစ္ႏိုင္ေျခမွန္သမွ် တြက္ဆရတာမို႔ ဖတ္တဲ့လူ ေၾကာက္စိတ္မဝင္ပါနဲ႔။ ဆရာဝန္ဆိုတာ “ဥစၥာေပ်ာက္ ငရဲေရာက္” ဆိုသလို ေလွ်ာက္ထင္ရတာမို႔ပါ။

ေဆးနည္းပါ ေပးလိုက္ပါမယ္။
Urethritis ဆီးလမ္းျပြန္အဝ ေရာင္ျခင္းအတြက္ -
• Cefixime 400 mg တခါတည္းေသာက္ ေပ်ာက္တယ္။ ဒါမွမဟုတ္
• Ciprofloxacin 500 mg တခါတည္းေသာက္ ေပ်ာက္တယ္။
ေနာက္ (STDs) လိင္မွတဆင့္ ကူးစက္သည့္ ေရာဂါတခုခု ျဖစ္ေနရင္လည္း -
• Gonococcal Urethritis ဂႏုိရီးယားေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ဆီးျပြန္အဝေရာင္ျခင္းအတြက္ Ciprofloxacin 500 mg ဒါမွမဟုတ္ Ofloxacin 400 mg တခါတည္းေသာက္ ေပ်ာက္တယ္။
• Uncomplicated Gonorrhea သာမန္ဂႏိုေရာဂါ၊ Cefixime 400 mg တခါတည္းေသာက္ ေပ်ာက္တယ္။ ဒါမွမဟုတ္ Ciprofloxacin 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္ ၃-၄ ရက္ေသာက္ ေပ်ာက္တယ္။

လိုေသးရင္ ေမးပါ။ က်န္းမာပါေစ။

Dr. တင့္ေဆြ
၆-၈-၂ဝ၁ဝ

Apr 15, 2011 at 6:57 PM
I am 23 years old male, single and currently stay in spore. There are small things inside my male organ inside the skin and it doesn’t cause anything such as itchy or else. These small things started to occur when I was 17 when I never had sex before therefore couldn’t be getting from sex. But now, I think these things become more and more (kindly refer to attached photos). Currently I don’t apply any medication. What should I do? pls advise me.

Molluscum contagiosum
• အေရျပား တေနရာရာမွာ ဗိုင္းရပ္စ္ ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ အနာျဖစ္တယ္။
• ၂-၅ စင္တီမီတာေလာက္ ရွိတယ္။ အထက္ကို နဲနဲၾကြတက္ေနမယ္။
• ဒိန္ခဲလို ခပ္ျဖဴျဖဴ၊ ဖေယာင္းလိုလဲ ေနတယ္။ ပုလဲလို အေရာင္၊ ပန္းေရာင္၊ အသားေရာင္ရွိမယ္။
• မနာဘူး။ တခါတေလမွ နဲနဲယားသလိုေနတယ္။
• တခါတေလ အလည္ကခြက္ေနတယ္။ ကုတ္ရင္ အစဥ္းေၾကာင္းလိုရွိေနမယ္။
• မ်က္ႏွာ၊ လည္ပင္း၊ လက္၊ ေျခေထာက္၊ ခ်ိဳင္း၊ ဗိုက္၊ ေပါင္၊ လိင္အဂၤါ ေနရာတကာမွာ ျဖစ္တယ္။
• ကေလး-လူၾကီးျဖစ္တယ္။ ကေလးေတြဆိုရင္ ေဆာ့စရာေတြကေန ကူးႏိုင္တယ္။
• တိုက္ရိုက္ ထိေတြ႔မႈကေနကူးတယ္။ လိင္ဆက္ဆံတာ မရွိလဲျဖစ္တယ္။ မရွိလဲျဖစ္မယ္။ လိင္လမ္း-ေရယံုနဲ႔ ခြဲျခားရမယ္။
• မွားႏိုင္တာေတြရွိလို႔ Skin excisional biopsy အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးမွ ေရာဂါေသျခာတယ္။
• AIDS ျဖစ္ေနသူေတြ ပိုဆိုးတယ္။
• ကိုယ္ခံအား ေကာင္းေနရင္ သူ႔အလိုလို ေပ်ာက္တယ္။ ႏွစ္ေတြလဲ ၾကာေနႏိုင္တယ္။
• ဆက္ဆံရင္ Condoms သံုးရမယ္။
• ၁ဝ% ေလာက္ Eczema ႏွင္းကူနာ ျဖစ္လာတတ္တယ္။
• ယားလို႔ ကုပ္ရင္း ဗက္တီးရီးယား ဝင္လာတတ္တယ္။
• ခြဲစိတ္နည္းေတြ Scraping, De-coring, Freezing, Electrosurgery စသျဖင့္ ရွိတယ္။ အမာရြတ္က်န္မယ္။
• Cryotherapy ေအးခဲနည္း၊
• Laser ေလဆာနည္း၊
• Benzoyl peroxide ေဆးလိမ္းနည္း၊
• Cimetidine (Tagamet) အစာအိမ္ေလနာေဆး၊ Griseofulvin ေပြးေဆး ေတြလဲ သံုးၾကေသးတယ္။
• Cidofovir (Vistide), Imiquimod (Aldara), Podophyllin resin, Podophyllotoxin (Condylox), Potassium hydroxide, Trichloroacetic acid ေဆးေတြလဲ ဆရာဝန္ေတြက ညႊန္တယ္။
• Cantharidin (Cantharone) ေဆးကို တခ်ိဳ႕ေနရာေတြကသံုးတယ္။ တခ်ိဳ႕က သတိေပးတယ္။ လိင္စိတ္ၾကြေဆး အျဖစ္ သံုးတဲ့သူေတြက သံုးေပမဲ့ ေဆးက ျပင္းလွတယ္။ မ်က္စိလို ႏုတဲ့ေနရာနဲ႔ နီးနီးမွာ မသံုးဘို႔ သတိေပးတယ္။
• ၾကြက္ႏို႔ေဆးမ်ိဳးလဲ သံုးတယ္။ ေပ်ာက္ရင္ အေရာင္ရင့္ေနမယ္။
• Australian lemon myrtle (Backhousia citriodora) ၾသစေတးလ် ေရွာက္သီးရည္၊
• Tea tree oil လက္ဖက္ပင္-အဆီ၊

Dr. တင့္ေဆြ

Miscarriage ကုိယ္ဝန္ပ်က္ျခင္း

2012-01-06T22:32:00.003+06:30

အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၆)

2011/4/26
သမီးတို႔ ကေလးေလး ၃-၃-၁၁ မနက္မွာပဲ ပ်က္က်သြားပါတယ္။ ဆရာ့ ၿပန္စာေတြနဲ႔ အားတင္းထားေပမဲ့ ေနာက္ဆံုးေတာ့လည္း ပ်က္သြားတယ္။ ဝမ္းနည္းလြန္းလို႔ ေတာ္ေတာ္ေလးလည္း ငိုခဲ့ရပါတယ္။ အမ်ိဳးသားက ပိုဆိုးတယ္။ သူက ကေလးကို အရမ္း ရူးခဲ့တာေလ။ သမီးတို႔ ကေလးၿပန္လိုခ်င္တယ္။ ယူလို႔ ရျပီလား ဆိုတာရယ္ ကေလးၿပန္ယူရင္ ပထမကေလးလို မၿဖစ္ေအာင္ ဘာေတြ ၿပင္ဆင္ရမလဲ၊ သမီးသားအိမ္က ကေလး ၿပန္လြယ္လို႔ ရျပီးလား ဆိုတာကို သိခ်င္လို႔ပါ။ သူမ်ားေတြ ေၿပာသလို သားအိမ္-အားေဆးေတြ ေသာက္ဖို႔ လိုလား ဆိုတာကိုလည္း သိခ်င္ပါတယ္။

ကိုယ္ဝန္ အလိုလိုပ်က္တာကို Miscarriage ေဆးစာလံုး သံုးတယ္။ ဖ်က္တာကိုၾက Abortion လို႔ ေခၚတတ္တယ္။ World Health Organization ကမာၻ႔-က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ရဲ႕ သတ္မွတ္ခ်က္က သေႏၶသားအေလးခ်ိန္ 500 grams ထက္ နည္းတာ ပ်က္က်မွသာ သားပ်က္တယ္လို႔ သတ္မွတ္တယ္။ ဒီသတ္မွတ္ခ်က္က ကိုယ္ဝန္ ၂ဝ-၂၂ ပါတ္နဲ႔ တူညီတယ္။

ရွိသမွ် ကိုယ္ဝန္ထဲက Miscarriage ဟာ ၁၅-၂ဝ% ရွိတယ္။ အမ်ားဆံုးပ်က္တာက ၁၃ ပါတ္ကုိယ္ဝန္အရြယ္ ျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိ-မရွိ ဆီးစစ္တာက ဆီးထဲမွာ hCG levels ေခၚတဲ့ အခ်င္းနဲ႔ဆိုင္တဲ့ ေဟာ္မုန္း အေျခအေနကို စစ္တာ ျဖစ္တယ္။ စမ္းသပ္ရတာ သိပ္တိက်ေတာ့ ရာသီလာရမဲ့ရက္ မေရာက္ခင္ ကိုယ္ဝန္ရွိေနျပီဆိုတာ သိလာၾကရလို႔ ကိုယ္ဝန္ ပ်က္ႏွဳန္း ၆ဝ-၇ဝ% အထိရွိေနတာ သိလာတယ္။

တခ်ိဳ႕မွာ ကိုယ္ဝန္ပ်က္တာလို႔ေတာင္ မသိလိုက္ၾကဘူး။ ၈ ပါတ္နဲ႔ ဒိထက္ေစာတဲ့ ကိုယ္ဝန္ဆိုရင္ ဆင္းတဲ့ထဲမွာ သေႏၶ အစအန Sac (အိတ္) နဲ႔ Placenta အခ်င္းကို ၾကည့္မရႏိုင္ပါ။ က်ားပိုးနဲ႔ မ-မ်ိဳးဥတို႔ေပါင္းစပ္ျပီး သေႏၶ ျဖစ္လာေပမဲ့ ၁၅% ဟာ သားအိမ္ အတြင္းနံရံကို လာမတြယ္ဘဲ ပ်က္က်ၾကတယ္။ ကေလးႏွလံုးခုန္တာကို စမ္းရတဲ့ေနာက္ ပ်က္ႏွဳန္း ၅% သာ ရွိတယ္။

ဘာလို႔ ပ်က္ရသလဲဆိုတာ တိတိက်က် မသိတာမ်ားတယ္။ ပဌမ ၃ လအတြင္းပ်က္သူေတြမွာ -
1. Chromosomal abnormalities (ခရိုမဇုမ္း) မမွန္တာ၊ အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။
2. Lupus (လူးပတ္စ္) ေရာဂါ၊
3. Diabetes ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၊
4. Hormonal problems ေဟာ္မုန္း ျပႆနာ၊
5. Infection ေရာဂါပိုးဝင္တာနဲ႔
6. Congenital abnormalities of the uterus ေမြးရာပါ သားအိမ္ ပံုမွန္ မဟုတ္တာေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

သက္ရွိတိုင္းမွာ Chromosomal (ခရိုမဇုမ္း) မ်ိဳးဗီဇဆိုတာ ရွိၾကတယ္။ လူရဲ႕ဆံပင္အေရာင္၊ မ်က္စိအေရာင္၊ စတာေတြကို ဆံုးျဖတ္တယ္။ သေႏၶျဖစ္စကေန တိုးတက္ဖြံ႔ထြားလာဘို႔ (ခရိုမဇုမ္း) ေတြက အၾကိမ္ၾကိမ္ ကြဲထြက္ၾကရတယ္။ ဒီျဖစ္စဥ္ တေလွ်ာက္ အမွားျဖစ္စရာ အေၾကာင္းေတြ အမ်ားၾကီးရွိတယ္။ ကိုယ္ဝန္ ပ်က္ဘူးတဲ့ အတြဲေတြမွာ ထပ္ျဖစ္ေလ့ ရွိတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ကိုယ္ဝန္ မယူခင္ ေသြးစစ္သင့္တယ္။ ပဌမ ၃ လအတြင္း ပ်က္က်တဲ့သေႏၶသား တဝက္မွာ (ခရိုမဇုမ္း) မမွန္တာေတြ႔ ရတယ္။ ဒုတိယ ၃ လမွာ ပ်က္က်ရင္ ၂ဝ% မွာ အဲလိုေတြ႔တယ္။ မိဘေတြဟာ အသက္ ၾကီးလာေလေလ (ခရိုမဇုမ္း) မမွန္တာ ျဖစ္ဘို႔ မ်ားေလေလ။ မိခင္ေလာင္းက ၃၅ ႏွစ္ မေက်ာ္တာ ေကာင္းတယ္လို႔ ေျပာတာ ဒါေၾကာင့္လဲပါတယ္။

• Collagen vascular diseases ေရာဂါေတြဆိုတာ ကိုယ့္ရဲ႕ေရာဂါျပီးသတၲိ ပ်က္လို႔ ကိုယ့္အဂၤါအစိတ္အပိုင္းကို ျပန္တိုက္ခိုက္ရာကေန ျဖစ္ရတာပါ။ Systemic Lupus Erythematosus နဲ႔ Antiphospholipid Antibody Syndrome ေရာဂါေတြ ပါတယ္။
• Diabetes ဆီးခ်ိဳေရာဂါကို ထိန္းလို႔ ရပါတယ္။ မထိန္းသူေတြမ်ာ ကိုယ္ဝန္ကို ထိခိုက္ႏိုင္တယ္။ ကေလးကိုလဲ ထိခိုက္ႏိုင္တယ္။
• Hormonal factors ေဟာ္မုန္းေၾကာင့္ ျဖစ္တာေတြထဲမွာ Cushing's Syndrome, Thyroid disease နဲ႔ Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) ေတြပါတယ္။
• Infections ကူးစက္ေရာဂါေတြထဲမွာ Listeria monocytogenes, Toxoplasma gondii, Parvovirus B19, Rubella, Herpes simplex, Cytomegalovirus နဲ႔ Lymphocytic choriomeningitis virus ေတြပါတယ္။
• Uterine septum ေမြးရာပါ သားအိမ္မွာ အကန္႔ရွိေနတာ၊ Fibroid tumors သားအိမ္ အသားပို အလံုးရွိေနတာေတြကိုလဲ စစ္ရမယ္၊ ကုရမယ္။
• စီးကရက္ တေန႔ ၁ဝ လိပ္ေသာက္သူေတြမွာ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ႏွဳန္း ပိုမ်ားတယ္။ အရက္၊ ဖ်ားေနတာ၊ (ေကဖင္း)၊ အကိုက္အခဲ ေပ်ာက္ေဆး ေသာက္တာေတြကလဲ ျဖစ္ႏွဳန္းမ်ားေစတယ္။

1. ကိုယ္ဝန္ပ်က္မယ္ဆိုရင္ ဗိုက္ေအာက္ပိုင္းကနာျပီး ေမြးလမ္းကေန ေသြးဆင္းမယ္။ ဒီအဆင့္ကို Threatened abortion စိတ္မခ်ရတဲ့ ကိုယ္ဝန္လို႔ သတ္မွတ္တယ္။ ေကာင္းခ်င္လဲ ေကာင္းမယ္။ ပ်က္ခ်င္လဲ ပ်က္မယ္။ ၇ ပါတ္နဲ႔ ၁၁ ပါတ္အတြင္း အထဲက ကေလးမွာ ႏွလံုးခုန္တာ သိေနရျပီဆိုသူေတြ ေသြးဆင္းတာရွိေပမဲ့ ၉ဝ-၉၆% ဆက္ေကာင္းၾကတယ္။ Pelvic ultrasound (အာလ္ထြာေဆာင္း) နဲ႔ စစ္ရမယ္။ Fetal heartbeat ႏွလံုးခုန္ေနတာ ရွိေနသမွ် ကေလးက ေကာင္းေနတယ္။ မေသျခာေသးရင္ Serial human chorionic gonadotrophin (HCG) ေသြးစစ္ေနရမယ္။ အလုပ္ေရာ ေယာက္်ားနဲ႔ ေနတာပါ နားထားရမယ္။
2. Complete abortion ဆိုတာ အလိုအေလွ်ာက္ အကုန္လံုး ပ်က္က်ထြက္က်လာတာကို ေခၚတယ္။ ၁၂ ပါတ္ မတိုင္ခင္မွာ ျဖစ္တာ မ်ားတယ္။
3. Incomplete abortion ဆိုတာ အလိုအေလွ်ာက္ တဝက္တပ်က္ ပ်က္က်ထြက္က်လာတာကို ေခၚတယ္။
4. Missed abortion ဆိုတာ သေႏၶက မရွင္ႏိုင္ခင္မွာ အထဲမွာတင္ ပ်က္စီး (ေသ) သြားတာ၊ ထြက္လဲက်မလာဘူး။
5. Septic abortion ဆိုတာ ကိုယ္ဝန္လဲပ်က္၊ ကိုယ္လဲပူ၊ ခ်မ္း၊ ကိုက္ခဲနာက်င္၊ ဆင္းတာကလဲ နံေနတယ္။ ပိုး၀င္ေနလို႔ျဖစ္တယ္။

ဆရာဝန္ရဲ႕ အလုပ္ကေတာ့ ပ်က္သြားတာေတြ သားအိမ္ထဲမွာ က်န္မေနဘို႔ျဖစ္တယ္။ Fetus သေႏၶနဲ႔ Placenta အခ်င္း ႏွစ္မ်ိဳးလံုး ကုန္ရင္ေတာ့ ထူးလုပ္စရာ မလိုသေလာက္ပါ။ မကုန္တဲ့ Incomplete abortion ျဖစ္ရင္ Dilation and Curettage (D&C) သားအိမ္ျခစ္တာ လုပ္ေပးရတယ္။ ေဆးနည္းလဲ သံုးပါတယ္။

တခါပ်က္ျပီး ရာသီ မွန္တာနဲ႔ ေနာက္ကိုယ္ဝန္ ယူလို႔ရပါတယ္။ တလ၊ ႏွစ္လထက္ ေစာင့္စရာမလိုပါ။ တဆက္ထဲလည္း ရတာပါဘဲ။ ေသြးဆင္းရပ္ရင္ မေကာင္းတာ က်န္မေနႏိုင္ပါ။

ကိုယ္ဝန္ တခါပ်က္တာနဲ႔ ေဆးစစ္စရာရွိသမွ် အကုန္လုပ္ဘို႔ မလိုတတ္ပါ။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ တခါပ်က္သူဟာ ေနာင္ ၈ဝ% ကေန ၉ဝ% ကိုယ္ဝန္ အေကာင္းရႏိုင္လို႔ပါ။ ၃ ခါဆက္ ပ်က္ရင္ေတာ့ ေဆးစစ္တာေတြ လုပ္သင့္တယ္။ မိဘေတြမွာ Chromosomal abnormalities ရွိ-မရွိသိေအာင္ ေသြးစစ္တာကို Karyotyping ေခၚတယ္။ Hysterosalpingogram (HSG) ရိုက္ရင္ သားအိမ္ ေကာင္း-မေကာင္း သိလာမယ္။ Antinuclear antibody, anticardiolipin antibody, VDRL, RPR, and Lupus anticoagulant ေတြကိုလဲ စမ္းမယ္။ မေကာင္းတာ ေတြ႔ရင္ ကုသေပးရမယ္။

၂၆-၄-၂ဝ၁၁ ေန႔အထိ ယမုန္နာေဆးခန္းမွာ ကေလး ၁၈၁ ေယာက္ ေမြးေပးရျပီးျပီ။ အလိုလို တဝက္တပ်က္ ကိုယ္ဝန္ပ်က္လို႔ သားအိမ္ ျခစ္ေပးရသူ ၃၉ ေယာက္ ရွိတယ္။

တခ်ိဳ႕က ခြဲစိတ္ျပဳျပင္ရတယ္။ Progesterone ေဟာ္မုန္း လိုသူေတြက လိုမယ္။ အေျခခံ အေၾကာင္းတရား တခုခုမရွိဘဲ အလုပ္ေၾကာင့္၊ ေလ့က်င့္ခန္းေၾကာင့္နဲ႔ လင္မယားအတူေနလို႔ေၾကာင့္ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ေစဘို႔ ပိုမျဖစ္ေစႏိုင္ပါ။

Medical abortion ကုိယ္ဝန္ကို ေဆးသံုး ဖ်က္ျခင္း နဲ႔ Abortion Complications ကိုယ္ဝန္ဖ်က္ျခင္းရဲ႕ ေနာက္ဆက္တြဲမ်ား ကိုလဲ တြဲဖတ္ပါ။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၈-၄-၂ဝ၁၁

Abortion မလိုခ်င္တဲ့ ကိုယ္ဝန္

2012-01-06T20:16:00.001+06:30

အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၈)

January 5, 2012 6:32 PM
Complete abortion နဲ႔ Incomplete abortion ကို ဘယ္လိုခြဲျခားသိနုိင္ပါသလဲရွင့္။ သမီးကေရာ ဘယ္ Abortion ထဲမွာ ပါပါသလဲရွင့္။ တကယ္လို႔ Incomplete Abortion ျဖစ္ခဲ့ရင္ ဘာေတြလုပ္သင့္ပါသလဲ၊ ဘာေဆးေတြ ေသာက္သင့္ပါသလဲရွင့္။

Jun 3, 2011 at 2:22 PM
ကုိယ္ဝန္ ရွိႏိုင္၊ ရႏိုင္တဲ့ ရက္ေတြမွာ အတူေနမိျပီးရင္ ဘယ္ႏွစ္ရက္ေလာက္ အၾကာမွာ ကုိယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ သိႏိုင္ပါမလဲ။ ပုံမွန္ ရာသီ မလာမွပဲ ဆီးစစ္မွ သိႏုိင္ေစတဲ့နည္းပဲ ရွိတာလား။ တျခားနည္းနဲ႔ အဲဒီရက္ မတုိင္ခင္ ေစာျပီး သိႏုိင္တဲ့ နည္းလမ္းမ်ား ရွိပါသလား။ ကုိယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ မသိေသးခင္ ရာသီ မလာခင္ အရက္ေသာက္၊ ဆုိင္ကယ္စီးတာမ်ဳိး၊ စက္ဘီးစီးတာမ်ဳိး။ ၾကက္ေတာင္ရုိက္တာ မ်ဳိးေတြက ကုိယ္ဝန္ရွိေနရင္ ပ်က္ေစႏုိင္သလားဆုိတာ သိခ်င္လုိ႔ပါ။

ကိုယ္ဝန္ရွိရင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား ထူးျခားခ်က္ေပါင္း ၂၅ ခ်က္ရွိလာမယ္။
1. Missed period ရာသီထိန္မယ္၊
2. Unusual or abnormal period ရာသီ ကေမာက္မျဖစ္မယ္၊
3. Positive Urine Pregnancy Test ဆီးစစ္ရင္ ကိုယ္ဝန္ရွိတာသိမယ္၊
4. Positive Blood Pregnancy Test ေသြးစစ္ရင္ ကိုယ္ဝန္ရွိတာသိမယ္၊
5. Ultrasound Detection (အာလ္ထြာေဆာင္း) ရိုက္ရင္ ေပၚမယ္၊
6. X-ray Detection ဓါတ္မွန္ရိုက္ရင္ ေပၚမယ္၊
7. Nausea and Vomiting ပ်ိဳ႕-အန္ခ်င္တယ္၊
8. Soreness of the Breasts ရင္သား နာမယ္၊
9. Enlargement of the Breasts ရင္သား ထြားလာမယ္၊
10. Frequent Urination ဆီးခဏခဏ သြားခ်င္လာမယ္၊
11. Strange Cravings ခ်င္ျခင္းတပ္လာမယ္၊
12. Fatigue အားယုတ္သလို ခံစားရမယ္၊
13. Just feeling pregnant ကိုယ့္ကိုယ္သိတယ္၊
14. Changes in libido လိင္ဆက္ဆံလိုစိတ္ ေျပာင္းလဲလာမယ္၊
15. Montgomery's Tubercules ႏို႔ အေရာင္ရင့္အဝိုင္းမွာ အသီးေလးေတြ ထြက္လာမယ္၊
16. Enlarging Uterus သားအိမ္ ၾကီးထြားလာမယ္၊
17. Movement ကေလးလႈတ္တာ သိလာမယ္၊
18. Colostrum from Breasts ႏို႔ကို ညွစ္ရင္ အရည္ထြက္မယ္၊
19. Enlarged Abdomen ဗိုက္ ေဖါင္းကားလာမယ္၊
20. Change in uterine shape သားအိမ္ပံုစံ ေျပာင္းလာမယ္၊
21. Palpation of the Baby ကေလးကို အျပင္ကေနစမ္းရမယ္၊
22. Fetal Heart Tones ကေလး ႏွလံုးခုန္တာ နားေထာင္ရင္ ၾကားမယ္၊
23. Skin Changes အေရျပား ေျပာင္းလဲလာမယ္၊
24. Stretch Marks အေၾကာျပတ္တာေတြ ေပၚလာမယ္၊
25. Braxton Hicks Contractions ကေလးေမြးခ်င္သလို နာမယ္၊

ကိုယ္ဝန္ စရွိတာရဲ႕ ကိုယ္တိုင္ သိႏိုင္တဲ့ လကၡဏာကေတာ့ ရာသီမလာေတာ့တာ ျဖစ္တယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ဆီးစစ္ရင္ သိလာႏိုင္တယ္။ ရာႏွဳန္းျပည့္ေတာ့ အာမ မခံေသးပါ။ ဆီးစစ္တယ္ဆိုတာ ဆီးထဲမွာ Human chorionic gonadotropin (hCG) ေခၚတဲ့ အခ်င္းနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ေဟာ္မုန္းကို စမ္းတာ ျဖစ္တယ္။ ဒီဓါတ္က သေႏၶတည္ျပီးေနာက္ ၇-၁ဝ ရက္မွာ တိုင္းလို႔-စမ္းလို႔ရတဲ့အဆင့္ ေရာက္လာတယ္။ ေကာင္းတာက ၁၄ ရက္အထိ ေစာင့္သင့္တယ္။ စမ္းသပ္နည္း အေပၚမွာလဲ မူတည္ေသးတယ္။ တခ်ိဳ႕နည္းက 25 mIU of hCG နဲ႔သိႏိုင္ျပီး၊ တခ်ိဳ႕နည္းက 250 mIU of hCG ရွိမွ သိႏိုင္တယ္။

မနက္ခင္း အိပ္ရာထဆီးစစ္တာ ေသျခာတယ္။ ေရလဲ မေသာက္ေသးဘဲ ၄ နာရီေလာက္ ဆီးေအာင့္ထားျပီး သြားတဲ့ဆီးလဲ ရတယ္။ ကိုယ္ဝန္ ၄-၅ ပါတ္ရွိေနသူဆိုရင္ ဘယ္အခ်ိန္သြားတဲ့ဆီးျဖစ္ျဖစ္ ရတယ္။

Blood pregnancy tests ေသြးစစ္နည္းကိုလဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။ ဆီးစစ္တာထက္ ပိုေသျခာတယ္။ အရည္အေသြးေရာ အေရအတြက္ပါ စမ္းႏိုင္တယ္။ ေယဘုယ် ေျပာရရင္ hCG ေဟာ္မုန္းက ကိုယ္ဝန္ရွိစ လေတြမွာ တရက္နဲ႔ တရက္ ဆတိုး မ်ားမ်ားလာတယ္။ ၄၈ နာရီျခား ေသြးစစ္ေနရင္ ကိုယ္ဝန္ရဲ႕အေျခအေနကို မွန္းလို႔ပိုေကာင္းမယ္။ ဆိုပါစို႔ ကိုယ္ဝန္က ေကာင္းျပီး ရင့္ရင့္လာတာ၊ ပ်က္ခ်င္တာနဲ႔ သားအိမ္ျပင္ပ သေႏၶတည္တာ၊ အမႊာျဖစ္ေနတာေတြ ခြဲသိမယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီလိုလုပ္ဘို႔ လူတိုင္း မလိုပါ။

ရာသီလာရမဲ့ရက္ မေရာက္ခင္ စမ္းလို႔ Positive ျပႏိုင္တယ္။ ရာသီလဲ မလာ၊ ဆီးစစ္ေတာ့ မေတြ႔ရင္ ၂-၃-၄ ရက္ ေစာင့္ျပီး ထပ္စစ္ပါ။ တခ်ိဳ႕ေဆးညႊန္းေတြက ၇ ရက္တပတ္ ေစာင့္ခိုင္းတယ္။ ၇ ရက္အၾကာ တခါထပ္စစ္လို႔ Negative အႏုတ္ ျဖစ္ေနမယ္၊ ရာသီလဲ မလာေသးရင္ ဆရာဝန္က စမ္းဘို႔ လိုမယ္။

ကိုယ္ဝန္ပ်က္တဲ့အေၾကာင္း ေရးထားပါတယ္။ ျဖည့္ေရးပါရေစ။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ေစတဲ့ အေၾကာင္းတရားေတြကို စာရင္းခ်ရင္ ၃၂ မ်ိဳးရွိတယ္။
• အမ်ားဆံုး ျဖစ္တတ္တဲ့ ေရာဂါ ၃ မ်ိဳး၊
• ျဖစ္ေလ့ရွိတဲ့ ေရာဂါ ၁ မ်ိဳး၊
• ျဖစ္ခဲတဲ့ ေရာဂါ ၁ မ်ိဳး၊
• ရွားရွားပါးပါး ျဖစ္တတ္ေစတတ္တဲ့ ေရာဂါ ၂ မ်ိဳး နဲ႔
• တျခားအေၾကာင္း ၂၆ မ်ိဳး ဆိုျပီး ရွိတယ္။

အဲဒီေရာဂါနဲ႔ အေျခအေနေတြထဲက Amniocentesis ေရာဂါ၊ Anticardiolipin syndrome ေရာဂါ၊ Carboprost tromethamine ေရာဂါ၊ Cervical incompetence ေရာဂါ၊ Chronic villus sampling လုပ္တာ၊ Cone biopsy of cervix လုပ္တာ၊ Endometrosis ေရာဂါ၊ Gemeprost ေသြးဆင္းရပ္ေဆး၊ Listeria monocytogenes ေရာဂါ၊ Misoprostol ကိုယ္ဝန္-ဖ်က္ေဆး ကို အနာ-အကိုက္ ေပ်ာက္ေဆးေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ေလနာ ကာကြယ္ေဆးအျဖစ္လဲ သံုးတယ္၊ Paroxysmal nocturnal hemoglobinuria ေရာဂါ၊ Paroxyvirus B19 infection ေရာဂါ၊ Rubella ဂ်ာမန္-ဝက္သက္ ေရာဂါ Sickle cell disease ေသြးေရာဂါ၊ Systemic lupus erythematosus ေရာဂါ နဲ႔ Dinoprostone ကုိယ္ဝန္ဖ်က္ေဆး၊ Mifepristone ကုိယ္ဝန္ ဖ်က္ေဆးေတြဟာ ကိုယ္ဝန္ တခါမက ပ်က္ႏိုင္ပါတယ္။

က်န္တာေတြကေတာ့ Alloimmune ေရာဂါ၊ Antifetal antibodies ေရာဂါ၊ Antiphospholipid antibodies ေရာဂါ၊ သေႏၶသား အဂၤါခ်ိဳ႕ယြင္းတာ၊ အစာဆိပ္သင့္တာ၊ (ေကဖင္း) အမ်ားၾကီးေသာက္တာ၊ ေရာဂါပိုးဝင္တာ၊ ကိုယ္ဝန္မရွိေအာင္ သားအိမ္ထဲ IUCD ပစၥည္းထည့္တာ၊ Japanese skimmia ေရာဂါ၊ Luteal phase defect ေရာဂါ၊ ကင္ဆာ အတြက္ ဓါတ္ကင္တာ၊ ေဆးလိပ္ေသာက္တာ၊ သားအိမ္ ပံုမွန္မဟုတ္တာ၊ အရက္ေသာက္တာ နဲ႔သူ႔အလိုလို ပ်က္က်တာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

• Spontaneous abortion (Miscarriage) ေခၚတဲ့ ကိုယ္ဝန္က ဖ်က္ခ်တာ မဟုတ္ဘဲ ပ်က္ေစတဲ့ အေၾကာင္းေတြ ထဲမွာ Accidental trauma မေတာ္ဆျဖစ္တာ နဲ႔ Natural causes သဘာဝ အေၾကာင္းတရားေတြ ရွိတယ္။ အမ်ားဆံုး ျဖစ္တာက Incorrect replication of chromosomes သေႏၶသားရဲ႕ (ခရိုမုိဆံုး) ပံုမွန္ မဟုတ္လို႔ ျဖစ္တာ၊ 50% ရွိတယ္။
• အမ်ားစုက ေစာျပီးပ်က္တယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ ကိုယ္ဝန္ရွိေနတာေတာင္ မသိဘူး။ သုေတသနတခု အဆိုအရ
o ၆၁႕၉% ၁၂ ပါတ္ အတြင္း ပ်က္က်တယ္။
o ဒီအထဲက ၉၁႕၇% က ပ်က္က်တယ္ ဆိုတာေတာင္ ကိုယ္တိုင္ မသိလိုက္ၾကဘူး။
o ၁ဝ ပါတ္ ေက်ာ္တာနဲ႔ အလိုလိုပ်က္ဘို႔ အခြင့္အလမ္း သိသိသာသာ နည္းလာျပီ။
• ထိခိုက္မႈ ဆိုတာ
o Accidental trauma မေတာ္တဆ၊ (အေတြ႔အၾကံဳအရ အားကစား သာမန္လုပ္လို႔ ပ်က္မက်ပါ။)
o Intentional trauma တမင္တကာနဲ႔
o Stress စိတ္ဖိအားေတြ ျဖစ္တယ္။
• ကိုယ္ဝန္ေဆာင္သူ အသက္ငယ္လြန္းတာ၊ ၾကီးလြန္းတာေၾကာင့္လဲ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။
o ၃၅ ႏွစ္ေအာက္မွာ ၁၅%၊
o ၃၅-၄၅ ႏွစ္ၾကားမွာ ၂ဝ-၃၅%၊
o ၄၅ ႏွစ္အထက္ ၅ဝ%၊
• ကိုယ္ဝန္ တခါပ်က္ဘူးသူ ၂၅% ထပ္ပ်က္ႏိုင္တယ္။ ထပ္ထပ္ပ်က္ေနသူ ၁% ရွိတယ္။
• တခ်ိဳ႕မွာ ဘာလို႔လဲ ေျပာမရဘူး။

တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ သိသာတဲ့ Miscarriage ကိုယ္ဝန္ပ်က္မႈေပါင္းဟာ ကိုယ္ဝန္စုစုေပါင္းရဲ႕ ၁၅% ရွိတယ္။ အေမရိကားမွာ ၁ဝ-၂၅% ရွိတယ္။ ယမုန္နာေဆးခန္းမွာ ကေလး အေကာင္းလာေမြးဖြါးသူ ၁၈၆ ေယာက္ ရွိေနခ်ိန္မယ္၊ သားပ်က္လို႔ ကုသေပးရသူေပါင္း ၄၁ ေယာက္ရွိတယ္။ ဒါဟာ တရားဝင္ သားပ်က္တဲ့ အေရအတြက္သာ ျဖစ္တယ္။ ဖ်က္ျပစ္သူေတြ မသိဘဲ ပ်က္သူနဲ႔ ဆရာဝန္ ကူစရာမလိုဘဲ အိမ္မွာတင္ ဆင္းစရာရွိတာ အကုန္ဆင္းသူေတြ မပါေသးပါ။

ဆက္တြဲ ဖတ္ႏိုင္တာေတြ -
- Bleeding During Early Pregnancy ကိုယ္ဝန္ႏုစဥ္ ေသြးဆင္းျခင္း
- ANC (Antenatal Care) ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း
- Pregnancy and Air Travel ကိုယ္ဝန္နဲ႔ ေလယာဥ္ခရီး
- Pregnancy and Exercise ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေလ့က်င့္ခန္း
- Pregnancy and Rubella ကုိယ္ဝန္ ႏွင့္ ဂ်ာမန္-ဝက္သက္
- Pregnancy and Sleeping pills အိပ္ေဆးနဲ႔ ကိုယ္ဝန္
- Pregnancy and Ultrasound ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ ႏွင့္ (အာလ္ထြာေဆာင္း)
- Pregnancy Tests ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ျခင္း
- Miscarriage ကုိယ္ဝန္ပ်က္ျခင္း အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၆)
- Abortion Complications ကိုယ္ဝန္ဖ်က္ျခင္းရဲ႕ ေနာက္ဆက္တြဲမ်ား အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၁၆)
- Abortion မလိုခ်င္တဲ့ ကိုယ္ဝန္ အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၈)
- Medical abortion (1) ကုိယ္ဝန္ကို ေဆးသံုး ဖ်က္ျခင္း (၁) အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၅၂)
- Medical abortion (2) ကုိယ္ဝန္ကို ေဆးသံုး ဖ်က္ျခင္း (၂) အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၁ဝ၅)

Dr. တင့္ေဆြ
၃-၆-၂ဝ၁၁

Teenage pregnancy အသက္ငယ္ငယ္ ကိုယ္ဝန္လြယ္

2012-01-04T17:27:00.003+06:30

January 4, 2012 2:29 PM
သမီးအသက္ ၁၇ ပါရွင့္။ အိမ္ေထာင္က်တာ တစ္နွစ္ရွိပါျပီ။ အိမ္ေထာင္က်ျပီးျပီးခ်င္းပဲ သမီး လက္ေမာင္းထဲ ထည့္တဲ့ ပစၥည္း သံုးပါတယ္ရွင့္။ ၁၁ လပိုင္း ၆ ရက္ေန ့ေရာက္ေတာ့ အဲဒါကို ျပန္ထုတ္လိုက္ပါတယ္ရွင့္။ ၁၂ လပိုင္းမွာ ရာသီမေပၚတာ ၄ ရက္ ေရာက္လာလို ့အိမ္မွာ ဆီးစစ္ၾကည့္ေတာ့ Positive ျဖစ္ေနပါတယ္ရွင့္။ ၃ ခါလံုး ဒီအေျဖပဲ ထြက္ပါတယ္ရွင့္။ ေနာက္ ၂ ပါတ္လည္း ေရာက္ေရာ ေသြးေတြ အရမ္းဆင္းပါတယ္။

ျပီးေတာ့ လက္ဝါး တစ္ဝက္စာေလာက္ရွိတဲ့ ေသြးခဲ ရွည္ေမ်ာေမ်ာတစ္ခု ပါလာပါတယ္။ ေသြးေၾကာ ခရမ္းေရာင္အေၾကာင္းေလးေတြ ပါပါတယ္ရွင့္။ ခါးနည္းနည္းကိုက္တာက လြဲလို ့တျခားဘာမွ မျဖစ္ပါဘူးရွင့္။ ေသြးဆင္းတာကလည္း ခါတိုင္းလိုပဲ တစ္ပါတ္ပဲ ၾကာပါတယ္ရွင့္။ အဲဒါ ကိုယ္ဝန္ပ်က္တာပါလားရွင့္။ ေနာက္ထပ္ေရာ ကိုယ္ဝန္ ထပ္ရနိုင္ပါသလားရွင့္။ ဘယ္ေလာက္ၾကာမွ ရနိုင္မလဲရွင့္။ အသက္အရြယ္နဲ႔ သားအိမ္ဆိုင္ပါသလားရွင့္။ အခုအရြယ္မွာ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ရင္ ဘာအခက္ခဲေတြ ျဖစ္နိုင္ပါသလဲရွင့္။

ဆီးစစ္လို႔ အေပါင္းျပရာကေန ေသြးဆင္းတာဟာ ကိုယ္ဝန္ပ်က္တာ ေသျခာတယ္။ Complete abortion ကိုယ္ဝန္ အျပည့္အစံု ပ်က္ျခင္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ Incomplete abortion တဝက္တပ်က္ ပ်က္တာျဖစ္တယ္။ အဲလိုသာဆို D and C သားအိမ္ျခစ္ရတယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ Septic abortion ကိုယ္ဝန္ပ်က္ရင္း ပိုးဝင္တတ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျပီးေနာက္ တားတာလဲ မလုပ္ဘဲ အကာအကြယ္မဲ့ လိင္ဆက္ဆံရင္ ခ်က္ခ်င္းဆိုသလို ေနာက္ကိုယ္ဝန္ ဆက္ရႏိုင္တယ္။ ဘယ္ေလာက္ၾကာမယ္က တေယာက္နဲ႔ တေယာက္ မတူတတ္ပါ။ သီအိုရီအရေျပာရရင္ ပ်က္သြားတဲ့ေသြးကို ရာသီလာသလိုဘဲ ေအာက္ေမ့ႏိုင္ျပီး၊ ေနာက္ ၁၄ ရက္မွာ မ်ိဳးဥထြက္လို႔၊ က်ား-သုက္ပိုးနဲ႔ ထိေတြ႔-ေပါင္းစပ္မယ္ဆိုရင္ တခါတည္း ေနာက္ကိုယ္ဝန္ ရလိမ့္မယ္။

အသက္ ၁၈ ႏွစ္ေအာက္နဲ႔ ၃၅ ႏွစ္အထက္ေတြ သားဦး ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ရင္ အထူးသတိထားရမယ္။ Teenage pregnancy ဆိုတာ ဆယ္ေက်ာ္သက္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္လို႔ ေျပာတာ မမွန္ဘူး။ အသက္ ၂ဝ ေအာက္မွာ ကိုယ္ဝန္ ရတာကိုသာ ေဆးပညာက ဆိုတယ္။ (မီဒီယာ) မွာေတာ့ မိန္းကေလးငယ္ငယ္ မရည္ရြယ္ဘဲ၊ ယာက္်ားလဲ မယူဘဲ၊ အမွန္မထင္ ကိုယ္ဝန္ ရတာကိုမွသာ ဒီေဝါဟာရကို သံုးၾကတယ္။

မိန္ကေလးတိုင္း အပ်ိဳျဖစ္တာနဲ႔ ၁၂-၁၃ ႏွစ္ကစျပီး ေယာက္်ားနဲ႔ ေဖါက္ျပားမိရင္ ကိုယ္ဝန္ရႏိုင္ၾကတယ္။ မိန္းကေလးငယ္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ႏွဳန္း ေနရာမတူရင္ မတူဘူး။ ေတာင္-ကိုရီးယားမွာ ကိုယ္ဝန္ ၁ဝဝဝ မယ္ ၃ ေယာက္မျပည့္ဘူး။ ဆာဟာရ-ေအာက္ပိုင္းမွာေတာ့ ၁၄၃ ေယာက္အထိရွိတယ္။ တကမာၻလံုးမွာ ၁၅-၁၉ ေယာက္ရွိတယ္။

၂ဝဝ၁ UNICEF စစ္တမ္းအရ ဖြံ႔ျဖိဳးဆဲႏိုင္ငံ ၁၂ ထဲက ၁ဝ ခုမွာ အသက္ငယ္ငယ္မွာ လိင္ဆက္ဆံမႈရွိသူေပါင္း ၃ ပံု ၂ ပံုရွိေနတာ ေတြ႔ရတယ္။ အေမရိကားနဲ႔ ဥေရာပါမွာဆို ၈ဝ% ေက်ာ္တယ္။ ၾသစေၾတးလ်၊ ယူေက၊ အေမရိကားမွာ ၁၅ ႏွစ္သမီးေလးေတြရဲ႕ ၂၅%၊ ၁၇ ႏွစ္သမီးေတြရဲ႕ ၅ဝ% လိင္ဆက္ဆံမႈျပဳၾကတယ္။ အေနာက္ႏိုင္ငံေတြမွာ သတိထားၾကတာက လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါ အတြက္သာ ျဖစ္ပါတယ္။

Save the Children ရဲ႕ေတြ႔ရွိခ်က္အရ ကမာၻမွာ အသက္ ၂ဝ ေအာက္ မိခင္ေတြကေန ေမြးလာတဲ့ကေလးေပါင္း ၁၃ သန္းရွိတယ္။ ၉ဝ% ဟာ မခ်မ္းသာတဲ့ ႏိုင္ငံေတြက ျဖစ္တယ္။ ေမြးလာၾကတဲ့ ကေလးေတြေရာ သူတို႔မိခင္ငယ္ေလးေတြမွာေရာ က်န္းမာေရး ေနာက္ဆက္တြဲေတြ ျဖစ္ၾကရလို႔ ေသဆံုးရတာေတြ မ်ားတယ္။ အသက္ ငယ္ငယ္နဲ႔ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ရင္ ပံုမွန္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တိုင္းမွာ သတိထားစရာေတြထက္ ပိုျပီးသတိထားစရာေတြ ရွိပါတယ္။ အသက္ငယ္ေလ ပိုေလျဖစ္တယ္။

သုေတသနေတြလုပ္ေတာ့ Low birth weight ကိုယ္အေလးခ်ိန္ မျပည့္တဲ့ ကေလး ေမြးတာနဲ႔ Premature labor လမေစ့ဘဲ ေမြးတာ ဆက္စပ္ေနတာ သိရတယ္။ Anemia ေသြးအားနည္းေရာဂါလဲ ပိုမ်ားတယ္။ Prenatal care ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း လုပ္တာ နည္းၾကတယ္။ သူတို႔ကေန ေမြးတဲ့ကေလးေတြမွာ ေဆးရံုတက္ရတာ ပိုမ်ားတယ္။ Inadequate nutrition အာဟာရ မျပည့္စံုတာမွာ မတတ္ႏိုင္လို႔ မစားရသူေတြအျပင္ တတ္ႏိုင္ေပမဲ့ အာဟာရမေကာင္းလွတဲ့ Fast food ေတြစားလို႔လဲ ျဖစ္ေစတယ္။ HIV အျဖစ္လဲမ်ားတာ သိရတယ္။

Obstructed labour ကေလးကို ေမြးလမ္းကေန ရိုးရိုး မေမြးႏိုင္တာလဲပါတယ္။ Caesarean section ခြဲေမြးရတာ ပိုမ်ားေစတယ္။ PET/Eclampsia ကိုယ္ဝန္-ေသြးဆိပ္တက္တာ၊ Obstetric fistula ေမြးလမ္းေၾကာင္း ျပြန္ေပါက္ျဖစ္တာ၊ Infant mortality ေမြးလာတဲ့ ကေလး ၁ ႏွစ္အတြင္း ေသဆံုးရတာ၊ Maternal death ကေလးမီးဖြါးရင္း ေသဆံုးရတာေတြ ပိုမ်ားတယ္။ Psychosocial စိတ္ပိုင္း သက္ေရာက္မႈေတြလဲ ရွိတယ္။

WHO ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ၁၅-၁၉ ႏွစ္ကိုယ္ဝန္ေဆာင္သူေတြဟာ ၂ဝ-၂၄ ႏွစ္မိခင္ေလာင္းေတြထက္ Pregnancy related death ကိုယ္ဝန္နဲ႔ ဆက္စပ္ျပီး ေသဆံုးရႏွဳန္း ၂ ဆ ပိုတယ္။ ၁ဝ-၁၄ ႏွစ္သမီးေတြ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ရင္ ၂ဝ ႏွစ္ရွိသူေတြထက္ Maternal mortality မီးတြင္းေသဆံုးမႈႏွဳန္းက ၅ ဆျမင့္တက္တယ္။ Illegal abortion တရားမဝင္ ကိုယ္ဝန္ဖ်က္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ရတာေတြလဲ မနည္္းဘူး။

မခ်မ္းသာတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ တျခားစဥ္းစားစရာ Social issues လူမႈေရးေတြက မ်ားတယ္။ ပညာနည္းတာ၊ ဆင္းရဲတာေတြလဲ ပါတယ္။ ခ်မ္းသာတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့ လက္မထပ္ဘဲ ကိုယ္ဝန္ရတာက မ်ားတယ္။ တတ္ႏိုင္သူေတြက High-quality medical care အထူး ဂရုစိုက္ၾကရင္ ပံုမွန္ ကိုယ္ဝန္ေတြလို ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၄-၁-၂ဝ၁၂

Chilli ငရုတ္သီး အရသာ

2011-10-30T20:24:00.006+06:30

Sat, Oct 29, 2011 at 4:34 PM
သမီး အစ္ကုိ ဘာေရာဂါျဖစ္ေနမွန္းမသိလို႔။ သူက အရင္တုန္းကေတာ့ ကြမ္းစားတယ္။ မစားတာ ႏွစ္လေလာက္ေတာ့ ရွိပါၿပီရွင့္။ သူအခု အစပ္စားလို႔ မရတဲ့ ေရာဂါ ျဖစ္ေနပါတယ္ရွင့္။ အေရာင္တင္ေလး နည္းနည္းေလးပါရင္ကုိ လွ်ာေကာ လည္ေခ်ာင္းေကာ အာေခါင္ေကာ စပ္ေနပါတယ္။ လွ်ာကြဲတာလည္း မဟုတ္ဘူးလို႔ ေျပာပါတယ္ရွင့္။ နည္းနည္းေလး စားမိရင္ ေခၽြးသီးေခၽြးေပါက္ေတြ က်လာပါတယ္။ မခံမရပ္ႏိုင္ေအာင္ စပ္တယ္ေျပာလို႔ အစပ္မစားပဲ ေနေနရပါတယ္။ ဘာျဖစ္မွန္းလည္း မသိပါဘူးရွင့္။ သူ႔အသက္က ၂၅ ႏွစ္ပါ။ အာေခါင္-ကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္မလားရွင့္။ ေရာဂါရယ္၊ ေသာက္ရမဲ့ေဆးရယ္ သိခ်င္ပါတယ္ရွင့္။

Oral cancer ခံတြင္း-ကင္ဆာရဲ႕ လကၡဏာေတြက ပါးစပ္ နဲ႔ ႏႈတ္ခမ္းမွာ အျဖဴ-အနီ-(အျဖဴ+အနီ) ကြက္ ေပၚမယ္၊ အျဖဴကြက္ကေန ကင္ဆာျဖစ္ေစတာ မ်ားတယ္။ အနီကြက္က ကင္ဆာ မဟုတ္တာ ျဖစ္ဘို႔ မ်ားတယ္။ ႏႈတ္ခမ္းနဲ႔ ပါးစပ္မွာ အနာေပါက္မယ္။ အနာက ေတာ္ေတာ္နဲ႔ မေပ်ာက္ဘူး။ ပါးစပ္ကေန ေသြးထြက္မယ္။ သြားနဲ႔မယ္။ မ်ိဳခ်တဲ့အခါ နာမယ္။ အမ်ိဳရခက္မယ္။ သြားအတုတပ္ရသူဆိုရင္ အရင္လိုတပ္ရတာ အဆင္မေျပျဖစ္လာမယ္။ လည္ပင္းမွာ အက်ိတ္ေပၚမယ္။ နားကိုက္မယ္။ ဒါေတြ မရွိရင္ ဒီေနရာ ကင္ဆာ အတြက္ ပူပင္စရာမလိုပါ။

ျမန္မာေတြက ခ်ိဳ-ခ်ဥ္-စပ္-ငန္-ဖန္-ခါး အရသာ ေျခာက္ပါးလို႔ သိၾကတယ္။ ျမန္မာတိုင္းရင္းေဆးမွာလဲ အဲလိုပါတယ္။ ဆရာဝန္ေတြ သင္ရတဲ့ ေဆးပညာမွာေတာ့ လွ်ာကေန ခံစားတဲ့အရသာဟာ Sweet အခ်ိဳ၊ Salty အငန္၊ Sour အခ်ဥ္၊ နဲ႔ Bitter အခါး၊ ေလးပါးထဲ ရွိတယ္။

အရသာကို သိေစတာက လွ်ာမွာရွိတဲ့ Taste buds ေခၚတဲ့ အရသာသိ-အဖုကေလးေတြေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။ လူတိုင္းမွာ Taste buds တေသာင္း ရွိတယ္။ လူေတြရဲ႕ Five senses အထူးအာရံုခံ ငါးမ်ိဳးျဖစ္တဲ့ Hearing အၾကား၊ Sight အျမင္၊ Touch အထိအေတြ႔၊ Smell အနံ႔ နဲ႔ Taste အရာသာ ဆိုတဲ့ထဲမွာ အရသာက အားအနည္းဆံုး ျဖစ္တယ္။ အရသာ မရျဖစ္ရတာက ေဆးဝါး ေသာက္တာ၊ ေဆးလိပ္ ေသာက္တာ၊ ဗီတာမင္ ခ်ိဳ႕ယြင္းတာ၊ ဦးေခါင္းကို ထိခိုက္မိတာ၊ ဦးေႏွာက္-အက်ိတ္၊ ဓါတ္ကင္ ခံရတာေတြကေန ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ကြမ္းစားတာကို ေဆးစာထဲ ထည့္မေရးေသးဘူး။ သူတို႔ဆီမွာ မရွိလို႔ျဖစ္မယ္။ ကြမ္းစားတဲ့လူ အရသူယူတာ တမ်ိဳးျဖစ္တယ္။ ခ်ဥ္တာ မၾကိဳက္ဘူး။ ေတာ္ေတာ့ စပ္တာကို မမႈဘူး။

အစာတခုခုကို ပါးစပ္ထဲထည့္လိုက္ရင္ သြားရည္နဲ႔ အစာ ေရာေထြးျပီး ေၾကခ်က္ေပးမယ္။ အဲလိုလုပ္ေနရင္း လွ်ာမွာရွိတဲ့ Tastes buds အရသာခံတဲ့ အဖုကေလးေတြနဲ႔ ထိေတြ႔မယ္။ ဒီ အဖုေလးေတြမွာရွိတဲ့ Receptor cells အာရံုခံ (ဆဲလ္) ေတြကို သတင္း အခ်က္အလက္ ပို႔ေပးလိမ့္မယ္။ Sensory nerves အာရံုေၾကာေတြကတဆင့္ ဦးေႏွာက္ကို ေရာက္ေစတယ္။ ဦးေႏွာက္ကေန ဘယ္လိုအရသာ ရွိတယ္ ဆိုတာ ေျပာလိမ့္မယ္။

အငန္ နဲ႔ အခ်ိဳကို သိေစတာေတြကေတာ့ လွ်ာရဲ႕ ေရွ႕ပိုင္းကေန တာဝန္ယူတယ္။ အခ်ဥ္ကုိ လွ်ာရဲ႕ ေဘးႏွစ္ဘက္က သိေစျပီး အခါးကိုေတာ့ လွ်ာရဲ႕ ေနာက္ပိုင္းက လုပ္ေပးတယ္။ လူေတြ အရသာခံတာ မတူၾကပါ။ မိန္းကေလးေတြက ေယာက္်ားေလးေတြထက္ အရသာသိတာ ပိုမ်ားတယ္။ တေယာက္ထဲလဲ အသက္ေျပာင္းရင္ ေျပာင္းတတ္တယ္။ သိပ္ငယ္တံုးမွာ အရသာသိေစတဲ့ Taste buds ေတြဟာ လွ်ာတခုထဲကေန မဟုတ္ဘဲ၊ ပါးစပ္ေဘးဘက္ေတြနဲ႔ အာေခါင္မွာလဲ ရွိတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ကေလးေတြ အပူမခံႏိုင္၊ အစပ္မစားႏိုင္ၾကဘူး။

အေရွ႕ေတာင္အာရွ၊ ေတာင္အာရွ နဲ႔ ေတာင္အေမရိကားက လူေတြ အလြန္ခံတြင္းေတြ႔လွတဲ့ အစပ္အရသာဟာ အေမရိကာ၊ ဥေရာပနဲ႔ ႏိုင္ငံေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ လံုးဝမစားၾကပါ။ အရသာတမ်ိဳးကို မခံစားတတ္ၾကတဲ့သေဘာ ျဖစ္မယ္။ ငရုတ္သီးစပ္တာကို အဂၤလိပ္လို Hot ပူတယ္လို႔သာ ေခၚတယ္။ သူတို႔မစားလို႔ စပ္တယ္လို႔ မေျပာတာလား။

Chilli ငရုတ္သီးထဲမွာ ပါတဲ့ Capsaicinoids ဆိုတာက ပါးစပ္ကို ဖံုးေနတဲ့ အလႊာမွာရွိတဲ့ Receptor ေတြကို သက္ေရာက္ေစတယ္။ ဒီလို ျဖစ္တာဟာ Heat ပူလို႔ရတဲ့ Pain နာက်င္မႈနဲ႔အတူတူ ျဖစ္တယ္။ Burning feeling ပူေလာင္တဲ့ ခံစားမႈရေစတယ္လို႔ ဆိုတယ္။ စပ္တဲ့ အရသာလို႔ မေျပာဘူး။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ Taste buds ေတြဟာ ခ်ိဳတာ၊ ငန္တာ၊ ခ်ဥ္တာ နဲ႔ ခါးတာေတြကိုသာ ခံစားေစျပီး ပူေလာင္တာကို ခံစားတဲ့ အထူး အဖုေတြ မရွိဘူး။ ရိုးရိုး အာရံုေၾကာေတြကေနသာ ဒါကို သိေစတယ္တဲ့။ ဒီအာရံုေၾကာေတြက စပ္တာကို ပူတယ္လို႔ ထင္ေတာ့ ဦးေႏွာက္ကလဲ ပူတယ္ ျဖစ္သြားေရာ။

ၾကြက္ေတြကို စမ္းသပ္လို႔သိရတာက Spicey-hot ဆိုတာ Temperature-hot ဆိုတာနဲ႔ မ်ိဳးဗီဇ တူတာကို သိရတယ္။ ၾကက္တူေရြးကို ငရုတ္သီး ေၾကြးရတယ္။ ငွက္ေတြကို ငရုတ္သီးက မစပ္ေစဘူး။ လူဆိုရင္ ပါးစပ္ထဲ မထည့္ခင္ကတည္းက ငရုတ္သီးဟာ ပူတယ္။ ငရုတ္သီး မေထာင္းတတ္ရင္ ေခြ်းမ မေတာ္ခ်င္ၾကတာတင္ မကဘူး။ ငရုတ္သီး ထိတဲ့ေနရာမွန္သမွ်ကို ပူေစတယ္။ Burn အပူေလာင္တယ္လို႔ အဂၤလိပ္လို သံုးတယ္။ ငရုတ္သီး အမ်ိဳးမ်ိဳးစားလို႔ ေခြ်းထြက္တဲ့ေနရာ မတူတာကို ကိုယ္ပိုင္ သုေတသနအရ သိရတယ္။ ေရႊလံဘို-ငရုတ္က ဂုတ္မွာ ေခြ်းထြက္တယ္။

Chilli ငရုတ္သီး၊ Ginger ခ်င္း (ဂ်င္း)၊ Pepper ငရုတ္ေကာင္းေတြက ဘာလို႔ စပ္ၾကသလဲ။ Spicy food ပူစပ္တာေတြထဲမွာ Capsaicin ပါတယ္။ ဒါကိုခံရတာက ပါးစပ္ထဲမွာရွိတဲ့ Vanilloid receptor (VR1 receptors) အာရံုခံေတြနဲ႔ သြားေပါင္းမယ္။ Sensory neuron အာရံုခံ (ႏူရုန္) ဟာ Depolarized ေျပာင္းလဲသြားျပီး Spicy stimuli ဆိုတဲ့ အာရံုခံသတင္းကို ပို႔ေပးတယ္။

ထူးဆန္းတာက VR1 receptors အာရံုခံေတြဟာ Capsaicin ကို မသိဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ အမွတ္တမဲ့ သြားေပါင္းမိတယ္။ VR1 receptors ေတြရဲ႕ တကယ့္တာဝန္ဟာ Thermo-reception ပူတာကိုသာ သိတယ္။ အပူက ကိုယ့္မေလာင္ေအာင္ အသိေပးတဲ့ တာဝန္ကို ထမ္းရတယ္။ VR1 receptors ေတြဟာ ပါးစပ္၊ လွ်ာ နဲ႔ အေရျပားေတြမွာ ရွိေနၾကတယ္။ မ်က္စိကို ထိလဲ ပူေလာင္ နာက်င္ေစလို႔ မိန္းကေလးေတြ Self-defense product ကိုယ့္ကိုယ္ကို ကာကြယ္ဘို႔ ေဆာင္ထားတဲ့ လက္နက္တခုဟာ Pepper spray ငရုတ္ေကာင္း-ပန္းေဆး ျဖစ္ပါတယ္။ Mace Pepper Gun ဆိုတာ ေဒၚလာ ၉၀ ေလာက္ေပးရတယ္။ ၂၅ ေပအထိေရာက္တယ္။

ငရုတ္သီး ဘယ္ေလာက္စပ္သလဲကို Scoville Organoleptic Test နဲ႔ စစ္ေဆး သတ္မွတ္တယ္။
- Standard Pepper Spray မိန္းကေလးသံုး (ပက္ပါ-စပေရး) ပန္းေဆးဟာ ၂၅ဝဝဝ-၂ဝဝဝဝဝ ယူနစ္ ရွိတယ္။
- Bear Mace ဆိုတဲ့ ဝက္ဝံေတြကိုေတာင္ ႏိုင္တဲ့ ပန္းေဆးဟာ ၂ သိန္း- ၂ သိန္းခြဲယူနစ္ ရွိတယ္။
- Law Enforcement Grade Pepper Spray ရဲေတြ သံုးတာက ၅ သိန္းကေန ၅ သန္းယူနစ္ ရွိတယ္။
- Sweet Bell Peppers ေခၚတဲ့ လံုးဝမစပ္တဲ့ ငရုတ္ပြပြၾကီးေတြဟာ သုည ယူနစ္သာ ရွိတယ္။
- Jalapeno (၅-၉ စင္တီမီတာ) ရွည္ျပီး၊ မက္ဆီကို ကလာတဲ့ ငရုတ္သီးဟာ ၂၅ဝဝ-၈ဝဝဝ ယူနစ္ ရွိတယ္။
- Cayenne pepper ဆိုတဲ့ အာဖရိက-ငရုတ္က ၃ဝဝဝဝ-၅ဝဝဝဝ ယူနစ္ ရွိတယ္။
- Red Savina Habanero ငရုတ္မ်ိဳးက ၃၅ဝဝဝဝ-၅၇၇ဝဝဝ ယူနစ္ ရွိတယ္။

အစပ္ကို ဘာလို႔ ၾကိဳက္ၾကသလဲ။ ကိုယ့္အတြက္ေကာင္းလို႔ ေျဖၾကသူေတြ ရွိတယ္။ Capsaicin ငရုတ္မွာ ေဆးစြမ္းေတြ ရွိတယ္။
- Anti fungal မိႈပိုးကိုႏိုင္တယ္။ Anti-microbial ပိုးေတြကိုႏိုင္တယ္။
- Pain reliever for arthritis အဆစ္နာတာအတြက္ .05% Capsaicin cream (ခရင္မ္) သံုးတယ္။
- Adlea ထိုးေဆးထဲမွာ ပါတယ္။ ခြဲစိတ္လို႔နာတာ၊ အဆစ္နာတာေတြအတြက္ တာရွည္ အနာသက္သာေဆး ျဖစ္တယ္။
- Prostate cancer cells ေယာက္်ား ဆီးက်ိတ္-ကင္ဆာ (ဆဲလ္) ကို သတ္ႏိုင္တယ္။
- Lower blood pressure ေသြးဖိအား က်ေစတယ္။
- Salivation သြားရည္မ်ားေစလို႔ စားရတာ ခပ္ျပင္းျပင္း ရွိတဲ့ အစာနဲ႔ တြဲစားလို႔ ေကာင္းတယ္။
- တျခား ခံစားေနရတာကို လႊမ္းမိုးေစတယ္။
- Capsaicin topical ointments နဲ႔ High-dose dermal patch (Qutenza) ေတြက Peripheral neuropathy ေရာဂါေၾကာင့္ နာတာကို သက္သာေစတဲ့ေဆး ျဖစ္တယ္။
- 0.025% - 0.075% ကို သာမန္ကိုက္ခဲတာ၊ Arthritis အဆစ္နာေရာဂါ၊ Backache ခါးနာတာ၊ Strains and Sprains ဟိုနာ-ဒီနာတာေတြ အတြက္ ထံုေအာင္အရင္ လုပ္ျပီးမွ ေဆးကို လက္အိပ္ သံုးျပီး လိမ္းေပးရတယ္။
- Capsaicin creams ကို Psoriasis အေရျပားနာေၾကာင့္ ယားတာ-ေရာင္တာ သက္ေသာေစေအာင္ သံုးႏိုင္တယ္။
- ငရုတ္သီး စားရင္ (ကာဗြန္ဟိုက္ဒရိတ္) ေတြ ဖ်က္ေပးလို႔ ကိုယ္က အပူေတြ ထြက္လာတယ္။ ဆီးခ်ိဳ၊ လူဝတာေတြအတြက္လဲ သံုးၾကတယ္။

ငရုတ္သီး မ်က္စိထဲဝင္လို႔ ေျခမကို ေရေလာင္းတာ စိတ္ေျပာင္းေအာင္ လုပ္တာေနမယ္ ထင္တယ္။ Capsaicin ဟာ Fat soluble အဆီမွာ ေပ်ာ္ဝင္လို႔ ပူစပ္တာ ေျပေစေအာင္ ေရနဲ႔ မရဘူး။ ေရးေအး ဆိုရင္ေတာ့ ေအးတာကို သိေနတံုးမွာ စိတ္ေျပာင္းျပီး ခဏသက္သာေစမယ္။ Cold milk ႏြားႏို႔ေအးေအး နဲ႔ Cold sugar water သၾကားရည္ေအးကလဲ သက္သာေစမယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၃ဝ-၁ဝ-၂ဝ၁၁

Nipple discharge ႏို႔ကေန ႏို႔မဟုတ္တာ ထြက္ရင္

2011-10-30T20:23:00.000+06:30

2011/10/29
ကၽြန္မ အသက္ ၃၅ ပါ။ လြန္ခဲ့တဲ့ ၆ လ ေလာက္က ကၽြန္မ ဘယ္ဘက္ Nipple မွာ အရည္ၾကည္နည္းနည္း ထြက္ပါတယ္။
ေရခ်ိဳးျပီးလို႔ တဘက္နဲ႔ သုတ္ျပီးတဲ့အခါမွာ အရည္ၾကည္ေလး နည္းနည္း ေတြ႔ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္း မေတြ႔ေတာ့ အမွတ္တမဲ့ ေနျဖစ္ပါတယ္။ ရာသီမလာခင္နဲ႔ လာျပီးအခ်ိန္ အက်ိတ္အဖုေတြ မိမိဘာသာ စမ္းသပ္ျဖစ္ပါတယ္။ အက်ိတ္အဖုေတာ့ မစမ္းမိပါဘူး။ တစ္လကို သံုးေလးၾကိမ္ေတာ့ ကိုက္ပါတယ္။ ရာသီမလာခင္ေကာ၊ လာျပီးခ်ိန္ေကာ ကိုက္ပါတယ္။ ဘယ္ဘက္က ပိုကိုက္ပါတယ္။

ေနာက္ပိုင္း ရာသီလာျပီးၾကာမွလည္း ကိုက္ပါတယ္။ ဘယ္ဘက္ပဲ ကိုက္ပါတယ္။ Breast နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ဆရာ့ ေဆာင္းပါးေတြ ဖတ္ျပီး လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ပတ္က ေသခ်ာ မိမိကိုယ္ ျပန္စစ္ပါတယ္။ စမ္းတာ အက်ိတ္ မေတြ႔ေပမယ့္ ဘယ္ဘက္က ကၽြန္မ Nipple ကို ညွစ္ၾကည့္ေတာ့ အရည္ၾကည္နည္းနည္း ျပန္ထြက္ေနပါတယ္။ Nipple ေဘးက အဖုေလးကေန ထြက္တာပါ။ ဘယ္ဘက္ အဖုေလး ႏွစ္ခုကေန ထြက္ပါတယ္။ ညာဘက္ကိုလည္း ညွစ္ၾကည့္ေတာ့ အဖုတစ္ခုကေန ထြက္ပါတယ္။ ေရလို အေရာင္ျဖစ္ျပီး အနံ႔ မရွိပါ။ အမ်ားၾကီးေတာ့ မဟုတ္ပါ။ နည္းနည္းေလး ေစးကပ္ကပ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္ဘက္ Nipple က အရင္တည္းက ႏို႔ပါးစပ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ကၽြန္မလည္း Mammogram သြားရိုက္ ၾကည့္ပါတယ္။ ရာသီလာျပီး ရိုက္တာ ေကာင္းတယ္လို႔ ဖတ္ရေပမယ့္ ႏွစ္ပတ္ေလာက္ၾကာမွ သြားရိုက္ျဖစ္ပါတယ္။ စာဖတ္တာ ေနာက္က်သြားလုိ႔ပါ။ ကိုက္လည္းကိုက္၊ အရည္လည္း ထြက္တဲ့အခ်ိန္ ျဖစ္ပါတယ္။ Film ျပားကိုေတာ့ ပို႔လို႔ မရေပမယ့္ Report ကို Scan ဖတ္ျပီးပို႔လိုက္ပါတယ္။ အပ်ိဳျဖစ္ျပီး အရည္ထြက္ေတာ့ စိုးရိမ္မိပါတယ္။ ကၽြန္မအလုပ္ Air-con ရံုးခန္းမွာ Manager ရဲ႕ ေဆးလိပ္ေငြ႔ကိုေတာ့ ေန႔တိုင္း ရူေနရပါတယ္။ အခုျဖစ္ေနတာနဲ႔ ဆက္စပ္မႈ ရွိ-မရွိလည္း မသိပါဘူး။ ဘာဆက္ လုပ္သင့္တယ္ဆိုတာကို ညႊန္ၾကားေပးပါရန္။ အိမ္ေထာင္မရွိပါ။ ဆက္ဆံမႈေရာ တစ္ခါမွ မရွိဘူးေသးပါ။ ရာသီပံုမွန္လာပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ေလ တစ္ပတ္၊ ႏွစ္ပတ္ ေက်ာ္သြားတတ္ပါတယ္။ တားေဆး မေသာက္ဘူးပါ။

Nipple discharge ႏို႔သီးထိပ္ဖ်ားကေန တခုခုထြက္တာဟာ မ်ားေသာအားျဖင့္ ေရာဂါမဟုတ္ပါ။ ဒါေပမဲ့ ရင္သားအတြက္ ဆရာဝန္ဆီကို လာျပသူေတြထဲမွာ Breast lumps ရင္သား-အက်ိတ္ နဲ႔ Breast pain ရင္သား-နာတာျပီးရင္ တတိယ အမ်ားဆံုး ျဖစ္တယ္။ ဆယ္ေက်ာ္သက္ ေယာက္်ားေလး၊ မိန္းကေလးေတြမွာလဲ Puberty အရြယ္ေရာက္ခ်ိန္မွာ ျဖစ္ႏိုင္ေသးတယ္။ ကိုယ္ဝန္မေဆာင္တဲ့ မိန္းကေလးေတြ၊ ကေလးႏို႔တိုက္ေနတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ႏို႔ကေန အရည္တခုခုထြက္တာ စိုးရိမ္စရာ မရွိတတ္ဘူး။ ဆရာဝန္ကိုေတာ့ တိုင္ပင္သင့္တယ္။ ေယာက္်ားေတြမွာ ျဖစ္ရင္ ဘယ္အရြယ္ျဖစ္ျဖစ္ ေဆးစစ္ရမယ္။

ႏို႔ကေန အရည္ ထြက္တာဟာ တဖက္ထဲကေနေရာ ႏွစ္ဖက္လံုးကပါျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ အလိုလိုထြက္တာနဲ႔ ညွစ္ၾကည့္မွ ထြက္တာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေရလို၊ နဲနဲပ်စ္ပ်စ္၊ အေတာ္ပ်စ္ပ်စ္၊ အမ်ိဳးမ်ိဳး ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အလိုလိုလဲ ေပ်ာက္သြားႏိုင္တယ္။ အသက္ ၄ဝ ေက်ာ္မွ ထြက္ရင္၊ ရင္သားထဲမွာ အက်ိတ္လဲရွိေနရင္၊ ေသြးပါေနရင္၊ တဖက္ထဲက သတ္သတ္မွတ္မွတ္ ထြက္ေနရင္ ေဆးစစ္ပါ။

Types of discharge ႏို႔ကေနထြက္တဲ့ အရည္အမ်ိဳးအစားေတြ
- Cloudy white color အမ်ားဆံုးျဖစ္တတ္တဲ့ ခပ္ေနာက္ေနာက္ အျဖဴရည္ Galactorrhea ဆိုတာေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
- Clear or light white အျဖဴေရာင္အရည္ၾကည္ဟာ Pregnancy ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္မယ္ ထြက္တယ္။
- Red ေသြးပါတဲ့ အနီေရာင္ဟာ Infection ပိုးဝင္တာ၊ Intraductal papillomas ႏို႔ျပြန္ေရာဂါနဲ႔ Breast cancer ႏို႔ကင္ဆာေတြေၾကာင့္ ျဖစ္မယ္။
- Whitish-yellow ျဖဴဝါဝါ၊ Yellow အဝါ နဲ႔ Green ခပ္စိမ္းစိမ္းဟာ Infection ပိုးဝင္လို႔ထြက္တဲ့ Pus ျပည္ ျဖစ္တယ္။

ျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိတဲ့ ေရာဂါမွန္သမွ်ေရးခ်ရရင္ -
၁။ Abscess ျပည္တည္နာ၊
၂။ Breast cancer ႏို႔ကင္ဆာ၊
၃။ Breast infection ေရာဂါပိုးဝင္တာ၊
၄။ Excessive breast stimulation ႏို႔ကို ႏိုးဆြမႈလုပ္တာ မ်ားတာ၊
၅။ Fibroadenoma (ဖိုင္ဘရို-အဒီႏိုးမား) ကင္ဆာ မဟုတ္တဲ့ ႏို႔အက်ိတ္၊
၆။ Fibrocystic breasts (ဖိုင္ဘရို-ဆစ္စတစ္) ေရာဂါ၊
၇။ Ductal carcinoma in situ (DCIS) ႏို႔ထြက္ျပြန္ထဲမွာသာရွိတဲ့ ကင္ဆာ၊
၈။ Galactorrhea (ဂလက္တိုးရီးယား) ေရာဂါ၊
၉။ Hormone imbalance ေဟာ္မုန္း အခ်ိဳးအစား ေျပာင္လဲတာ၊
၁ဝ။ Injury or trauma to the breast ထိခိုက္ဒဏ္ရာရတာ၊
၁၁။ Intraductal papilloma ႏို႔ထြက္ျပြန္ထဲ ကင္ဆာ မဟုတ္တဲ့ (ပက္ပလိုမား) ေရာဂါ၊
၁၂။ Mammary duct ectasia (အတက္ဆီးယား) ႏို႔ျပြန္ေရာဂါ၊ Thyroid disorder လည္ပင္းၾကီးနဲ႔ ံပတ္သက္တယ္။
၁၃။ Medication ေဆးဝါးေတြေၾကာင့္ျဖစ္တာ၊
၁၄။ Paget's disease of the breast (ေပးက်က္စ္) ေရာဂါ၊
၁၅။ Pregnancy ကိုယ္ဝန္၊
၁၆။ Prolactinoma (ပရိုလက္တီႏိုးမား) ေရာဂါ ေတြ ျဖစ္တယ္။

ေဆးေတြေၾကာင့္ ႏို႔က တခုခုထြက္ႏိုင္တယ္။
- Antidepressants စိတ္က်လို႔ ေသာက္ရတဲ့Monoamine oxidase inhibitors (MAOIs) နဲ႔ Selective serotonin reuptake inhibitors SSRI’s ေဆးေတြ။ ဥပမာ citalopram (Celexa), fluoxetine (Prozac), paroxetine (Paxil), and sertraline (Zoloft); နဲ႔ tricyclics ေတြေၾကာင့္လဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
- Anxiolytics အိပ္ေဆး၊
- Alprazolam (Xanax), Buspirone (BuSpar) စိတ္ေရာဂါေဆး၊ Atenolol (Tenormin), Methyldopa (Aldomet), Reserpine (Serpasil), Verapamil (Calan) ေသြးက်ေဆး၊ Phenothiazines (Thorazine, Compazine) စိတ္ေရာဂါေဆး၊
- Cimetidine (Tagamet), Famotidine (Pepcid), Ranitidine (Zantac) ေလနာေရာဂါေဆး၊
- Estrogen + Medroxyprogesterone acetate (Prempro, Premphase) ေဟာ္မုန္းေဆး၊ Contraceptives ကိုယ္ဝန္တား စားေဆး-ထိုးေဆးေတြ၊
- တိုင္းရင္းေဆးေတြ = Anise, Blessed thistle, Fennel, Fenugreek, Marshmallow, Nettle, Raspberry, Red clover
- Cannabis (Marijuana), Opiates မူးယစ္ေဆးေတြ

ႏို႔ကေန အရည္တခုခုထြက္တာဟာ Breast cancer ႏို႔ကင္ဆာ မျဖစ္ဘို႔မ်ားတယ္။ တကယ္လို႔ ရာသီလာခ်ိန္ တလထဲမွာ ႏို႔က အရည္ထြက္ျပီး လကုန္လို႔လဲ မေပ်ာက္ရင္ ဆရာဝန္ျပပါ။ ေဆးေသာက္ေနတာကို စစ္ေဆးပါ။ ႏို႔သီးထိပ္ဖ်ားကို မဆြပါနဲ႔၊ ညွစ္ၾကည့္တာမ်ိဳး သိပ္မလုပ္ပါနဲ႔။ အတြင္းခံ တင္းက်ပ္မေနေစပါနဲ႔။

Dr. တင့္ေဆြ
၃ဝ-၁ဝ-၂ဝ၁၁

Doctor-patient relationship (2) ဆရာ-လူနာ ဆက္ဆံေရး (၂)

2011-10-26T20:27:00.003+06:30

Wed, Oct 26, 2011 at 10:27 AM
ဆရာရဲ႔ “လူနာဆရာဆက္ဆံေရး” အေၾကာင္း ဖတ္ျပီး၊ The Voice က Interview ကို ဆရာဘယ္လို မွတ္ခ်က္ျပဳမလဲ ဆိုတာ သိခ်င္လာပါတယ္။ Link ေပးလိုက္ပါတယ္။

ေပးတဲ့ (လင္ခ္) ကို သြားလို႔ မရပါ။ ဒါနဲ႔ ရွာဖတ္ပါတယ္။ အူအတက္ေရာဂါ၊ ႏွစ္ခါ ခြဲစိတ္ကုသရတာ နဲ႔ လူနာ ကြယ္လြန္သြားရရွာတဲ့ သတင္းကို (ေရဒီယို) နဲ႔ (အင္တာနက္) ကတဆင့္ ၾကားရ၊ ဖတ္ရပါတယ္။ လက္လွမ္း မီသေလာက္ေပါ့။ ေမးလာလို႔ေတာ့ ေျဖရမဲ့ တာဝန္ရွိတာမို႔ ျပန္ေျဖပါမယ္။ ပံုႏွိပ္ထုတ္ေဝဘို႔ မေရးခဲ့ေသးပါ။ ေရဒီယိုကလဲ မေျပာခဲ့ပါ။

ကြ်န္ေတာ့္မွာ စည္းကမ္းတခု ရွိပါတယ္။ “ကိုယ့္အဖြဲ႔အစည္းတြင္း ကိစၥမ်ိဳးကို အျပင္ကို ထုတ္ေျပာသင့္မွ ေျပာရမယ္” ဆိုတဲ့ လိုက္နာမႈ တခု ကိုယ့္ဖါသာ ထားပါတယ္။ ဒီသတ္မွတ္ခ်က္မွာ အားေကာင္းခ်က္ရွိသလို နစ္နာမႈလဲ ျဖစ္ရတာ ကိုယ္ေတြ႔ပါ။ ကိုယ့္ဘက္က ဘာမွ မေျပာေတာ့ တဖက္ကဘဲ ေျပာခ်င္ရာ ေျပာတာေတြကို အကုန္မဟုတ္ေတာင္ တဝက္ေလာက္ ယံုသြားရင္ မေျပာသူမွာ အေတာ္ နစ္နာတယ္။ ေရတိုသေဘာေပါ့။ အမွန္ဆိုတာ တခါတေလ အခ်ိန္ေပးရတယ္။

အခုအေရးက ေဆးပညာနဲ႔ တိုက္ရိုက္ ပတ္သက္တယ္။ ကိုယ္တိုင္က ဆရာဝန္ ျဖစ္ေနသလို လူနာလဲ ခဏခဏျဖစ္တာဘဲ။

ဘယ္အေရး ဘယ္ကိစၥမဆို ဘယ္လိုျမင္တယ္ဆိုတာ လူတိုင္း စိတ္ထဲမွာ ျဖစ္ေပၚတယ္။ တခ်ိဳ႕က ထုတ္ေျပာၾကတယ္။ အနီးဆံုးက လူေတြသာမက နားေထာင္သူတိုင္း ၾကားႏိုင္တဲ့ (မီဒီယာ)၊ ဖတ္သူတိုင္း သိမဲ့ စာနယ္ဇင္းေတြကေန ေျပာၾက-ေရးၾကတယ္။ ဝစီကံတပိုင္း ကာယကံတပိုင္း ျဖစ္ေစၾကတယ္။

ေတြးေတာတာ၊ ဆင္ျခင္တာေတြဟာ ေလ့လာမႈအသိ တိုးလာတာနဲ႔အမွ် ေျပာင္းလဲ လာတယ္။ ရင့္က်က္မႈ ရွိလာေလေလ စဥ္းစား ေတြးေခၚမႈလဲ ရင့္သန္ေလ ျဖစ္ေသးတယ္။ လူတိုင္းပါ။ ဒီေတာ့ ထုတ္ေျပာတာမ်ိဳး၊ ခ်ေရးတာမ်ိဳးကို ေတာင္းဆိုမႈ အားကို မလြန္ဆန္ႏိုင္မွသာ လုပ္တာ ေကာင္းတဲ့အက်င့္လို႔ ထင္ပါတယ္။

စကားၾကီး ေျခာက္ခြန္းထဲက ႏွစ္ခြန္းကို ေျပာအပ္တယ္ဆိုတာ ဖတ္ဖူး-မွတ္ဖူးသလို လိုက္နာႏိုင္သေလာက္ လိုက္နာပါတယ္။ “ေျပာအပ္တယ္ဆိုတဲ့ စကားႏွစ္မ်ိဳးကလဲ မေျပာရင္ မျဖစ္ဘူး၊ ေျပာသာေျပာပါလို႔ ညႊန္တာ-ခိုင္းတာ လို႔ေတာ့ မထင္ပါ။”

ဒီအျဖစ္အပ်က္ကို အစ-အဆံုးေတာ့ မသိပါ။ ဒီအဆင့္ေလာက္ သိသူကေန ေဝဖန္သမႈျပဳရင္ အားလံုး မမွန္ႏိုင္တာေတာ့ ေသျခာတယ္။ ႏွာေစးေနတာေတာ့ မဟုတ္ပါ။ ေဖးေဖးမမ ေထာက္ျပမိရင္ နစ္နာေစမွာ မဟုတ္ေပမဲ့၊ ဘက္လိုက္မႈ ျဖစ္သြားရင္ မေကာင္းေတာ့ျပန္ပါ။ အထင္နဲ႔ ေဝဖန္မိရင္ ခံရသူ ဝါးကူထိုးရာက်ေနမယ္။

ေသျခာတာေလာက္သာ ေျပာပါရေစ။ ဒီလိုအျဖစ္မ်ိဳး ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ အခုမွ မဟုတ္သလို ေနာင္လဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဒီတိုင္းျပည္မွာသာ ျဖစ္တတ္တာ မဟုတ္ပါ။ ကြ်န္ေတာ္လဲ အေျပာမလြတ္သူလို႔ ဝန္ခံပါရေစ။ ဒီသတင္းမ်ိဳးကို လူသိေအာင္ လုပ္တာရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္ တခုဟာ ေနာင္ မျဖစ္ေစအာင္ ကူညီရာက်သင့္ပါတယ္။ တခါေလာက္ မမွန္တာ လုပ္မိသူတိုင္း တသက္လံုး အမွားေတြခ်ည္း ဆက္မလုပ္ၾကပါ။ စိတ္ဆိုး ေဒါသျဖစ္ေနရခ်ိန္မွာ ျဖစ္ေစခ်င္တာမ်ိဳးနဲ႔ မတူဘဲ၊ စိတ္ေအးလက္သာ ရွိလာရင္ စာနာစိတ္ ဝင္လာတတ္တာလဲ လူ႔သေဘာဘဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ တခါတေလ Scoop သတင္းတခ်ိဳ႕က ဆိုးေနတာကို ပိုဆိုးေစႏိုင္တယ္။ ျပန္ျပင္ေပးရင္ေတာ့ တာဝန္သိတတ္တယ္လို႔ သတ္မွတ္ရမွာေပါ့။

Medical malpractice ဒါမွမဟုတ္ Professional negligence လို႔လဲေခၚတဲ့ ေဆးကုသရာမွာ မမွန္မကန္ လုပ္မိတာ၊ ေပါ့ဆတာေတြကို ကြ်န္ေတာ္တို႔ဆီမွာ တားျမစ္ထားတာေတြ ရွိေနျပီးသားေတာ့ ျဖစ္ပါတယ္။ ထုတ္ေဖၚေရးသားတာ၊ တိုင္တန္းတာ၊ တင္းက်ပ္မႈလုပ္တာ၊ စစ္ေဆးအေရးယူတာေတြကေတာ့ အတိုင္းအတာ တခုအထိသာ ရွိပါေသးတယ္။ အားနည္းေနတာေတြက စနစ္ၾကီးတခုလံုး၊ လူမႈအသိုင္းအဝိုင္းၾကီး တခုလံုးနဲ႔ ဆိုင္ပါတယ္။

ဒီလို အျဖစ္မ်ိဳးနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ တရားဥပေဒပိုင္းဟာ ကြ်န္ေတာ္တို႔ တိုင္းျပည္မွာ အလြန္မတန္ အားနည္းေနေသးတယ္။ တရားစီရင္ေရး နဲ႔ (မီဒီယာ) ဆိုတဲ့ မ႑ိဳင္ၾကီး ၂ ခုသာမက မ႑ိဳင္ေတြ အားလံုးက တေျပးညီညီ ေကာင္းမြန္၊ တိုးတက္ဘို႔ လိုမယ္ထင္တယ္။ ၁၉၄၈-၁၉၆၂ တံုးက တမ်ိဳး၊ ၁၉၆၂-၁၉၈၈ မွာ ေနာက္တမ်ိဳး၊ ၁၉၈၈-၂ဝ၁ဝ မွာလဲ ေနာက္ထပ္တမ်ိဳး၊ အခု ေနာက္တမ်ိဳးေတာ့မလိုလို ျဖစ္လာေနျပန္ျပီ။ ျပဳျပင္မႈ လုပ္ၾကတယ္ ဆိုတာကလဲ အေျခအေန၊ အခ်ိန္အခါ၊ ေခတ္၊ စနစ္နဲ႔ လိုက္ေလ်ာ ညီေထြျဖစ္ရတယ္။ ဒါမွလဲ အမ်ားလဲ လုိက္နာႏိုင္တယ္။ ေကာင္းလဲ ေကာင္းမြန္တယ္။

အခုလို လူသိရွင္ၾကား ျဖစ္လာတဲ့ အေနအထားတရပ္ဟာ မလြဲမေသြျဖစ္ရမဲ့၊ ျဖစ္သင့္တဲ့ တိုးတက္တက္မႈမ်ိဳးထဲမွာ ပါတယ္လို႔ ယူဆပါတယ္။ ေရးခဲ့သလို တာဝန္ဟာ အားလံုးနဲ႔ သက္ဆိုင္တယ္ ဆိုတာကိုေတာ့ သတိခ်ပ္ရပါမယ္။ ညံ့သြားတာ၊ မွားသြားတာ၊ ဆိုးသြားတာေတြဟာ မ်ားေသာအားျဖင့္ စီမံခန္႔ခြဲသူ၊ ေပၚလစီခ်သူေတြမွာ တာဝန္ရွိပါတယ္။ တိုးတက္လာတာတိုင္းကိုေတာ့ စီမံခန္႔ခြဲသူ၊ ေပၚလစီခ်သူေတြကို အမွတ္ေပးလို႔ မရတတ္ပါ။ လူဦးေရတိုးလာလို႔ ေဆးရံု၊ စာသင္ေက်ာင္း၊ အေရအတြက္ တိုးလာရတာကို သတင္းစာမွာ ေၾကာ္ညာျပီး၊ (ခရက္ဒစ္) ယူခ်င္တာ မမွန္ပါ။ အခုေတာ့ (ဂ်ာနယ္) တခ်ိဳ႕မွာပါ အဲလိုလုပ္ေနတယ္။

ေဆးကုသေရးမွာ ေကာင္းသထက္ ေကာင္းေစဘို႔ဆိုတာ Medical education ေဆးပညာသင္ၾကားေရး၊ Entry-level education ကနဦး-ေဆးပညာဘြဲ႔၊ ေနာက္ျပီး Postgraduate education ဘြဲ႔လြန္-အထူးကု နဲ႔ ဒီေခတ္မွာ မရေတာ့ပါ။ Continuing medical education ဆက္လက္သင္ၾကားေရး၊ Online learning (အြန္လိုင္း) သင္ၾကားေရး၊ ဆိုတာေတြနဲ႔ စဥ္ဆက္မျပတ္ ေလ့လာသမႈ ျပဳေနၾကရမယ္။

UK (ယူေက) မွာ Quality assurance of undergraduate medical education အရည္အေသြး အာမခံတဲ့ ဘြဲ႔ၾကိဳ ဆရာဝန္ေတြ ေမြးထုတ္လာတယ္။ Vocational training အလုပ္လုပ္ရင္း ေဆးပညာ ဆက္သင္ေစတယ္။

USA (ယူအက္စ္ေအ) မွာ Medical school ေဆးေက်ာင္း၊ Internship အလုပ္သင္ဆရာဝန္၊ Residency အထူးကု၊ Fellowship တကယ့္အထူးကု ျဖစ္တဲ့ ေနာက္မွာေတာင္မွ လုပ္ရေသးတဲ့ Board certification ဆိုတာ Continuing medical education ဆက္လက္သင္ၾကားေရး ဆိုတာထားေသးတယ္။

ကြ်န္ေတာ္တို႔ဆီမွာ ေဆးပညာသင္ၾကားေရးကို အရည္အေသြး အေလးထား-မထား မေျပာခ်င္ေသးပါ။ အခ်ိန္တိုတိုနဲ႔ သင္ေပးလာတာကေတာ့ အေသအျခာဘဲ။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ အရင္က ၇ ႏွစ္ခြဲ၊ ကြ်န္ေတာ္တို႔က ၇ ႏွစ္ ေခတ္၊ အခု ၆ ႏွစ္ထဲ။

ဘြဲ႔ေတြဆိုတာ စာေတာ္တဲ့သူ၊ ၾကိဳးစားတဲ့သူေတြ ရႏိုင္ၾကတယ္။ ရင့္က်က္မႈ ဆိုတာေတာ့ အေတြ႔အၾကံဳကေနမွ ရတယ္။ ပညာျပိဳင္ၾကတဲ့ ဆင္ဦးစီးေရာ ဆီသည္မပါ အႏွစ္ႏွစ္အလလ လက္ေတြ႔ပညာေတြ သင္ခဲ့ၾကလို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ ဆရာကို အာခံလို႔ အာေခါင္ လွံစူးသူဟာ ပညာမွာေတာ့ ျပိဳင္စံရွားေအာင္ ေတာ္ပါတယ္။ “ၾသဇာေလးနက္ ေပၚဆီတက္၍ ႏြယ္ျမက္ သစ္ပင္ ေဆးဖက္ဝင္၏” ဆိုတာမ်ိဳးကို ေဆးပညာ ပါရဂူဘြဲ႔ ရထားသူတိုင္းကေန မျဖစ္ေစႏိုင္ေလာက္ဘူး။ “သမားဆို အိုမွ” ဆိုသလို အေတြ႔အၾကံဳကေန ရင့္က်က္မႈ ရေစတာ မွန္တယ္။

သူမ်ားတိုင္းျပည္ေတြမွာ ေဆးပညာေတြ၊ ေဆးသုေတသနေတြ ဘယ္ေလာက္ တိုးတက္ ေကာင္းမြန္ေနေပမဲ့ လူေတြအတြက္ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈဆိုတာ တရားမမွ်တမႈေတြ၊ ဒီမိုကေရစီ မက်တာေတြ အမ်ားၾကီး ရွိေနၾကတယ္။

ဗမာျပည္မွာ ေဝဒနာသည္ အမ်ားၾကီးကေတာ့ အျပစ္တင္စရာ အနားမွာ သားဖြါးဆရာမေတာင္မွ မရွိၾကပါ။ (မီဒီယာ) ကလဲ လမ္းမေပါက္တဲ့ဆီ မေရာက္ႏိုင္ၾကေသးပါ။ ကိုယ့္ႏိုင္ငံအတြက္ က်န္းမာေရးကအစ ေကာင္းတာ၊ မွန္တာ၊ တရားမွ်တတာေတြ ျဖစ္ေစဘို႔ ကိုယ့္အေျခခံ၊ ကိုယ့္ေပတံနဲ႔ ကိုယ္တိုင္ ၾကိဳးပမ္းၾကရပါလိမ့္မယ္။ အားလံုးက လုပ္မွရမယ္။ အဲလို လုပ္ခြင့္လဲ ရွိရမယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၆-၁ဝ-၂ဝ၁၁

Drug Expiration Dates ေဆးေတြ ရက္လြန္ေနရင္

2011-10-25T13:19:00.002+06:30

Mon, Oct 24, 2011 at 10:56 PM
Medicine ေဆးေတြကို ဘယ္ေလာက္ရက္ေက်ာ္ရင္ Expire လို ့သတ္မွတ္ပါသလဲ။ ရက္လြန္ေဆးရဲ႕ Side Effect ေတြကို ၿပည့္စံုေအာင္ ရွင္းၿပေပးပါ။

“ပဲေလွာ္လို ဝါးစားၾကတယ္” လို႔ တင္စားတတ္တဲ့ အမ်ားသံုးေဆးေတြထဲက အကိုက္အခဲ-အဖ်ားပ်ာက္ေဆး (အက္စပရင္) ကို ရက္လြန္သြားတာ ေသာက္မိရင္ ေသႏိုင္တယ္လို႔အထိ သတိေပးတာ မမွားပါ။ အကုန္လဲ မမွန္ပါ။

အေမရိကားမွာ ၁၉၇၉ ခုႏွစ္ကတည္းက ေဆးမွန္သမွ် Expiration date သက္တမ္းကုန္မဲ့ ရက္စြဲ ပါကိုပါရမယ္လို႔ ဥပေဒနဲ႔ သတ္မွတ္ ထားတယ္။ ဒီၾကားထဲမွာ Drug manufacturer ေဆး ထုတ္လုပ္သူကေန Full potency and safety ေဆးအာနိသင္ နဲ႔ စိတ္ခ်ရမႈအတြက္ အာမခံရမယ္။

သမိုင္းနဲ႔ေျပာရရင္ ၂ဝဝဝ ခုႏွစ္ မတ္လ ၂၉ ရက္ထုတ္ Wall Street Journal မွာ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ေလ့လာမႈတခုကို Laurie P. Cohen ကေန ထုတ္ေဖၚ ေရးသားခဲ့တယ္။ US military အေမရိကန္စစ္တပ္ဟာ ေဒၚလာ ၁ ဘီလ်န္ဘိုးရွိတဲ့ ရက္စြဲလြန္ ေဆးဝါးေတြ ရွိေနတာ ၂-၃ ႏွစ္တခါ ၾကံဳေနရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ US Food and Drug Administration (FDA) ကို စမ္းသပ္မႈတခု ျပဳေစခဲ့တယ္။ ေဆးအမယ္ေပါင္း ၁ဝဝ ေက်ာ္ကို စမ္းသပ္တယ္။ ေဆးဆိုင္ေကာင္တာမွာ အလြယ္ ဝယ္လို႔ရတာေတြေရာ၊ ေဆးလက္မွတ္ပါမွ ဝယ္လို႔ရတာေတြေရာ ပါတယ္။

အေျဖကေတာ့ "၉ဝ% ေသာေဆးေတြဟာ ၁၅ ႏွစ္သက္တမ္းလြန္တာေတာင္ အာနိသင္ရွိေသးတာ ေတြ႔ရတယ္။ စမ္းသပ္မႈ ဒါရိုက္တာ (ေဟာင္း) Francis Flaherty ကေနေျပာတာက "Expiration dates ရက္စြဲလြန္တယ္ဆိုတာ Usable for longer ၾကာရွည္သံုးမရဘူးလို႔ ဆိုလိုတာ မဟုတ္ဘူး" တဲ့။

"ရက္စြဲဆိုတာ သိပၸံသေဘာအရ ေျပာရတာသာ ျဖစ္တယ္" လို႔ Mr. Flaherty က ေျပာခဲ့ပါေသးတယ္။ ေဆးေကာင္တာမွာ ၁ဝ ႏွစ္အထိ ထားႏိုင္တဲ့ ေဆးမ်ိဳးဟာ ေဆးထုတ္လုပ္သူေတြအတြက္ တြက္ေျခ မကိုက္ဘူး မဟုတ္လား။

FDA က ေဆးရက္စြဲပညာရွင္ Joel Davis ကေျပာတက ခြ်င္းခ်က္ လက္တဆုပ္စာ ရွိပါတယ္။ Nitroglycerin ႏွလံုး ေသြးေၾကာက်ဥ္း အတြက္ေဆး၊ Insulin ဆီးခ်ိဳထိုးေဆး နဲ႔ Liquid Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးရည္တခ်ိဳ႕ေတြ ျဖစ္တယ္။

Bayer AG ေဆးကုမၸဏီက Aspirin ေဆးကို သက္တမ္း ၂-၃ ႏွစ္ဘဲ သတ္မွတ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ကုမၸဏီ ဒုဥကၠ႒ Chris Allen က ဒီလိုသတ္မွတ္ခ်က္ဟာ Pretty conservative ရိုးစြဲအစဥ္အလာအရ ျဖစ္ပါတယ္။ ၄ ႏွစ္သက္တမ္းရွိတဲ့ Aspirin ကို စမ္းသပ္ၾကည့္တာ 100% effective ၁ဝဝ% ထိေရာက္တာေတြ႔ပါတယ္။ ဒါျဖင့္ရင္ ဘာလို႔ ၄ ႏွစ္ မသတ္မွတ္ပါသလဲ။ "ေဆးေတြကို ထုပ္ပိုးမႈ အသစ္ေတြ လုပ္ပါတယ္။ Continuous improvement programs အစဥ္ တိုးတက္ ေကာင္းမြန္ ေနေစေရး အစီအစဥ္အရ လုပ္တာပါ။ လုပ္တိုင္းလဲ စမ္းသပ္မႈ လုပ္ရတယ္။ ခက္တာက ၄ ႏွစ္တခါထက္ ပိုမလုပ္ႏိုင္ပါ။ ဒါ့ေၾကာင့္ Aspirin ကို ၄ ႏွစ္ထက္ ပိုေကာင္းေနတယ္လို႔ ေရးမျဖစ္ေတာ့ပါ။"

ေဆး အေတာ္မ်ားမ်ားက အဲလိုျဖစ္ပါတယ္။ Tetracycline (တက္ထြာဆိုက္ကလင္း) ေဆးကို ခြ်င္းခ်က္ မထားလို႔မရပါ။ ရက္ေက်ာ္လို႔ လံုးဝမရပါ။ ဒါေတာင္ အျငင္းပြါးေနတာ ရွိပါေသးတယ္။ ရက္ၾကာေလေလ ထိေရာက္မႈ နည္းေလးေလးျဖစ္တာ သဘာဝပါ။ ဒါေတာင္ သူ႔အစြမ္းက သတ္မွတ္ရက္ေနာက္ ဆယ္စုႏွစ္ေတြ ၾကာတာေတာင္ ရွိေနပါေသးတယ္။

ေမးစရာရွိလာပါျပီ။ ေဆးရက္လြန္ေန႔စြဲေတြ တပ္တာဟာ ေဆးေရာင္းသူေတြကေန ေဆးေတြ ထပ္ဝယ္ေနၾကေစေအာင္ တမင္တကာ လုပ္ၾကတဲ့ Marketing ploy ေစ်းကြက္ ဆင္လံုးလား။ ခင္ဗ်ားေဆးဘီရိုကို ေဆးျဖည့္ေတာ့ သူတို႔ ပိုက္ဆံအိပ္ကိုပါ ျဖည့္ေပးရာက်တယ္ မဟုတ္ပါလား။

ေဆးဆိုတာ တကယ္ရက္လြန္သလား
၂ဝဝ၂ ခုႏွစ္၊ စက္တဘၤာလထုတ္ Psychopharmacology Today ေဆးဝါး-စိတ္ပညာစာေစာင္မွာ ေရးထားတာတခု ရွိပါတယ္။
Richard Altschuler ကေရးတာမွာ "ေဆးကုမၸဏီေတြက ကြ်န္ေတာ္တို႔အေပၚ ရိုးသားပါရဲ႕လား" လို႔ ေမးထားတယ္။ "ကြ်န္ေတာ့္ ေယာကၡမ အလိုအရ ဒီရက္ေက်ာ္ရင္ ဒီေဆးကိုမသံုးပါနဲ႔ဆိုတာ အလကားပါဘဲ တဲ့။ ရက္လြန္တာ ၄ ႏွစ္ရွိေနတဲ့ Tylenol (ပါရာစီတေမာ) ကို ေသာက္ရင္း ေျပာလိုက္တာပါ။ ေဆးေသာက္ျပီး ကိုက္တာ ခဲတာေတြ သက္သာသြားတယ္လို႔ ဆိုေတာ့ ကြ်န္ေတာ္က ဒါဟာ ခင္ဗ်ားမွာ Placebo effect ရတာေနမွာပါ။"

ေဆးသုေတသနေတြ လုပ္တိုင္း စမ္းသပ္တဲ့ေဆးကို လူအုပ္စုတခုကိုေပး၊ က်န္တအုပ္စုကို တျခားေဆးေပးတယ္။ တျခားေဆးဆိုတာ စိတ္ကိုလွည့္စားေစမဲ့သေဘာ ရွိတယ္။ ဒီလိုသတၠိကို Placebo လို႔ ေခၚတယ္။ လူနာက စိတ္သက္သာရာ ရတတ္တယ္။ ေဆးထိုးေပးမွ သက္သာမယ္လို႔ ေဆးခန္း မလာခင္ကတည္းက စြဲမွတ္လာသူကို ေဆး တခုခုထိုးေပးရသလိုဘဲ။

စာေရးတဲ့သူက စိတ္မေက်နပ္တာနဲ႔ ေဆးဝါးေဗဒဆိုင္ရာေတြကို ဆက္ျပီး သုေတသန လုပ္ပါသတဲ့။ ဥပေဒျပဌာန္းျပီး ေဆးရဲ႕ သက္တမ္းကုန္ ရက္စြဲ ရိုက္ျပီးမွ ေရာင္းရမယ္ဆိုတဲ့ သေဘာဟာ ေဆးထုတ္လုပ္သူေတြကေန အဲဒီရက္အထိ ေဆးရဲ႕ Full potency အာနိသင္အျပည့္အဝ နဲ႔ Safety စိတ္ခ်ရမႈကို အာမခံခ်က္ေပးရတဲ့ ရက္အပိုင္းအျခားသာျဖစ္တယ္။ ဆိုလိုတာက ေဆးကို အဲဒီကာလအထိသာ ေကာင္းေနတယ္လို႔ ေျပာေနတာ မဟုတ္တာ သိလာတယ္။

ဒုတိအခ်က္ကေတာ့ ေဆးဝါးပညာရွင္ေတြကလဲ Expiration date ေက်ာ္ေနေပမဲ့ ေဆးဟာ Safe စိတ္ခ်ရေသးတယ္လို႔ တသမတ္ထဲ ေျပာၾကတယ္။ ခြ်င္းခ်က္နဲနဲေတာ့ရွိေပမဲ့ အဲလိုေဆးသံုးစြဲလို႔ ဘာမွ ဒုကၡမျဖစ္ပါ။ မေသႏိုင္ပါ။ ဥပမာ ရက္စြဲလြန္ေနတဲ့ Tetracycline (တက္ထြာဆိုက္ကလင္း) ေၾကာင့္ ေက်ာက္ကပ္မွာ Renal tubular damage ရေစႏိုင္တယ္ ဆိုတာ ၁၉၆၃ တံုးက JAMA မွာ G. W. Frimpter နဲ႔အဖြဲ႕က ေရးထားတယ္။ ျငင္းဆိုခ်က္ေတြေတာ့ ရွိပါတယ္။

တတိယအခ်က္ ရက္စြဲေက်ာ္တာနဲ႔ ေဆးေတြဟာ အာနိသင္နည္းနည္းလာႏိုင္တယ္။ ၅% ကေန ၅ဝ% လို႔ခန္႔မွန္းတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေဆး အေတာ္မ်ားမ်ားဟာ သက္တမ္း ၁ဝ ႏွစ္ေက်ာ္ေနတာေတာင္ Original potency မူလေဆးစြမ္း ရွိေနပါေသးတယ္။ ဒီေတာ့ ဒီလို စဥ္းစားသင့္တယ္။ အေရးၾကီးတဲ့၊ အသက္ကယ္မဲ့ေဆးမ်ိဳးဆိုရင္ Better safe than sorry ေဆးသစ္ဝယ္ပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ သက္သာရံု လုပ္ေပးတဲ့ေဆးမ်ိဳးဆိုရင္ ဥပမာ Headache ေခါင္းကိုက္ေပ်ာက္ေဆး၊ Hay fever ႏွာေစးေပ်ာက္ေဆး၊ Menstrual cramps ရာသီလာေတာ့ နာတာသက္သာေဆးမ်ိဳးဆိုရင္ ပိုက္ဆံ အပိုအကုန္ခံမေနပါနဲ႔။

သူမ်ားေတြ ေရးတာထဲမွာ Vaccines ကာကြယ္ေဆးေတြ၊ (Insulin ကလြဲရင္) Injections ထိုးေဆးေတြမပါတာ သတိထားမိပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳအတြက္ ထိုးေဆး (အင္စူလင္) ကလဲ အမ်ားသိ၊ အမ်ားသံုးလိုျဖစ္ေနလို႔ ပါတာျဖစ္ပါတယ္။ အထက္မွာ ကိုးကား ေရးသား တာေတြဟာ အိမ္သံုးေဆးေတြကိုသာ ဆိုလိုတယ္လို႔ေတာ့ သတိထားေစခ်င္ပါတယ္။ ထိုးေဆးေတြထဲမွာ ေသြးျပန္ေၾကာထဲထိုးရတဲ့ IV Injections ေတြ မပါပါ။ ေမ့ေဆးေတြ၊ ထံုေဆးေတြ မပါပါ။

Liquid drugs ေဆးရည္ေတြဟာ ရက္ၾကာၾကာမခံပါ။ ကေလးေတြအတြက္ ေဆးမံႈ႔ပုလင္းေတြ ရွိတယ္။ ေဆးတိုက္ခါနီးမွာ ေရနဲ႔ေဖ်ာ္ျပီး တိုက္ရတယ္။ ေဖ်ာ္ထားျပီးသားေဆးကို ၾကာၾကာထာလို႔ မရေတာ့ပါ။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ပဋိဇီဝေဆးေတြျဖစ္တယ္။ Amoxacillin, Ampicillin, Septrin စတာေတြ ျဖစ္တယ္။

ေဆးေတြကို အထားအသိုကလဲ အလြန္အေရးၾကီးတယ္။ ရက္စြဲမကုန္ေသးတာေတာင္ အထားမတတ္ရင္ အစြမ္းမရွိေတာ့ဘူး ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အထားအသိုဆိုတာ အပူခ်ိန္၊ အလင္းေရာင္၊ စိုထိုင္းဆ စတာေတြပါတယ္။ ေဆးညႊန္းမွာ ပါတာကို ေသျခာဖတ္ျပီး လိုက္နာရတယ္။ ေဆးပုလင္းကို အေရာင္ရင္ရင့္ (အညိဳေရာင္၊ အျပာေရာင္) မွာ ထည့္ေရာင္းတာဆိုရင္ သတိထားေပေတာ့ အလင္းေရာင္ကို မခံႏိုင္လို႔ ျဖစ္တယ္။

ကေလး-ကာကြယ္ေဆးေတြကို Cold chain အေအးခံစနစ္ သံၾကိဳးကြင္းဆက္လို လံုးဝ အျပတ္အေတာက္မရွိ ဆက္တိုက္ ထားရ၊ သယ္ရ၊ ေရာင္းရမယ္။ ေဆးထုတ္တဲ့ ကုမၸဏီရဲ႕ဓါတ္ခြဲခန္းကေန ကေလးရဲ႕ တင္ပါး-လက္ေမာင္း-ေပါင္က ၾကြက္သားထဲ ဝင္သြားတဲ့အထိ တေနရာကေလးမွ အျပတ္အေတာက္မရွိ ေအးေနေစရတယ္။ ေတာနယ္ေတြမွာ ေရနံဆီသံုး ေရခဲေသတၠာေတြ သံုးခိုင္းတယ္။ လမ္းမွာ Ice packs ေရခဲဗူးေလးေတြနဲ႔ Cold boxes အပူခံေသတၠာ ၾကီး-ငယ္ေတြနဲ႔ သယ္ရ-ပို႔ရတယ္။ အခုေတာ့ Gas သဘာဝဓါတ္ေငြ႔ေတြ ေရာင္းလို႔ေတာင္ မကုန္ဘူးဆိုဘဲ။

Natural disasters ေက်ာ္လႊားမရတဲ့ သဘာဝတရား၊ Obstacles အခက္အခဲ မ်ိဳးစံုေတြၾကားက ကြ်န္ေတာ္တို႔ ရင္ေသြးမ်ား ဘယ္ေလာက္အထိ ကူးစက္ ေရာဂါေတြကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ကာကြယ္မႈရၾကပါသလဲ။ ကြ်န္ေတာ္ တာဝန္ထမ္းခဲ့တဲ့ (၁၉၇၃-၁၉၈၈) ၁၅ ႏွစ္တာ ကာလအတြင္း ေဆးပညာသယ္ တေယာက္အေနနဲ႔ အာမခံခ်က္ မ်ားမ်ား မေပးႏိုင္ပါ။ အဲဒီေခတ္က တခ်ိဳ႕ စာရင္း ဇယားေတြကို လက္မခံႏိုင္ပါ။ ႏိုင္ငံေရး-အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ ညံ့လြန္လြန္းလို႔ Human error လူ (စီမံခန္႔ခြဲသူေတြ) အမွားေတြ မ်ားခဲ့ပါတယ္။ လူေၾကာင့္ မွားတာကို မူေျပာင္းတယ္ဆိုရံုနဲ႔ မရပါ။ ကိုယ္-စိတ္ က်န္းမာ ခ်မ္းသာခ်င္ရင္ေတာ့ လူေတြပါေျပာင္းဘို႔ လိုမယ္။

• Don't be tempted to use expired medicines ရက္စြဲလြန္ေဆးကို သံုးပါလို႔ေတာ့ မတိုက္တြန္းပါ။
• The bottom line အေျခခံစည္းမ်ဥ္းက အသက္ကယ္ေဆး မဟုတ္တာကို ရက္လြန္ေပမဲ့ ႏွေျမာတာ ရပါတယ္။
• Expiration date is when it is no longer fit to be sold ရက္စြဲလြန္ဆိုတာ ေဆးေရာင္းသူေတြအတြက္ မေရာင္းနဲ႔ေတာ့လို႔ ေျပာခ်င္တာ ျဖစ္ပါတယ္။
• Expiration date ဆိုတာ ဖတ္လို႔ရတယ္။ ဖတ္လို႔မရတာေတြလဲ သတိထားပါေလ။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၅-၁ဝ-၂ဝ၁၁

Iron supplement and Liver diseases သံဓါတ္နဲ႔ အသဲေရာဂါ

2011-10-21T19:53:00.000+06:30

ကၽြန္ေတာ့္ အမ်ိဳးသမီးက အသက္ ၃၇၊ ကိုယ္ဝန္ ၉ ပတ္ထဲမွာပါ။ အမ်ိဳးသမီးက Hepatitis B carrier patient ပါ။ ဒါ့ေၾကာင့္ ဆရာဝန္က သံဓာတ္နဲ႔ မတည့္ဘူးလို႔ ေျပာခဲ့ဖူးပါတယ္။ သံဓာတ္ပါေသာ Obimin ေဆး ေသာက္သင့္/မသင့္ သိခ်င္ပါတယ္။ ဆရာဝန္ကေတာ့ Folic Acid ပဲေပးလိုက္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔က အျပင္ေဆးဆိုင္က Obmin- AZ ဆိုတာ ဝယ္လာခဲ့မိပါတယ္။ သူ႔မွာပါတဲ့ ေဆးအမယ္ ေတြကေတာ့ ဗီတာမင္ေတြအျပင္ Ferrous Fumarate – 200 mg ပါတာ ဖတ္ရပါတယ္။

သေႏၶသားဟာ သံဓာတ္လိုတယ္လို႔ ေရးထားတာ ဖတ္ဖူးပါတယ္။ သံဓာတ္ဟာ ကေလးအတြက္ မျဖစ္မေန ေသာက္သင့္တယ္ဆိုရင္ အမ်ိဳးသမီးကေတာ့ သူ ထိခိုက္ေပမယ့္လည္း ေသာက္ခ်င္တယ္ လို႔ေျပာပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔ Obimin ကို ဆက္ေသာက္သင့္၊ မသင့္ ညႊန္ၾကားေပးပါဦး။ ဒါမွမဟုတ္ မိခင္ေရာ ကေလးပါ အဆင္ေျပမယ့္ နည္းလမ္းရွိရင္လည္း ညႊန္ၾကားေပးပါဦး။

နာတာရွည္ အသဲေရာဂါ Chronic liver disease ဟာ ေသဆံုးေစတဲ့ေရာဂါေတြထဲမွာ နံပါတ္ ၁ဝ ခ်ိတ္တယ္။ Hepatitis C virus infection စီပိုးကေန ၇၅-၈ဝ% နာတာရွည္-အသဲေရာဂါ ျဖစ္ေစတယ္။ အသဲအစားထိုးရကလဲ သူ႔ေၾကာင့္မ်ားတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ၾကိဳတင္ကာကြယ္ေရးဟာ အလြန္႔အလြန္ အေရးပါတယ္။ အရက္ေရွာင္တာကေန စရမယ္။ စီပိုး ရွိေနသူမွာ Hepatitis A ေအ ေရာ Hepatitis B ဘီပါ ထပ္ဝင္လာတတ္လို႔ ကာကြယ္ေဆးေတြ ထိုးရပါမယ္။ Weight reduction ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ခ်ပါ။ Exercise ကိုယ္လက္-ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ပါ။ မတည့္တဲ့ေဆးေတြေရွာင္ပါ။

Potentially hepatotoxic medications အသဲကို ဒုကၡေပးႏိုင္တဲ့ ေဆးေတြကေတာ့ -
• Nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAID) အမ်ားသံုး (စတီရြိဳက္) မပါတဲ့ အနာသက္သာေဆးေတြ။ Paracetamol ပါရာစီတေမာလို႔ လူသိမ်ားျပီး အေမရိကားမွာ Acetaminophen (အစီတာမိုင္ႏိုင္ဖင္) ေခၚတာကို တေန႔မွာ 2 g per day ထက္မပိုရင္ေတာ့ ကိစၥမရွိပါ။
• Antidepressants စိတ္မက်ေဆးေတြ၊
• Muscle relaxants ၾကြက္သားေပ်ာ့ေဆးေတြ၊
• Bupropion (Wellbutrin), Chlorpromazine (Thorazine), Tricyclic antidepressants စိတ္ေရာဂါေဆးေတြ၊
• Phenytoin (Dilantin), Valproic acid (Depakene) အတက္က်ေဆးေတြ၊
• Statins, Nicotinic acid (Niacin; Nicolar) အဆီေလွ်ာ့ေဆးေတြ၊
• Estrogens (အီစထိုဂ်င္) ေဆး၊ Anabolic steroids ကိုယ္ခႏၶာ သန္စြမ္းေစဘို႔သံုးတဲ့ စတီရြိဳက္ေဆးေတြ၊
• Acarbose (Precose), Pioglitazone (Actos), Sulfonylureas ဆီးခ်ိဳေဆးေတြ၊
• Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးစာရင္းထဲမွာ Amoxicillin–clavulanate potassium (Augmentin), Erythromycin, Isoniazid (INH), Nitrofurantoin (Furadantin), Tetracycline ေဆးေတြပါတယ္။
• Antifungal agents မိႈေဆးေတြထဲမွာ Fluconazole (Diflucan), Itraconazole (Sporanox), Ketoconazole (Nizoral) ေတြပါတယ္။
• တျခားေဆးေတြကေတာ့ Etretinate (Tegison), Tamoxifen (Nolvadex), Testosterone, Halothane (Fluothane), Methotrexate (Rheumatrex), Selected Potentially Hepatotoxic Supplements, Amanita species, Asafetida, “Bush” herbal teas, Chaparral, Comfrey, Echinacea, Gentian, Germander, Jin bu huan, Kalms tablets, Mistletoe, Nicotinic acid, Pennyroyal oil, Valerian, Senna fruit extracts ေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။ Herbal remedies အသီး-အရြက္ စတာေတြကေနထုတ္တဲ့ (ဟာဗယ္) ေခၚတာေတြလဲ စိတ္မခ်ရတာေတြ ရွိတယ္။ Milk thistle ဆိုတာေတာ့ သံုးႏိုင္တယ္။

ထူးျခားတာကေတာ့ အသဲနာတာရွည္ျဖစ္ေနသူေတြနဲ႔ မတည့္တာေတြထဲမွာ Iron သံဓါတ္၊ Vitamin A ဗီတာမင္ ေအ၊ တျခားဗီတာမင္ေတြ ပါေနတာျဖစ္တယ္။ သံဓါတ္ေတြ ပိုမ်ားလာေစတာမို႔ ဆင္ျခင္ရတာျဖစ္တယ္။ နဂိုကတည္းက ၃ဝ% မွာ ေသြးထဲမယ္ သံဓါတ္ေတြ မ်ားေနျပီျဖစ္တယ္။ HBV carriers ဘီပိုး သယ္ေပးေနသူမွာ Down's syndrome ဦးေႏွာက္-ေရာဂါပါ ရွိေနရင္ Hemoglobin (ဟီမိုဂလိုဘင္) မ်ားမယ္၊ Hematocrit (ဟီမတိုခရစ္) လဲမ်ားေနတယ္၊ Serum iron levels ေသြးထဲ သံဓါတ္ပါ မ်ားေနတယ္။

• Iron overload သံဓါတ္ေတြ မ်ားေနရင္ Hepatitis C စီပိုးကိုေဆးကုရာမွာ Ribavirin နဲ႔ Interferon (IFN) ေဆးေတြကို ခံႏိုင္ရည္ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။
• Hepatitis B infection ဘီပိုးရွိေနသူမွာ ေသြးထဲက သံဓါတ္ဟာ > 300 ng/mL ထက္မ်ားေနရင္ ၉၃% မယ္ IFN ေဆးမတိုးတာကို ေတြ႔ရွိရတယ္။
• Hepatitis C virus ေၾကာင့္ အသဲထိခိုက္တာျဖစ္လာရင္ Iron storage သံဓါတ္ေတြ မ်ားေနတယ္။ အေကာင္ေတြမွာ စမ္းတဲ့အခါ သံဓါတ္ေဆးေပးရင္ ေရာဂါပိုဆိုးေစတာ ေတြ႔ရေပမဲ့ လူေတြမွာ အဲလိုျဖစ္တယ္လို႔ အတိအက် မေျပာႏိုင္ဘူး။
• Hemodialysis ေသြးလဲေပးရတဲ့လူနာေတြကို သံဓါတ္ေပးတာ မထူးျခားဘူး။ Active hepatitis အသဲေရာင္ေရာဂါ ထေနခ်ိန္ဆိုရင္ေတာ့ မေကာင္းဘူး။ သံဓါတ္ကို ေသြးေၾကာထဲ ထိုးေပးရင္ အသဲကို မေကာင္းျဖစ္လာေစဘို႔ အခြင့္အလမ္း နဲနဲေလးပိုရွိတယ္။ ဘာဘဲျဖစ္ျဖစ္ ေဆးကုေနသူေတြကို ေသြးထဲက သံဓါတ္အေျခအေနကို စစ္ေနသင့္တယ္။
• Carriers of the hepatitis B virus ဘီပိုးသယ္ေဆာင္ေပးေနသူေတြမွာ တျခားသူေတြထက္ သံဓါတ္ကဲေနတာ ေတြ႔ရတယ္။ လူတိုင္းလဲ မဟုတ္ျပန္ဘူး။ ကင္ဆာ-အက်ိတ္ ၾကီးေစဘို႔ သံဓါတ္ လိုတယ္လို႔ ယူဆတယ္။
• နာတာရွည္ အသဲေဝဒနာသယ္ေတြမွာ အသဲထဲမွာေရာ ေသြးထဲမွာပါ သံဓါတ္ ကဲေနတယ္။ ဒါေပမဲ့ Hepatitis B virus (HBV) infection ဘီပိုးသယ္ေပးေနသူေတြ ျဖစ္တာေတာ့ ရွားပါးတယ္။
• Hepatitis B and C အသဲေရာင္ ဘီပိုး နဲ႔ စီပိုး ရွိသူေတြမွာ ေသြးအားနည္းေရာဂါ ရလာတတ္တယ္။ ဒါမ်ိဳးကို Autoimmune hemolytic anemia လို႔ေခၚတယ္။ Aplastic anemia/pancytopenia ဆိုတာကေတာ့ ျဖစ္ခဲတယ္။

စားတဲ့ အစားအေသာက္ထဲမွာပါတဲ့ သံဓါတ္ေၾကာင့္ ေရာဂါဆိုးတယ္ဆိုတဲ့ အေထာက္အထားေတာ့ မေတြ႔ေသးပါ။ ေမးတဲ့သူကို သံဓါတ္ေဆးတိုက္ဘို႔ မသင့္ပါ။ စိတ္ခ်ရေအာင္ အစားအစာကိုသာ ဂရုစိုက္စားရင္ ကေလးအတြက္ နည္းမွာလဲ မပူရပါ။ အမွန္က ကေလးအတြက္ကို သိပ္မပူရပါ။ ကေလးကိုလိုတာေတြ ေပးရလို႔ မိခင္မွာ နည္းသြားတတ္တာသာ ရွိပါတယ္။ ကိုယ္တိုင္ ေနေကာင္းေအာင္လုပ္ပါမွ ကေလးအတြက္ပါ ေကာင္းေစတယ္လို႔ သေဘာထားသင့္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၁ဝ-၁ဝ-၂ဝ၁၁

Integrated Program For High-Risk Pregnancy

2011-07-28T13:35:00.001+06:30

အထူးတကာ့ အထူးဆံုး၊ အေကာင္းတကာ့ အေကာင္ဆံုး ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္မႈ

ကိုယ္ဝန္တိုင္းကို အထူး ဂရုစိုက္သင့္တယ္။ တကယ္လို႔ ပံုမွန္ကိုယ္ဝန္ကေန တခုခု ထူးလာရင္၊ ဒါမွမဟုတ္ မိခင္ေလာင္းမွာ က်န္းမာေရး ခ်ိဳ႕ယြင္းေနရင္ အထူး-စပါယ္ရွယ္ ဂရုစိုက္ရလိမ့္မယ္။

ဒီသေဘာကို အေျချပဳျပီး အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စု Rhode Island မွာရွိတဲ့ Women & Infants ေဆးရံုကေန အဲလို High-risk pregnancies အႏၲရာယ္ရွိ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြနဲ႔ အထဲက ကေလးအတြက္ လိုေလေသးမရွိ ျပည့္စံုတဲ့ ဌာနတခု ပဌမဆံုး တီထြင္ ဖြင့္လွစ္ လိုက္ပါတယ္။ အရင္က ရွိထားတဲ့ Maternal-Fetal Medicine and Obstetric ကိုယ္ဝန္ေဆာင္-သေႏၶသားနဲ႔ သားဖြါး ဌာန နဲ႔ Consultative Medicine at Women & Infants Hospital မိခင္နဲ႔ ေမြးစကေလး အတိုင္ပင္ခံ-ေဆးရံု အျပင္ Warren Alpert Medical School of Brown University ဘေရာင္း-တကၠသိုလ္-ဝါရင္း-အဲလပတ္ ေဆးပညာသင္ေက်ာင္းေတြကို စုစည္းလိုက္တာ ျဖစ္တယ္။ ဒါဟာ က်ယ္ျပန္႔တဲ့ အေတြ႔အၾကံဳနဲ႔ အထူးကုေဆးပညာေတြကို ေပါင္းစပ္ျပီး မိခင္ေရာ ကေလးအတြက္ အေကာင္းဆံုး ရလဒ္ေတြ ရေစေအာင္ လုပ္ေပးမွာ ျဖစ္တယ္။

"ဒါဟာ တျခားနဲ႔ မယွဥ္ႏိုင္တဲ့ စိတ္ခ်ေသျခာမႈကို ရေစမဲ့ စုေဝးမႈၾကီးကေန အဲဒီလို အႏၲရာယ္ရွိ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ အေသးဆံုး လူနာကေလးေတြ အတြက္ လူနာေရာ ဆရာဝန္ေတြအတြက္ပါ ထိုက္တန္တဲ့ ညႊန္ျပဦးစီးမႈေတြ ရေစမွာပါ" လို႔ Raymond O. Powrie, MD က ေျပာလိုက္တယ္။ သူဟာ ေဆးပညာေဆာင္ အၾကီးအကဲ နဲ႔ Quality and Clinical Effectiveness at Women & Infants Hospital ရဲ႕ အၾကီးတန္း ဒု-ဥကၠဌျဖစ္ျပီး၊ စုေဝးမႈ ဌာနသစ္ရဲ႕ တြဲဖက္ ညွိႏိႈင္းေရးမွဴးလဲ ျဖစ္တယ္။

ဒီအစီအစဥ္ကေန တျခား ကြန္ျမဴနတီ သားဖြါးေပးသူေတြ၊ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္ေပးသူေတြ၊ ဝမ္းဆြဲ-သူနာျပဳေတြနဲ႔ ေဆးပညာ၊ သားဖြါးပညာ၊ ေမြးစကေလး-က်န္းမာေရး၊ မ်ိဳးဗီဇေရးရာေတြကို မေမြးခင္၊ ေမြးေနတံုးနဲ႔ ေမြးျပီး အေျခအေနေတြ အားလံုးမွာ လက္တြဲ လုပ္ေဆာင္ေပးပါလိမ့္မယ္။

Division of Maternal-Fetal Medicine ဌာနက ဒါရိုက္တာ နဲ႔ အစီအစဥ္သစ္ရဲ႕ ညွိႏိႈင္းေရးမွဴးျဖစ္တဲ့ Katharine D. Wenstrom, MA, MD က "က်မတို႔ ရည္ရြယ္ခ်က္က (ကြန္ျမဴနတီ) အေျချပဳ သားဖြါးေပးသူေတြကို အေကာင္းဆံုးအဆင့္ ေစာင့္ေရွာက္မႈေပးဘို႔ပါ" လို႔ ေျပာတယ္။ "စုစည္းမႈၾကီးဟာ အေကာင္းဆံုး ဦးေႏွာက္ေတြ လက္တြဲ လုပ္ၾကျပီး အေကာင္းဆံုး ရလဒ္ေတြ ရေစဘို႔ ျဖစ္ပါတယ္။"

အစုအစည္းၾကီးထဲမွာ Maternal-fetal medicine မိခင္-သေႏၶ-ေဆးပညာ၊ Obstetric internal medicine မီးဖြါးေဆးပညာ၊ Internal Medicine ေဆးပညာ၊ Obstetric Anesthesiology မီးဖြါး-ေမ့ေဆးပညာ၊ Cardiology ႏွလံုး-အထူးကု၊ Pulmonology အဆုပ္-အထူးကု၊ Hematology ေသြး-အထူးကု၊ Gastroenterology အစာလမ္း-အထူးကု၊ Rheumatology ေလးဘက္နာ-အထူးကု၊ Endocrinology ေဟာ္မုန္း-အထူးကု၊ Infectious disease ကူးစက္ေရာဂါ-အထူးကု၊ Clinical genetics မ်ိဳးဗီဇ-အထူးကု၊ Laboratory medicine ဓါတ္ခြဲခန္း-ေဆးပညာ၊ Radiology ဓါတ္မွန္၊ Nursing သူနာျပဳ၊ Pharmacy ေဆးဝါး၊ နဲ႔ Respiratory therapy အသက္ရွဴ-ကုသေရးေတြ ပါဝင္တယ္။ တျခားဟာေတြလဲ ပါပါေသးတယ္။

Prenatal Diagnosis Center အျပင္လူနာဌာနကေန ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ မိခင္နဲ႔ အထဲကကေလးအတြက္ ရႈတ္ေထြး ဆန္းျပားတဲ့ ေရာဂါ-ရွာေဖြ-စစ္ေဆးေရး-အကဲျဖတ္ေရးေတြ လုပ္ေပးတယ္။

Diagnostic services ေရာဂါရွာေဖြေရးေတြထဲက Ultrasound exams (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ Genetic amniocentesis ေရျမြာရည္စုပ္-မ်ိဳးဗီဇ စစ္ေဆးမႈ၊ Chorionic villus sampling အခ်င္း-နမူနာယူတာ၊ Division of Maternal-Fetal Medicine ကေန လုပ္ေပးမယ္။ လူနာရဲ႕ သီးသန္႔ ဆရာဝန္ကေန ညွိႏိႈင္းေပးတာေတြ လုပ္ေပးမွာပါ။

ဒီအထဲက Division of Maternal-Fetal Medicine faculty ဟာ Women & Infants and Hasbro Children's/Rhode Island hospital ရယ္ Tufts Medical Center in Boston ရယ္နဲ႔ စပ္တူျဖစ္ေနတဲ့ Women & Infants and the Fetal Treatment Program နဲ႔ပါ တြဲဆက္လုပ္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

Fetal Treatment Program ေမြးစကေလး ကုသေရးဌာနကေန အသက္ကို အႏၲရာယ္ ေပးႏိုင္တဲ့ ေရာဂါအေျခအေန မွန္သမွ်ကို အေကာင္းဆံုး-ေနာက္ဆံုးေပၚ နည္းေတြနဲ႔ ကုသေပးမွာ ျဖစ္တယ္။

Diabetes in Pregnancy Program ကိုယ္ဝန္-ဆီးခ်ိဳ အစီအစဥ္ကေန အမ်ိဳးအစား ၁ ေရာ ၂ ေရာ၊ Gestational Diabetes ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မွ ဆီးခ်ိဳ ရွိလာရသူေတြ အတြက္ပါ အမ်ိဳးမ်ိဳးေသာ ေဆာင္ရြက္ေပးမႈေတြ ရေစပါမယ္။

Genetic testing and counseling မ်ိဳးဗီဇ စစ္ေဆးျခင္းနဲ႔ တိုင္ပင္မႈကို ျဖစ္ႏိုင္ေျခ ရွိသူေတြအတြက္ ကိုယ္ဝန္ မယူခင္ကာလကတည္း ေဆာင္ရြက္ ေပးႏိုင္ပါတယ္။ လူနာဟာ အသက္ၾကီးေနလို႔၊ ဒါမွမဟုတ္ မိသားစုထဲမွာျဖစ္ျဖစ္ ကိုယ္တိုင္ျဖစ္ျဖစ္ မ်ိဳးဗီဇ ခ်ိဳ႕ယြင္းတာ ရွိသူျဖစ္ျဖစ္၊ လုပ္ရိုးလုပ္စဥ္ စမ္းေတာ့ သံသယရွိသူ ျဖစ္ျဖစ္ မ်ိဳးဗီဇဌာနကို လႊတ္ေပးလိမ့္မယ္။ ဒီလို စစ္ေဆးမႈေတြက အမ်ားဆံုး ေသျခာတယ္။ တကယ္လို႔ ကိုယ္ဝန္မွာ တခုခုရွိေနတာေတြ႔ရင္ ညွိႏိႈင္းေဆြးေႏြးမႈ အကူအညီေပးျပီး ျပႆနာကိုရွင္းျပတာ၊ ေနာက္ျပီး ျဖစ္ႏိုင္ရင္ မေမြးခင္ ကုသေပးတာေတြ လုပ္ေပးမယ္။ ဒီအဖြဲ႔ထဲမွာ Genetic counselors မ်ိဳးဗီဇ-ေကာင္ဆယ္လာ နဲ႔ မ်ိဳးဗီဇ နဲ႔ မိခင္-သေႏၶသား-ေဆးပညာ အထူးကု ၂ ဦးတို႔ ပါတယ္။ ဒါမ်ိဳးဆိုတာ ဒီတိုင္းျပည္ထဲမွာေတာင္ ခပ္ရွားရွားသာ ရွိတာပါ။

Dr. တင့္ေဆြ

July 28 is World Hepatitis Day ဇူလိုင္ ၂၈ ကမာၻ႔ အသဲေရာင္ေရာဂါေန႔

2011-07-28T13:33:00.000+06:30

လူေပါင္း ၁ဝ သန္းဟာ မူးယစ္ေဆး တရားမဝင္ထိုးရာကေန အသဲေရာင္ စီ ပိုး ကူးစက္ခံေနၾကရျပီး ၁႕၂ သန္းမွာ ဘီ ပိုး ကူးစက္ခံ ထားရတယ္။

ဒီဆိုးဝါးလွတဲ့ ဗိုင္းရပ္ပိုးေတြေၾကာင့္ အသက္ေသတဲ့အထိ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ေသြးကတဆင့္ ကူးစက္မႈ ေလွ်ာ့က်ေစေအာင္ နဲ႔ ကုသစရိတ္ နည္းပါေအာင္ လုပ္ဘို႔ လိုအပ္ေနတယ္။

မူးယစ္ေဆး ထိုးရာကေန စီပိုး ကူးစက္မႈေၾကာင့္ ကုန္က်စရိတ္ဟာ ဒီနည္းလမ္းနဲ႔ ကူးစက္တဲ့ HIV အဆေပါင္းမ်ားစြား မ်ားေနတယ္။
British journal Lancet ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ ကမာၻမွာ မူးယစ္ေဆးထိုးသူ ၃ ပံု ၂ ပံုမွာ HVC စီးပိုး ကူးစက္ေနၾကတယ္။ သူတို႔ထဲက ၈ဝ% ဟာ နာတာရွည္ အသဲေရာင္တာ ျဖစ္မယ္။ ၁၁% ဟာ အသဲေျခာက္ေရာဂါ ရမယ္။ ေနာက္ အသဲ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ဘဲ အသဲ-ကင္ဆာပါ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ စီပိုး ကာကြယ္ေဆး အခုထိ မေပၚေသးပါ။

မူးယစ္ေဆး ထိုးတဲ့သူေတြေနတဲ့ ႏိုင္ငံေပါင္း ၇၇ ႏိုင္ငံက ကိန္းဂဏန္းေတြ စုစည္းတြက္ခ်က္ထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ တိုင္းျပည္ေတြမွာ ကူးစက္ႏွဳန္း ၆ဝ ကေန ၈ဝ% ရွိတယ္။ စပိန္ ၈ဝ%၊ ေနာ္ေဝ ၇၆%၊ ဂ်ာမနီ ၇၅%၊ ျပင္သစ္ ၆၄%၊ အေမရိကား ၇၃%၊ တရုပ္ ၆၇% နဲ႔ ကေနဒါ ၆၄%။

၁၂ ႏိုင္ငံမွာ ဒိထက္ မ်ားတယ္။ အီတလီ၊ ေပၚတူဂယ္လ္၊ ပါကစၥတန္ တို႔မွာ ၈ဝ% ေက်ာ္တယ္။ ထိုင္း၊ မက္ဆီကို နဲ႔ နယ္သာလန္မွာ ၇၉% ရွိတယ္။ ယူႏိုက္တက္-ကင္းဒမ္း၊ နယူးဇီလန္ နဲ႔ ၾသစေၾတးလ်တို႔မွာ အနည္းဆံုး။ ဒါေတာင္ ၅ဝ% ေက်ာ္ေလာက္တယ္။

Hepatitis B virus (HBV) က ေသြးကေနေရာက လိင္လမ္းကေရာ မေအကေန ကေလးကိုပါ ကူးစက္တယ္။ ကမာၻလံုးမွာ လူေပါင္း သန္း ၃၅ဝ မယ္ ကူးစက္ခံေနၾကရတယ္။ အမ်ားစုၾကီးက ကေလးဘဝကတည္္းက ကူစက္ခံၾကရတာ ျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေမြးတဲ့ ကေလးတိုင္းကို ဘီ ကာကြယ္ေဆး တကမာၻလံုးမွာ ထိုးရတယ္။

HBV ဘီပိုးဟာ ကင္ဆာျဖစ္ေစတာမွာ ေဆးလိပ္ (တိုဘက္ကို) ျပီးေနာက္ ဒုတိယလိုက္တယ္။ ဒီ ဘီပိုးကေန Cirrhosis အသဲေျခာက္ ေရာဂါ နဲ႔ Liver cancer အသဲကင္ဆာျဖစ္ေစတယ္။ WHO အဆိုအရ တႏွစ္မွာ လူ ၆ သိန္းေသဆံုးေနရတယ္။

ကူးစက္ႏွဳန္း ေျပာရရင္ ၂၁ ႏိုင္ငံမွာ ၅-၁ဝ % ရွိျပီး၊ ၁ဝ ႏိုင္ငံမွာ ၁ဝ% ေက်ာ္တယ္။ အမ်ားဆံုးက ဗီယက္နမ္ ၂ဝ%၊ အက္စ္တိုးႏီးယား ၁၉%၊ ေဆာ္ဒီ-အာေရးဗီးယား ၁၈% နဲ႔ တိုင္ဝမ္ ၁၇% ရွိၾကတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၈-၇-၂ဝ၁၁

အသက္သတ္လြတ္ စားသူမ်ားအတြက္ အၾကံျပဳခ်က္

2011-07-28T12:01:00.013+06:30

ဒီပို႔စ္တြင္ ကၽြန္မ အရင္တင္ခဲ့သည့္ အာဟာရႏွင့္ပတ္သက္သည့္ ပို႔စ္အေဟာင္းမ်ားထဲမွ လိုအပ္ေသာ အခ်က္အလက္မ်ားကို ျပန္လည္ ေရြးထုတ္ ေကာက္ႏႈတ္ၿပီး အသက္သတ္လြတ္ စားသူမ်ားအတြက္ စားသံုးရန္ လိုအပ္ေသာ အစားအစာမ်ားႏွင့္ ေပါင္းစပ္ကာ သီးသန္႔အၾကံျပဳ ေဖၚျပထားပါသည္။

လူအပါအ၀င္ လူအပါအ၀င္ သက္ရွိမ်ား၏ ခႏၶာကိုယ္ သည္ ေန႔စဥ္ ျမင္ေတြ႔ ေနရေသာ သက္မဲ့ ရုပ္၀ထၳဳ ပစၥည္းမ်ားကဲ့သို႔ပင္ ဓါတုေဗဒ ဆိုင္ရာ ဓါတ္ေပါင္း မ်ားျဖင့္ ဖြဲ႔စည္ း ထား ပါသည္။ ထို ဓါတ္ေပါင္း မ်ားကို ေန႔စဥ္ စားသံုး ေနေသာ အစားအေသာက္ႏွင့္ ရွဴရိႈက္ေသာ ေလမွ တဆင့္ ခႏၶာကိုယ္မွ လက္ခံ ရရွိ ပါသည္။ လူတေယာက္ ပံုမွန္ အတိုင္း က်န္းမာစြာ ရွင္သန္ ႏိုင္ရန္ အတြက္ ခႏၶာကိုယ္ကို က်န္းမာသန္စြမ္းစြာ ေမြးျမဴႏိုင္ရန္ သင့္တင့္ မွ်တေသာ အာဟာရ အား ေန႔စဥ္ စားသံုး ေပးရန္ လိုအပ္ ပါသည္။

ခႏၶာ ကိုယ္ အတြက္္ မရွိမျဖစ္ လိုအပ္ၿပီး ေန႔စဥ္ စားသံုး သင့္ေသာ အာဟာရ မ်ားကို Micronutrients ဟုေခၚေသာ ဗိုက္တာမင္ႏွင့္ သတၱဳဓါတ္မ်ားပါ၀င္သည့္ အေသးစား အာဟာရ ႏွင့္ Macronutrient ဟုေခၚေသာ ကစီဓါတ္၊ အဆီဓါတ္၊ အသားဓါတ္ ႏွင့္ ေရပါ၀င္သည့္ အႀကီးစား အာဟာရ ဟူ၍ ႏွစ္မ်ိဳး ေတြ႔ရပါသည္။ ထိုအာဟာရ ႏွစ္မ်ိဳးထဲတြင္ ပါ၀င္ေနသည့္ အစား အစာ မ်ားအား လံုေလာက္စြာ မစားသံုးပါက အာဟာရ ခ်ိဳ႔တဲ့ႏိုင္သလို လြန္ကဲစြာစားသံုးပါကလည္း ေနာက္ဆက္တြဲ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး ျပႆနာမ်ားစြာ ရရွိႏိုင္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အာဟာရကို လံုေလာက္မွ်တေအာင္ စားသံုးရန္ လိုအပ္ပါသည္။

အသက္သတ္လြတ္စားသံုး သူမ်ားသည္ စားသံုးသင့္သည့္ အာဟာရကို လံုေလာက္စြာ မစားသံုးပါက အသားဓါတ္ခ်ိဳ႔တဲ့ႏိုင္ျခင္း၊ တျခား ဗီတာမင္ဓါတ္မ်ားလည္း ခ်ိဳ႔တဲ့ႏိုင္ျခင္း စသည့္ အားနည္းခ်က္ ရွိသလို ဟင္းသီးသင္းရြက္ကို အဓိကထား စားသံုးေသာေၾကာင့္ လံုေလာက္စြာ စားသံုးပါက သာမန္လူမ်ားထက္ အမွ်င္ဓါတ္လံုေလာက္သည့္အတြက္ အားသာခ်က္မ်ားကိုလည္း ရရွိထားပါသည္။ အစာအာဟာရႏွင့္ပတ္သက္၍ အသက္သတ္လြတ္ စားသူမ်ားအတြက္ အားသာခ်က္ႏွင့္ အားနည္းခ်က္မ်ားကို ယွဥ္တြဲတင္ျပပါမည္။

အမွ်င္ဓါတ္

အမွ်င္ဓါတ္သည္ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ မရွိမျဖစ္လိုအပ္ၿပီး ဟင္းသီးဟင္းရြက္ထဲမွာ အမ်ားဆံုးပါရွိပါသည္။ အမွ်င္ဓါတ္ ပိုမိုစားသံုးသူသည္ အမွ်င္ဓါတ္ အစားနည္းသူထက္ မ်ားစြာအသက္ရွည္ၿပီး က်န္းမာသည္။ အကယ္၍ အသက္သတ္လြတ္စားသံုးသူမ်ားသည္ လံုေလာက္ေသာ အာဟာရကို ေန႔စဥ္စားသံုးႏိုင္ပါက အသားငါး စားသူမ်ားထက္ ပိုၿပီး က်န္းမာအသက္ရွည္စြာ ေနထိုင္ၾကမည္ ျဖစ္သည္။ အေၾကာင္းမွာ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ႏွင့္ အသီးႏွံမ်ားတြင္ ပါ၀င္ေသာ အမွ်င္ဓါတ္သည္ ခႏၵာကိုယ္အတြက္ စြမ္းအင္ျဖစ္ေစသည့္ ဂလူးကို႔စ္ျဖစ္ေအာင္ အစာေျခ၍ မရႏိုင္ ေသာေၾကာင့္ ၎ကို ဆဲလ္မ်ားမွ ဂလူးကို႔စ္အျဖစ္ ေျပာင္းလဲ၍ အသံုး ျပဳႏိုင္ျခင္း မရွိပါ။ ထို႔ေၾကာင့္ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မွ ရရွိေသာ အမွ်င္မ်ားသည္ အူနံရံရွိ ဘက္တီးရီးယား မ်ားကို သယ္ေဆာင္ၿပီး မစင္အျဖစ္ ပံုမွန္ စြန္႔ထုတ္ေပးျခင္းျဖင့္ ၀မ္းကို ပံုမွန္ သြားေစၿပီး အူလမ္းေၾကာင္းတြင္ ျဖစ္တတ္ေသာ ေရာဂါမ်ားကို ကာကြယ္ေစျခင္းျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္အား အက်ိဳးျပဳ ပါသည္။

ထို႔အျပင္ ထိုအမွ်င္မ်ားသည္ ခႏၶာကိုယ္အား စြမ္းအင္ အျဖစ္ႏွင့္ အက်ိဳး မျပဳႏိုင္ ေသာ္လည္း စားသံုးလိုက္ေသာ အာဟာရမ်ားထဲရွိ ဂလူးကို႔စ္ကို ေသြးထဲ ပံုေအာ ေရာက္ရွိျခင္းမွ ကာကြယ္ၿပီး ဆဲလ္မွ ဂလူးကို႔စ္ကို ျဖည္းျဖည္းႏွင့္ မွန္မွန္ စုပ္ယူေစ၍ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ ပမာဏကို အျမဲတမ္း ပံုမွန္ ျဖစ္ေနေအာင္ ထိန္းညွိ ေပးသည္။ ထို႔အျပင္ ႏွလံုးႏွင့္ ေသြးေၾကာ မ်ားအား ဒုကၡေပးႏိုင္သည့္ ေကာ္လက္စထေရာလ္ ပမာဏကို ေလ်ာ့နည္းေစျခင္း၊ ၀မ္း ပံုမွန္ သြားၿပီး အူမႀကီး အား ဘတ္တီးရီးယား ဒုကၡ ေပးျခင္း၊ ကင္ဆာျဖစ္ျခင္းျဖင့္ ႏွလံုး၊ ဆီးခ်ိဳ၊ အူမႀကီးကင္ဆာ စသည့္ အသက္ႀကီးလာရင္ ျဖစ္လာႏိုင္ေသာ ေရာဂါေပါင္း မ်ားစြာကို ကာကြယ္ေပးပါသည္။ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ားတြင္ အမွ်င္ဓါတ္အျပင္ ဗီတာမင္ႏွင့္ သတၱဳဓါတ္မ်ားလည္း မ်ားစြာ ပါ၀င္ၿပီး ဘက္တီးရီးယားႏွင့္အတူ မစင္အျဖစ္ မစြန္႔ထုတ္မီ ေနာက္ဆံုးအခ်ိန္အထိ ထိုသတၱဳဓါတ္မ်ားကို အစာလမ္းေၾကာင္းတေလွ်ာက္ရွိ အူနံရံက စုပ္ယူပါသည္။ ဤနည္းျဖင့္ အမွ်င္ ( Fibre) သည္ စြမ္းအင္ ျဖစ္ေစသည့္ ဂလူးကို႔စ္ကို မထုတ္ေပးေသာ္လည္း ခႏၶာကိုယ္ႏွင့္ အစာ လမ္းေၾကာင္းကို မ်ားစြာ အက်ိဳး ျပဳၿပီး ေရာဂါေပါင္း မ်ားစြာကို ကာကြယ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အမွ်င္ဓါတ္ကို ေန႔စဥ္မ်ားမ်ား စားသံုးရန္ လိုအပ္ပါသည္။ အစာလမ္းေၾကာင္း ျပႆနာမရွိသူမ်ားအေနျဖင့္ အခ်ိဳအရသာ မရွိသည့္ အသီးႏွံႏွင့္ ဟင္းသီး ဟင္းရြက္မ်ားကို ဆႏၵရွိသလို ႀကိဳက္သေလာက္ မ်ားမ်ား စားသံုး ႏိုင္ၿပီး ခ်ိဳသည့္ အသီးႏွံမ်ားကိုမူ တမ်ိဳးစီ သို႔မဟုတ္ Fruit Salad အျဖစ္ တေန႔ ႏွစ္ႀကိမ္ သို႔မဟုတ္ သံုးႀကိမ္ထက္ ပိုမစားသင့္ပါ။

အသားဓါတ္

အသားဓါတ္ Protein သည္ ခႏၶာကိုယ္၏ လုပ္ငန္းစဥ္ အေတာ္ မ်ားမ်ားကို အေထာက္အကူ ျပဳပါသည္။ အထူးသျဖင့္ ဆဲလ္မ်ားႏွင့္ တစ္ရွဴး မ်ား၏ လုပ္ငန္းမ်ား ျဖစ္သည့္ ေသြးထဲႏွင့္ တစ္ရွဴးထဲရွိ အရည္ ပမာဏကို မွ်တေအာင္ ထိန္းခ်ဳပ္ ေပးျခင္း၊ ေသြးထဲ ဟိုက္ဒရိုဂ်င္ စုစည္းမႈ (pH) ကို မွ်တ ေအာင္ လုပ္ေပးရန္ အင္ဇိုင္းႏွင့္ ေဟာ္မုန္းမ်ား ပံုမွန္ အလုပ္လုပ္ ႏိုင္ေအာင္ အကူအညီ ေပးျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္ အတြင္း ေရာဂါပိုးမ်ား ေႏွာင့္ယွက္မႈ ကို ကာကြယ္ ေပးျခင္း၊ အာဟာရ ကို ခႏၶာကိုယ္အႏွံ႔ သယ္ယူ ပို႕ေဆာင္ ရာတြင္ အကူအညီ ေပးျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္ အတြင္း အဓိက ေလာင္စာ ျဖစ္သည့္ ဂလူးကို႔စ္ကို အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ျပတ္လတ္ သြားပါက အသားဓါတ္မွ ဂလူးကို႔စ္အျဖစ္ ေျပာင္းလဲ၍ အသက္ မဆံုးရႈံးေအာင္ ထိန္းထား ေပးျခင္း စသည့္ အေရးပါသည့္ လုပ္ငန္း မ်ားစြာျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္အား အေထာက္အကူ ျပဳပါသည္။

အသားဓါတ္ ကို ဆဲလ္ကလပ္စည္းမ်ား အတြင္းရွိ DNA ေခၚ မ်ိဳးရိုးဗီဇကို သယ္ေဆာင္ေပးသည့္ အခ်ဥ္ဓါတ္တမ်ိဳးမွတဆင့္ အဆင့္ဆင့္ ေျပာင္းလဲ၍ အမီႏို အက္စစ္ ကြင္းဆက္မ်ား အျဖစ္ ေတြ႔ရပါသည္။ အသားဓါတ္တြင္ အမီႏိုအက္စစ္ အမ်ိဳးအစား ၂၀ ရွိၿပီး အရိုးတြယ္ ၾကြက္သားမ်ား ကို အသံုးျပဳ၍ လိုအပ္ေသာ အသားဓါတ္ အမ်ားစုကို ခႏၶာကိုယ္ ထဲမွာ ပင္ ထုတ္လုပ္ ပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္း ခႏၶာကိုယ္ထဲတြင္ ထုတ္လုပ္၍ မရႏိုင္ေသာ မျဖစ္မေန လိုအပ္သည့္ အမီႏို အက္စစ္ တခ်ိဳ႔ ရွိေန ေသာေၾကာင့္ အသားဓါတ္ကို ေန႔စဥ္ အနည္းငယ္စီ ျဖည့္စြက္စားသံုးရန္ လိုအပ္ပါသည္။

လူတေယာက္အတြက္ လံုေလာက္ေသာ အသားဓာတ္ကို အသား၊ ငါး၊ ၾကက္ဥ၊ ဘဲဥ၊ ႏို႔ စသည့္ တိရစာၦန္ထြက္ အစားအစာမ်ားကို စားသံုးျခင္းျဖင့္ ရနိုင္သကဲ့သုိ႔ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ား၊ ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳး၊ အခံြမာသီးမ်ား စသည့္ အပင္ထြက္ အစားအစာမ်ားကို လံုေလာက္စြာ စားသံုးျခင္းျဖင့္လည္း လူတေယာက္အတြက္ လံုေလာက္ေသာ အသားဓာတ္ကို ရရိွနိုင္ပါသည္။ အားနည္းခ်က္မွာ တိရိစာၦန္ မွ ရေသာ အသားဓါတ္တြင္ အသားတမ်ိဳးတည္းမွ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ မရွိမျဖစ္ လိုအပ္ေသာ အမီႏိုအက္စစ္ အားလံုး ပါ၀င္ ႏိုင္ေသာ္လည္း အပင္မွ ရရွိေသာ အသားဓါတ္တြင္ အမီႏို အက္စစ္ တခု (သိ႔ု) တခုထက္ ပို၍ လိုေန တတ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အသက္သတ္လြတ္ စားေနသူမ်ား သည္ႏြားႏို႔စသည့္ တိရစာၦန္ထြက္ ႏို႔မေသာက္သူမ်ား ျဖစ္ပါက အမီႏိုအက္စစ္ အားလံုး ပါေစရန္ အသားဓါတ္ ပါ၀င္သည့္ အပင္ထြက္ အစားအစာ အမ်ိဳးမ်ိဳး ပါ၀င္ေအာင္ စားသင့္ပါသည္။ အသားဓါတ္ပါေသာ အပင္ထြက္အစားအစာ တခုတည္းစား၍ အသားဓါတ္ထဲတြင္ ပါ၀င္ေသာ Amino acid အကုန္လံုးပါဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။ ဆိုလိုသည္မွာ ပဲဟင္းတခြက္တည္း ျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ လံုေလာက္ေသာ အသားဓါတ္ကို ရရွိမည္ မဟုတ္ပါ။ တမ်ိဳးတည္းကိုသာ စားသံုးပါက အသက္သတ္လြတ္စားျခင္းအတြက္ အားနည္းခ်က္အျဖစ္ ေနာက္ဆက္တြဲ က်န္းမာေရးျပႆနာမ်ားကို ျဖစ္လာေစႏိုင္ပါသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ ပဲတမ်ိဳးတည္းကို ေန႔စဥ္ ဆက္တိုက္ စားမည့္အစား ပဲပုပ္ပဲ၊ ေက်ာက္ကပ္ပံုပဲ၊ ေျမပဲ၊ ပဲ၀ါျခမ္း၊ ႏွမ္းႏွင့္ တျခားအခြံမာ ေစ့မ်ား၊ ပဲျပား တို႔ဖူး စသည္တို႔ကို တပတ္အတြင္းတြင္ အနည္းဆံုး အမ်ိဳးစား ႏွစ္ခုထက္ ပို၍ ပါ၀င္ေအာင္ တလွည့္စီ စားသင့္ ပါသည္။ စားသံုးသည့္ အသားဓါတ္ထဲတြင္ အမီႏိုအက္စစ္ အကုန္လံုး ပါ၀င္ေအာင္ မစားႏိုင္ပါက အသားဓါတ္ ခ်ိဳ႔တဲ့ႏိုင္ၿပီး အသားဓါတ္ ခ်ိဳ႔တဲ့ျခင္း သည္ တျခားအာဟာရဓါတ္အားလံုး ခ်ိဳ႔တဲ့ျခင္း၏ လမ္းစျဖစ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ အသက္သတ္လြတ္စားသူသည္ အသားဓာတ္ပါေသာ အသီးအရြက္ ႏွစ္မ်ိဳးႏွင့္ နွစ္မ်ိဳးထက္ပိုျပီး စားသံုးေပးႏိုင္ပါက ေန႔စဥ္ အသားစားသူႏွင့္ အသားဓာတ္ အာဟာရ ရရိွမႈတြင္ ဘာမွ မျခားပါ။ အသားစားသူမ်ားထက္ အားသာသည့္အခ်က္မွာ တိရစာၦန္မွ ရရွိသည့္ အသားဓာတ္ကို လိုသည္ထက္ ပို၍ စားသံုးပါက ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးႏွင့္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာ မ်ားစြာ ရွိေသာ္လည္း အပင္မွရသည့္ အသားဓာတ္ကိုမူ အစာလမ္းေၾကာင္း ျပႆနာႏွင့္ အစာ မတည့္သည့္ ျပႆနာ မရွိပါက ဆႏၵရွိသေလာက္ ႀကိဳက္သလို မ်ားမ်ား စားသံုးႏိုင္ပါသည္။ အပင္မွရသည့္ အသားဓါတ္သည္ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း ေအာက္စီဂ်င္ပိုရေသာေၾကာင့္ အသားစားသူထက္ လူကိုပို၍လန္းဆန္းေစသျဖင့္ လိုသည္ထက္ ပိုစားမိသည္ဟူ၍ မရွိဘဲ အမွ်င္မ်ားမ်ားစားေလ ဘက္တီးရီးယားမ်ားကို ပိုမိုဖယ္ရွားႏိုင္ၿပီး အစာလမ္းေၾကာင္းကို ပို၍ က်န္းမာသန္႔ရွင္းစင္ၾကယ္ေစပါသည္။

ဗီတာမင္ B12

အပင္ထြက္ အစားအစာမ်ားကို တခုထက္ပိုစားပါက အသားဓါတ္ႏွင့္ တျခား ဗီတာမင္ဓါတ္၊ သတၱဳဓါတ္မ်ားကို လံုေလာက္စြာ ရႏိုင္ေသာ္လည္း ဗီတာမင္ B12 ကိုမူ အပင္ထြက္ အာဟာရမ်ားမွ ရႏိုင္သည့္ အေထာက္အထားကို အာဟာရဆိုင္ရာ သိပၸံပညာရွင္မ်ား မေတြ႔ရေသးေၾကာင္း ေလ့လာသိရွိရပါသည္။ ဗီတာမင္ B12 သည္ ဆဲလ္မ်ား ပံုမွန္ ႀကီးထြားမႈ၊ အေပၚယံ ဆဲလ္မ်ား ထုတ္လုပ္မႈ၊ ေသြးနီဥ ထုတ္လုပ္မႈ၊ အာရံုေၾကာအကာလႊာ ထိန္းသိမ္းမႈ၊ ဦးေနွာက္နွင့္အာရံုေၾကာဆဲလ္မ်ား ထိန္းသိမ္းမႈ နွင့္ ဦးေနွာက္နွင့္အာရံုေၾကာစနစ္၏ ပံုမွန္ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ားကို ထိန္းသိမ္းမႈ အတြက္ မရွိမျဖစ္ လိုအပ္ပါသည္။ ၎ကို တိရစာၦန္ထြက္ အစားအစာ မ်ားမွသာ ရရွိႏိုင္ၿပီး ဟင္းသီး ဟင္းရြက္၊ အသီးႏွံ မ်ား အပါအ၀င္ တျခားမည္သည့္ အပင္ထြက္ အစားအစာ မ်ားမွ မရႏိုင္ေၾကာင္း ေလ့လာသိရွိရပါသည္။ ဗီတာမင္ B12 ခ်ိဳ႔တဲ့ပါက ေသြးအားနည္း ေရာဂါတမ်ိဳး ( Pernicious Anaemia) ရႏိုင္ၿပီး နာ့ဗ္ေၾကာ စနစ္ ပ်က္စီး ႏိုင္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အကယ္၍ အသက္သတ္လြတ္စားသူသည္ ၾကက္ဥ (သို႔) ႏြားႏို႔ကဲ့သို႔ တိရစာၦန္ထြက္ ႏို႔မ်ားကို မေသာက္သံုးသူမ်ား ျဖစ္ပါက ဗီတာမင္ B12 ခ်ိဳ႔တဲ့မႈ ရွိမရွိ စမ္းသပ္စစ္ေဆးသင့္ၿပီး ရွိပါက ေဆး၀ါးေဆာင္ထားသင့္ပါသည္။ ၾကက္ဥ စားသူမ်ား (သို႔) ႏြားႏို႔ေသာက္သူမ်ားအတြက္ မလိုအပ္ပါ။

ကယ္လ္စီယံ

ကယ္လစီယံကို အသီးအရြက္မ်ားတြင္ ရႏိုင္ေသာ္လည္း သူ႔အတြက္ သီးသန္႔ပံုမွန္စားသံုးမႈ မရွိပါက ခႏၶာကိုယ္အတြက္ လံုေလာက္သည့္ ပမာဏကို ရရန္မလြယ္ေပ။ ထို႔ေၾကာင့္ ေန႔စဥ္ ႏြားႏို႔ (သို႔) ပဲႏို႔ ႏွစ္ခြက္ခန္႔ ေသာက္သင့္ပါသည္။

အပိုစာမ်ား
သၾကား၊ ဆား၊ ဘီယာ၊ အရက္၊ အခ်ိဳရည္ (Soft drink)၊ ဘီစကစ္မုန္႔အပါအ၀င္ သေရစာ အခ်ိဳစာမ်ားအားလံုး၊ ေပါင္မုန္႔တြင္ သုတ္သည့္ ေထာပတ္ႏွင့္ Jam မ်ားအားလံုးသည္ က်န္းမာေရးအတြက္ မလိုအပ္ပဲ အရသာအတြက္ အေပ်ာ္စားသည့္ အပိုစာမ်ားသာ ျဖစ္သည္။ ဆိုလိုသည္မွာ ထိုအစားအစာမ်ားကို မစားသံုုးျခင္းျဖင့္ က်န္းမာေရးအတြက္ မည္သည့္ အက်ိဳးေက်းဇူးမွ ဆုတ္ယုတ္သြားရန္ မရွိပါ။ အရသာအတြက္သာ ျဖစ္သည့္ အစားအစာမ်ား ျဖစ္၍ စားသံုးပါက အတတ္ႏိုင္ဆံုး နည္းႏိုင္သမွ် နည္းေအာင္ဆင္ျခင္ စားသံုးသင့္ေသာ အစားအစာမ်ား ျဖစ္သည္။ ၎တို႔ကို မစားသံုးပဲ ေနႏိုင္က စားသံုးသူမ်ားထက္ က်န္းမာေရးအတြက္ ပိုအက်ိဳးရွိပါသည္။

အခ်ဳပ္အားျဖင့္ အသက္သတ္လြတ္စားသူမ်ားအတြက္ အသားဓါတ္ကို အပင္ထြက္ အစားအစာမ်ားမွ လံုေလာက္စြာ ရရွိႏိုင္ေသာ္လည္း ခႏၶာကိုယ္အတြက္ မရွိမျဖစ္ လိုအပ္သည့္ ဗီတာမင္ B12 ကိုမူ တိရိစာၦန္ထြက္ အစားအစာမွသာ ရရွိႏိုင္ေသာေၾကာင့္ တိရိစာၦန္ထြက္ အသားဓါတ္လံုး၀ မစားသံုးသူမ်ားသည္ ျဖည့္စြက္ Vitmin B12 ကို အသံုးျပဳသင့္ပါသည္။ လူတိုင္း လူတိုင္း တေန႔ကို ဟင္းသီးဟင္းရြက္ အစိမ္းအက်က္ သံုးေလးမ်ိဳးႏွင့္ အသီးႏွံ ႏွစ္မ်ိဳးခန္႔ စားသံုးမွ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ လံုေလာက္ေသာ အာဟာရကို ရရွိႏိုင္ပါသည္။ အသက္သတ္လြတ္ စားသူမ်ားအေနျဖင့္မူ ၎ပမာဏထက္ပိုစားသံုးသင့္ၿပီး အစာလမ္းေၾကာင္း ျပႆနာ မရွိပါက ဟင္းသီးဟင္းရြက္ကို မိမိႀကိဳက္ႏွစ္သက္သေလာက္ စားသံုးႏိုင္ပါသည္။ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ကို မ်ားမ်ား စားသံုးျခင္းျဖင့္ ေရာဂါေပါင္းမ်ားစြာကို ကာကြယ္ႏိုင္မွာျဖစ္ၿပီး မည္သူမဆို လူ႔သက္တမ္းမွာ က်န္းမာ အသက္ရွည္စြာ အသက္ရွင္ ေနထိုင္ရမည္ ျဖစ္သည္။

လူတိုင္းလူတိုင္း အစာအာဟာရကို မွ်တေအာင္ စားသံုးၿပီး လူ႔သက္တမ္းကို က်န္းမာစြာ ျဖတ္သန္းႏိုင္ၾကပါေစ။

အေပၚမွာ ေရးထားတာေတြက အရင္ပို႔စ္ေဟာင္းေတြက ျပန္ေကာက္ႏုတ္ထားတာကို အသက္သတ္လြတ္နဲ႔ ပတ္သက္တာနည္းနည္း ျပန္ေပါင္းစပ္ထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အသက္သတ္လြတ္နဲ႔ မဆိုင္ဘဲ ပံုမွန္ လူေတြအတြက္ အာဟာရကို ဒီထက္ပို အေသးစိတ္သိလိုရင္ Nutrition label အာက္က Malnutrition အပါအ၀င္ က်န္းမာစြာ အသက္ရွင္ရန္ ေန႔စဥ္စားသံုးရန္ လိုအပ္သည့္ အစာအာရ ေခါင္းစဥ္နဲ႔ ပို႔စ္ သံုးခုကို သြားေလ့လာႏိုင္ပါတယ္။

အထက္ေဖၚျပပါ ပို႔စ္ပါ အေၾကာင္းအရာအရ အသက္သတ္လြတ္ စားသူမ်ားဟာ ပဲဟင္းတခြက္တည္း (သို႔) ကန္ဇြန္းရြက္ေၾကာ္ တခြက္တည္းနဲ႔ လံုေလာက္တဲ့ အာဟာရကို ရရွိမွာ မဟုတ္တာ ေသခ်ာပါတယ္။ တို႔စရာႀကိဳက္တတ္သူ ျဖစ္ရင္ ဟင္းခ်က္ဖုိ႔ အခ်ိန္မရရင္ေတာင္ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ကို စံုေအာင္ တို႔စားသင့္ပါတယ္။ သခြားသီး၊ ခရမ္းခ်ဥ္သီးတို႔လို အသီးေတြကို ဘာမွ ခ်က္ျပဳတ္စရာမလိုဘဲ လြယ္လြယ္စားလို႔ရတဲ့ အသီးေတြလည္း ရွိပါတယ္။ ေအာက္ကအစားအစာပံုေတြက ကၽြန္မ မၾကာခဏ ခ်က္စားတတ္တဲ့ အသက္သတ္လြတ္စားသူမ်ား ခ်က္ျပဳတ္စားေသာက္ဖို႔ အၾကံျပဳတဲ့ အစားအစာ တခ်ိဳ႔ျဖစ္တယ္။ ဒီအထဲမွ ဟင္းအကုန္လံုးကို ေန႔တိုင္း ခ်က္စားဖို႔မလိုပါဘူး။ ေန႔စဥ္ အာဟာရစံုေအာင္ ေရာင္စံုဟင္းသီးဟင္းရြက္ ႏွစ္မ်ိဳးသံုးမ်ိဳးခန္႔ ပါတဲ့ဟင္း ႏွစ္ခြက္ခန္႔ ခ်က္စားရင္ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ လိုအပ္တဲ့ အာဟာရ လံုေလာက္ႏိုင္ပါတယ္။

(၁) အသီးအရြက္ေၾကာ္ - ပန္းေဂၚဖီ၊ ေဂၚဖီပန္းအစိမ္း၊ ပဲသီး၊ ေက်ာက္ကပ္ပံုပဲျပဳတ္ တို႔ကို အစိမ္းေၾကာ္ေၾကာ္သလို ေရာေၾကာ္ထားတယ္ (အသီးအရြက္ ေလးမ်ိဳး)

(၂) တို႔ဖူးႏွင့္ ခရမ္းခ်ဥ္သီးသုပ္ - တို႔ဖူး (ပဲျပားေၾကာ္)၊ ခရမ္းခ်ဥ္သီးတို႔ကို ၾကက္သြန္စိမ္း၊ ငရုပ္သီးစိမ္းပါးပါးလွီးထည့္ၿပီး၊ နံနံပင္အုပ္၊ ငရုပ္ဆီထည့္ကာ သုပ္ထားပါတယ္ (အသီးအရြက္ ေလးမ်ိဳး)

(၃) ဟင္းသီးဟင္းရြက္စံု ဟင္း - ပဲျပား၊ အာလူး၊ မုန္လာဥအနီ၊ Chick pea၊ ခရမ္းခ်ဥ္သီး တို႔ကို မဆာလာနဲ႔ ဟင္းေလးခ်က္ထားတယ္။ (အသီးအရြက္ ငါးမ်ိဳး)

(၄) သနပ္စံု - ဒါကေတာ့ ကၽြန္မတို႔ ေတာင္ပိုင္းက လုပ္စားတဲ့ အစားအစာ ပန္းေဂၚဖီ၊ ေဂၚဖီပန္းအစိမ္း၊ ပဲတီပင္တို႔ကို ရွာလကာရည္တမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ျပဳတ္ၿပီး က်က္ရင္ ၾကက္သြန္နီကို မိမိႀကိဳက္တဲ့အရြယ္နဲ႔ ပံုစံ စိတ္ၿပီး ဆီသတ္၊ ၾကက္သြန္ကို မိမိလိုတဲ့ အတိုင္းအတာထိ က်က္ရင္ အေရာင္တင္မုန္႔ထည့္ခ်င္ရင္ထည့္ၿပီး အကုန္လံုးကို ေရာေမႊထားတယ္။ အခ်ည္လိုေနေသးရင္ ဒီခ်ိန္မွာျဖစ္ေစ ဆီသတ္တဲ့အခ်ိန္ျဖစ္ေစ ထည့္ႏိုင္ပါတယ္။ အဆင္သင့္ျဖစ္ရင္ ႏွမ္းေလွာ္ကို ျဖဴးၿပီး စားတယ္။ ကၽြန္မတို႔ေခၚတာ သနပ္လို႔ေခၚပါတယ္။ ငွက္ေပ်ာဖူး၊။ ပိႏၷဲသီးအႏု၊ ဇရစ္ရိုး၊ ခရမ္းမဲသီးတို႔ကိုလည္း တခုစီျဖစ္ေစ ေရာၿပီး ျဖစ္ေစ ဒီအတိုင္း လုပ္စားလို႔ရပါတယ္။ (ဟင္းသီးဟင္းရြက္ သံုးေလးမ်ိဳး)

(၅) ပဲငပိ ခရမ္းခ်ဥ္သီးခ်က္နဲ႔ တို႔စရာ - (သခြားသီးနဲ႔ံ ဆလတ္ရြက္က အစိမ္း၊ ကညြတ္ပင္နဲ႔ ပဲသီးကအက်က္) မိမိႀကိဳက္ရာ တို႔စရာကို တို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ရွမ္းပဲပုပ္ကိုလည္း ငပိကို လုပ္စားတဲ့နည္းအတိုင္း အေၾကာ္၊ အခ်က္၊ အေထာင္း၊ အသုပ္ အကုန္လုပ္စားလို႔ရၿပီး မိမိႀကိဳက္ရာ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ အစိမ္း၊အက်က္နဲ႔ တို႔ႏိုင္ပါတယ္။

(၆) ဟင္းခ်ိဳ - မႈိအမ်ိဳးမ်ိဳး၊ တို႔ဖူးနဲ႔ မုန္ညွင္းရြက္ ဟင္းခ်ိဳ ငရုပ္ေကာင္းမႈန္႔ျဖဴးထားတယ္။ မႈိတမ်ိဳးတည္းနဲ႔ တျခားမိမိႏွစ္သက္ရာ အသီးအရြက္ေတြနဲ႔လည္း ခ်က္ေသာက္ႏိုင္ပါတယ္။

ကၽြန္မ မၾကာခဏ တို႔ေလ့ရွိတဲ့ တို႔စရာေတြ ( ခရမ္းၾကြပ္သီးနဲ႔ သခြားသီးက အစိမ္း၊ ပန္းေဂၚဖီ၊ ေဂၚဖီပန္းအစိမ္းနဲ႔ ကညြတ္ပင္က အက်က္။

လိေမၼာ္သီး (ႏွစ္မ်ိဳး)၊ သခြားေမႊးသီး၊ စပ်စ္သီး ေန႔စဥ္ မိမိႏွစ္သက္ရာ အသီးႏွစ္မ်ိဳး စားသင့္ပါတယ္။

လူတိုင္းလူတိုင္း အစာအာဟာရကို မွ်တေအာင္ စားသံုးၿပီး လူ႔သက္တမ္းကို က်န္းမာစြာ ျဖတ္သန္းႏိုင္ၾကပါေစ။

Doctor-patient relationship ဆရာ-လူနာ ဆက္ဆံေရး

2011-07-25T19:16:00.001+06:30

2011/7/22
ဆရာခင္ဗ်ာ မ်က္လံုးဝါရျခင္းအေၾကာင္းကို ေျဖၾကားေပးတဲ့အတြက္ ေဖာ္မျပတတ္ေအာင္ ေက်းဇူး အမ်ားႀကီး တင္ရပါတယ္။ ဆရာ၏ စိတ္ဓာတ္ႏွင့္ ေစတနာ၊ ပညာႏွင့္ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ား အတိုင္း ထပ္တူက်မည့္ ဆရာမ်ား ျမန္မာျပည္မွာ အမ်ားႀကီးရွိေနခဲ့ရင္ ေကာင္းမယ္ ဆိုတာကို ေတြးမိေသးတယ္။

ေက်းဇူးတင္တယ္ဗ်ာ။ ေမာပမ္းတဲ့ အခ်ိန္မွာ အားရွိလာေစတာလဲ မွန္တယ္ဗ်။

ဒီကေန႔ ဘာေျပာေကာင္းမလဲ။ အလုပ္ရံု-ေဆြးေႏြးပြဲ တခု ေအာက္ထပ္မွာ လုပ္ေနရေသး၊ ေမြးလူနာကလာ၊ သူမေမြးေသခင္ ေနာက္တေယာက္ ထပ္ေရာက္လာ။ ေမြးၾကေတာ့လဲ ၁၅ မိနစ္သာ ကြာလို႔ ေဆးခန္းရွိ လူကုန္ အလုပ္ရႈတ္သလား မေမးနဲ႔။ ေဆးခန္းဆိုတာက မည္ကာမတၲ၊ ေစ်းခ်ိဳတဲ့ အိမ္ခန္းငွား လုပ္ရတာ။ ဆရာမ ဆိုတာ လာပါ-ကူပါ-သင္ယူပါ လုပ္ေနၾကရတယ္။ ဒါေပမဲ့ အားလံုး ေခ်ာေခ်ာ ေမာေမာဘဲ။ သားဦးေမြးသူက ေယာက္်ားေလးရလို႔ ဝမ္းသာတဲ့ မိဘ၊ ေဆြမ်ိဳးေတြလုိဘဲ ကိုယ္လဲ ဝမ္းသာၾကရတာေပါ့။ အခုလို အားေပးစာ ဖတ္ရေတာ့ ေနာက္ လူနာေတြအတြက္ အဆင္သင့္ ျဖစ္သြားျပီေပါ့ဗ်ာ။ တကယ္ေျပာတာ သားဦး ေမြးမဲ့ကေလးမ သရိုးသရည္ ျဖစ္ေနျပီဆိုဘဲ။ ဒီညေတာ့ မႏိုးေလာက္ ေကာင္းပါရဲ႕။

ည ၁၁ နာရီ ၄၂ မိနစ္၊
၂၂-၇-၂ဝ၁၁

2011/7/24
ကြၽန္ေတာ္ ေရးလိုက္တဲ့စာ ဆရာ့အတြက္ အားျဖစ္သြားေစတဲ့အတြက္ ဝမ္းသာမိပါတယ္ဆရာ။ သားဦးေလး ေမြးမယ့္ အမ်ိဳးသမီးလည္း အခုေလာက္ဆို အဆင္ေျပေခ်ာေမြ႔စြာ ေမြးၿပီးေရာေပါ့။ ဆရာတို႔ေတြလည္း အေတာ္ ပင္ပန္းခဲ့ၾကမွာပဲေနာ္။ အခန္းကေလး ငွားၿပီး ေဆးခန္း ဖြင့္တာဆိုေတာ့ က်ဥ္းမွာပဲေနာ္။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ ဆရာတို႔ ေဆးခန္းလည္း က်ယ္က်ယ္ဝန္းဝန္း ျဖစ္ေစခ်င္တယ္။ တစ္ခုရွိတာက ရန္ကုန္က (႕႕႕႕႕) တို႔လို က်ယ္ဝန္းၿပီး ေငြကုန္ ေစတနာနည္း ဆိုတာေတြထက္ အဆေပါင္း ေျမာက္ျမားစြာ သာတယ္ဆိုတာေတာ့ ယံုတယ္။ ကြၽန္ေတာ္ ၾကားဖူးေနတာရယ္၊ အရိုးစဲြေနတာရယ္ တစ္ခုရွိတယ္။ ဆင္ေျခဖုန္း ရပ္ကြက္ေတြမွာရွိတဲ့ ေဆးရံုေတြမွာ ပိုက္ဆံ မတတ္ႏိုင္လို႔ ေမြးဖြားၾကတဲ့ ေမြးလူနာေတြကို Nurse မေတြက ဆိုဆဲတာကိုေပါ့။ တစ္ဖက္သားမွာ ခံရခက္တဲ့ ေဝဒနာကိုလည္း ခံစားရ။ ဆဲဆိုျခင္း ကိုလည္း ခံစားရဆိုေတာ့ သနားဖို႔ေကာင္းတယ္လို႔ ျမင္တယ္။ ဒါက တစ္ဖက္ကို ၾကည့္တာပါ။ ေနာက္တစ္ဖက္က ၾကည့္မယ္ ဆိုရင္လည္း Nurse မေတြလည္း တစ္ေန႔တစ္ေန႔ အလုပ္ေတြ မ်ားမယ္ မဟုတ္လား။ အဲဒီေတာ့ သူတို႔လည္း တစ္ခါတေလ စိတ္တိုမိၾကလို႔ ဆိုဆဲၾကမွာပဲေလ ဆိုတာလည္း ေတြးမိပါတယ္။ ေကာင္းတာကေတာ့ ပိုက္ဆံ မတတ္ႏိုင္တဲ့ သူကိုလည္း ေကာင္းေကာင္း မြန္မြန္ ေမြးေပး၊ ပိုက္ဆံ ရွိတဲ့သူကိုလည္း ေကာင္းေကာင္း မြန္မြန္ ေမြးေပး။ အဲဒါဆို အေကာင္းဆံုး ပါပဲ။

Dear
ဟုတ္ကဲ့ မွန္းၾကည့္တာ အတိအက်ဘဲ။ သားဦးေလး ေမြးသြားပါျပီ။ ေမြးလူနာ နံပါတ္ ၁၉၄ ျဖစ္တယ္။ ေနာက္တရက္ နံပါတ္ ၁၉၅ လဲ ေမြးဖြါးသြားျပီ။ ခုတေလာ ေမြးလူနာေတြက သေဘာေကာင္းေနၾကတယ္။ ခက္ခက္ခဲခဲေတြလဲ မဟုတ္၊ အခ်ိန္ေကာင္းေတြမွာ လာေမြးေနၾကတယ္။ သူတို႔ ကုသိုလ္၊ ကိုယ့္ကုသိုလ္ေပါ့။

ေဆးခန္းက ၁၅ ေပ ပါတ္လည္ ခန္းေလးကေန စခဲ့တာ။ ဒိေနာက္ တခန္းခြဲ အခန္းမွာ အေတာ္ၾကာခဲ့တယ္။ အခု ပိုအဆင္ေျပလာတယ္။ က်ယ္ပါတယ္။ ေဆးခန္းလခ လွဴမဲ့သူအေပၚမူတည္တာလဲ ပါတာေပါ့။

လူနာ-ဆရာ ဆက္ဆံေရး အျမဲေျပာ၊ မျပတ္ၾကား သိေနရတယ္။ ျပဳျပင္မႈ နည္းေနလို႔သာ ေျပာၾက-ေရးၾက တာေပါ့ဗ်ာ။ (အက္သစ္) ဆိုတာေတာ့ ၾကမ္းက်ိန္တာနဲ႔ ဥပေဒနဲ႔ တစံုတရာ တားတာရွိေပမဲ့၊ လူမႈဆက္ဆံေရး ဆိုတာကို ဘာနဲ႔ ျပင္ယူမလဲ။ (မီဒီယာ) က အသံက်ယ္လာတာ ေကာင္းတယ္။ အေထြေထြ အားနည္းခ်က္ၾကီးထဲက အခ်က္ေလး တခု ျဖစ္မယ္။ ေနရာတကာမွာ အဲဒါမ်ိဳးေတြ ရွိတယ္မဟုတ္လား။ ဘတ္စ္ကား ခရီးသြားေတြနဲ႔ ေဆးခန္း-ေဆးရံု လာရသူေတြ အတူတူ ခံေနၾကရတယ္။ စပါယ္ယာေတြ ထက္ေတာ့ ဆရာဝန္-ဆရာမေတြက စာပိုသင့္ခဲ့ၾကတာကေတာ့ မတူၾကဘူးေပါ့။

Doctor-patient relationship “ဆရာ-လူနာဆက္ဆံေရးသည္ ေရာဂါအမည္တပ္ျခင္းႏွင့္ ေဆးကုသျခင္းတို႔အတြက္ အရည္အေသြး ေကာင္းေသာ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ ရရွိေစရန္ အလြန္အေရးပါသည္” လို႔ အဘိဓါန္မွာ ေရးပါတယ္။ Contemporary medical ethics ေခတ္မီ ေဆးပညာ ပဋိဥာဥ္မွာလဲ ပါေနပါတယ္။ အမွန္က ေဆးပညာကို စသင္ၾကရမဲ့ အခ်ိန္ ေဆးရံုထဲ ေျခခ်ေတာ့မဲ့ကာလ ကတည္းကေန လိုက္နာ၊ ေစာင့္ထိန္းစရာေတြကို သတိၾကီးၾကီးနဲ႔ လိုက္နာ က်င့္ၾကံဘို႔ လိုတာပါ။ လူနာေတြရဲ႕ သူမ်ားမသိေစခ်င္တာကို ထိန္းသိမ္းေပးဘို႔၊ သူတို႔ရဲ႕ ဂုဏ္သိကၡာေတြကိုလဲ ေလးစားၾကရမယ္။ လူနာေတြကလဲ ကုိယ့္ကို ကုသေပးမဲ့ ဆရာဝန္ကို ယံုလို႔ ပံုအပ္တာမ်ိဳး ျဖစ္တာမ်ားမယ္ ထင္ပါတယ္။ လိုက္နာသင့္တာေတြကို တကယ္လိုက္နာသူ ဆရာဝန္ေတြဟာ နာမည္ရၾကတယ္။ စိတ္-အထူးကုတာနဲ႔ မိသားစု-ဆရာဝန္ အမ်ိဳးအစားေတြက ေရာဂါေဗဒတို႔ ဓါတ္ခြဲခမ္းတို႔ထက္ ပိုလိုၾကတယ္။

ဆက္ဆံေရး ဆိုတာ အသြား-အျပန္ ႏွစ္ဘက္လံုးနဲ႔ ဆိုင္တယ္။ အျပန္အလွန္ ေလးစားမႈ လိုတယ္။ တန္ဘိုးထားမႈ ရွိသင့္တယ္။ ယံုၾကည္မႈအထိ ရရင္ ေကာင္းတယ္။ ဝတ္ေက် တန္းေက်ဆိုရင္ ပညာပိုင္းအရ ဆံုးျဖတ္တာမွာ Compromised အားနည္းသြားျပီ။ မလံုေလာက္ဘူး၊ ဘက္လိုက္မႈ ပါေတာ့မယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ Second opinion ေနာက္ ဆရာတဦးကို ခ်ဥ္းကပ္ဘို႔ လမ္းရွိသင့္တယ္။

Michael Balint နဲ႔ သူ႔ဇနီးတို႔ကေန ျဗိတိန္မွာ ေလ့လာျပီး The Doctor, His Patient and the Illness ကို ေရးသားခဲ့တယ္။
• Physician superiority ဆရာက ထိပ္က အျမင္၊ ဆရာဝန္က ပညာရွင္မို႔ သိသူျဖစ္လို႔ အထက္ကေန ဆက္ဆံတယ္။ လူနာက ေဝဒနာ ခံစားေနရခ်ိန္မို႔ အလိုလို ေအာက္ကေရာက္တာ သဘာဝ ျဖစ္တယ္။ ဆရာအေပၚ မွီခိုခ်င္စိတ္ ကဲေနမယ္။ ဆရာက ဒီအေျခအေနကို နားလည္ရမယ္။
• Benefiting or pleasing အက်ိဳးကို ေပးမလား၊ ႏွစ္သိမ္မႈကို ျဖစ္ေစမလား၊ ေရြးခ်ယ္ရမဲ့ ႏွစ္ခြ-အျမင္ ျဖစ္တတ္တယ္။ အဲလို အေျခအေနမွာ ဆရာဝန္က ဗ်ဴဟာ သံုးရမယ္။
• Formal or casual သမားရိုးက်လား၊ ထံုးစံအတိုင္းလား၊ သူမ်ားႏိုင္ငံေတြမွာ နာမယ္ ေခၚတာကအစ အလြဲ မခံတတ္ဘူး။ ေလ့လာမႈ တခုမွာ လူနာ ၂၂၃ ေယာက္က First names နာမယ္အစလံုး ေခၚတာ ၾကိဳက္တယ္၊ ၁၇၅ ေယာက္က ကိစၥမရွိဘူးတဲ့၊ ၉၉ ေယာက္က မၾကိဳက္ဘူး။
• Transitional care လူနာကိုယ္တိုင္လား၊ လူနာရွင္လား၊ ဆရာဝန္ေတြက လူနာကို တိုက္ရိုက္ ေမးခ်င္တယ္။ တခ်ိဳ႕လူနာရွင္ေတြက ေရွ႔ကခ်ည္း ေနတတ္တယ္။
• Other people present ေဘးလူေတြ ရွိေနတာ၊ ေကာင္းက်ိဳးျဖစ္ေစႏိုင္သလို၊ သူမ်ားမသိေစခ်င္တာကို လူနာက ေျပာမထြက္တာ ရွိတယ္။ ဥပမာ Sexual issues လိင္ပိုင္းကိစၥေတြ။
• Bedside manner လူနာကုတင္ေဘးမွာ၊ ဆရာ့ Vocal tones အသံ အနိမ့္-အျမင့္၊ Body language ကိုယ္-မ်က္ႏွာ အမူအယာ၊ Openness ပြင့္ပြင့္လင္းရွိတာ၊ စတာေတြဟာ အလြန္မတန္ အေရးပါတယ္။ ဝတၴဳေတြ ရုပ္ရွင္ေတြမွာ နမူနာ ေကာင္းတာေတြ ပါတယ္။
o Doc Martin British TV series ျဗိတိသွ် တီဗြီဇာတ္လမ္းတြဲထဲက Doc Martin ဟာ လူနာကုတင္ ေဘးမွာ ညံတဲ့သူအျဖစ္ သရုပ္ေဆာင္တယ္။
o Lost ထဲက Sm Hurley ကေန Jack Shephard ကိုေျပာတာက သူ႔ရဲ႕ Bedside manner ဟာ Sucks တဲ့။
o Scrubs ထဲက J.D ကေတာ့ Great bedside manner ရွိသူဆရာဝန္ ျဖစ္တယ္။

ကြ်န္ေတာ္ေတာ့ ကိုယ့္အထြာေလးနဲ႔ကိုယ္ က်ိဳးစားပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ေဆးရံုေလးတခု ျဖစ္ျဖစ္၊ တိုက္နယ္တခု ျဖစ္ျဖစ္၊ ျမိဳ႕နယ္တခု ျဖစ္ျဖစ္ က်န္းမာေရးဌာနမွာ ဦးစီးရသူျဖစ္ရင္ လခယူသူေတြကို သြန္သင္ပါတယ္။ နမူနာလဲ ျပမွရတယ္။ ကိုယ္မလုပ္ဘဲ သူမ်ားေျပာတာ ဘယ္ တန္ဘိုးရွိပါ့မလဲ။

တေန႔ကဘဲ ေဆးခန္းေလးက ဆရာမေတြကို ေျပာေနမိတယ္။ လူနာေတြ အားလံုးေလာက္ နီးနီးက ဗမာစကား မေျပာၾကဘူး။ မတတ္တာေရာ၊ နဲနဲသာ တတ္တာေရာေၾကာင့္ပါ။ မေျပာခ်င္တာလဲ ပါပံုရေသးတယ္ဗ်။ ဒီေတာ့ သူတို႔ စကားေရာ ဆရာဝန္႔ စကားပါ ေျပာႏိုင္တဲ့ (ေဗာ္လန္တီယာ) ဆရာမေတြနဲ႔ တြဲလုပ္ရတာေပါ့။ ၾကာေတာ့ ကြ်န္ေတာ္ သတိထားမိိတာ တခုကုိ ထုတ္ေျပာဘို႔ အခ်ိန္က်ျပီဆိုျပီး တေန႔က ေျပာလုိက္တယ္။

“မင္းတို႔ လူမ်ိဳးေတြက ေလာကြတ္စကား အေတာ္နည္းတာဘဲကြ”။ ေလာကြတ္ ဆိုတာဘာလဲ ရွင္းျပရေသးတာေပါ့ဗ်ာ။ "လူနာေတြကို ဘာလူမ်ိဳးလဲ၊ ကေလးေတြဆို ေက်ာင္းေနလား စသျဖင့္ ေမးတာ-ေျပာတာ မရွိသေလာက္ဘဲ"။ "အမွန္က လူနာကို ထမင္းစားျပီးျပီလား ေမးလိုက္၊ လူနာ စဥ္းစားေနတံုး ေဟာ ေဆးကို ဖတ္ကနဲ ထိုးလိုက္၊ မနာေတာ့ဘူးကြ။ ငါက မင္းတို႔စကား မတတ္ေတာ့ ေျပာမရဘူး ျဖစ္ေနတယ္"။

ေဆးခန္းမွာ ရီစရာလဲ ရွာၾကံေျပာရေသးတာ။ တေန႔ကပါဘဲ။ အကူဆရာမက လူနာကို ျပဒါးတိုင္နဲ႔ အပူခ်ိန္ တိုင္းေနတယ္။ (သာမိုမီတာ) က အျဖဴေရာင္၊ ပါးစပ္ထဲမွာ ခပ္ေစာင္ေစာင္း ငံုထားေတာ့ "ေဟ့ လူနာက ေဆးခန္းမွာ ဘာလို႔ ေဆးလိပ္ ေသာက္ေနတာလဲ" လို႔ ရီစရာ လုပ္တယ္။ ဆရာမက ခ်က္ခ်င္း သေဘာ မေပါက္လို႔ ရွင္းျပရေတာ့ ရီစရာ ႏွစ္မ်ိဳးျဖစ္ေရာ။ တိုင္းရင္းသားေတြနဲ႔ ဟာသလုပ္ရတာ ပညာပိုပါမွရတာ။ ကိုယ္က အဲေလာက္ မေတာ္ဘူး။

ခ်င္းလူမ်ိဳးေတြထဲမွာ ဖလမ္း၊ ဟားခါး၊ တီးတိန္၊ မတူပီ၊ မီဇို၊ စသလို အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိတယ္။ သြားႏုတ္ေနရင္း၊ “ေဟ့ ဒီလူနာ ဘာလူမ်ိဳးလဲ”။ ဆိုပါစို႔ ဖလမ္း၊ “ေအး ၾကည့္ကြ ဖလမ္းေတြ သိပ္သတၴိေကာင္းတာ ထံုေဆးနဲ႔ဆို လံုးဝမနာဘူး”။

ေမြးလူနာေတြကိုလဲ သူတို႔ အားေပးတာ ကိုယ္က အားမရဘူး။ လူနာရွင္ေတြကလဲ ခရစ္ယန္လို ဆုေတာင္းေပးတာသာ လုပ္ၾကတယ္။ ေစာေစာကေျပာသလို ေလာကြတ္စကား နည္းၾကတာကိုး။ လူနာေတြကလဲ မေျပာတာကို ကိစၥရွိပံုမရဘူး။ ကိုယ္ကဘဲ တတ္တဲ့ စကားနဲ႔ “ေအး ဗိုက္မနာခင္ အသက္ဝေအာင္ရွဴထား၊ ပါးစပ္ဟရွဴ၊ ေရေသာက္ခ်င္ေသာက္၊ ေဖ်ာ္ရည္ ေသာက္ခ်င္ေသာက္၊ ညီး ခဏေနရင္ ကေလးအေမ ျဖစ္ေတာ့မယ္။” အားေပးရတယ္။

တခ်ိဳ႕ေတာ့ ခ်ိဳသာစကား၊ ရီစရာစကား သေဘာက်ပါတယ္။ ေျခေထာက္ ပတၴီးစီးေပးလိုက္ရသူကို ေဘာလံုး မကန္နဲ႔ေနာ္ ေျပာလိုက္ရင္ ျပံဳးသြားတယ္။ ႏုတ္ေပးလိုက္တဲ့ သြားကို အိပ္ေရာက္ရင္ ခ်က္စားေျပာေတာ့ ဂြမ္းငံုထားရင္ မခ်ိတင္ကဲ ျပံဳးလိမ့္မယ္။

ယားတာကို သူတို႔စကားနဲ႔ (အထပ္) လို႔ ဆိုတာေလာက္ေတာ့ ဆရာဝန္ သိပါတယ္။ တေန႔က (အထပ္ ေမာ) ယားသလား ေမးတာ လူနာက “တခါတေလ အထပ္” တဲ့ ဆရာဝန္ပါ ရီရေရာ။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၅-၇-၂ဝ၁၁

Bartholin's cyst (ဘာသိုလင္-ဆစ္စ္)

2011-07-25T18:36:00.002+06:30

Bartholin's cyst အေႀကာင္း ေျပာျပပါလား။ ဘာေၾကာင့္ျဖစ္တာလဲ။ ဘယ္လို ကုသရတာလဲနဲ႔ ခြဲစိပ္ကုသမွ ေပ်ာက္ကင္းတဲ့ ေရာဂါလား။ ဒီကေနတဆင့္ အျမစ္တြယ္ၿပီး ကင္ဆာေတြ ဘာေတြေရာ ျဖစ္သြား ႏိုင္ပါလား။ ဒီမွာ ေဆးခန္းျပတာေတာ့ ခြဲစိပ္ ကုသရမယ္ဆိုလို႔ပါ။ ေဆးပညာနဲ႔ ပက္သက္တဲ့ အဂၤလိပ္ စကား အေခၚအေဝၚေတြနဲ႔ ဘာသာစကား အခက္အခဲေၾကာင့္ ဆရာဝန္ ရွင္းျပတာေရာ Online မွာ English လို ျပန္ဖတ္တာေတြေရာ ေပါင္းေပမယ့္ သိခ်င္သေလာက္ မသိရပါဘူး။ အဲဒါျဖစ္ေနခ်ိန္ေရာ ခင္ပြန္းသည္နဲ႔ အတူေနလို႔ ရပါလား။ မခြဲတဲ့နည္းနဲ႔ ကုလို႔ရရင္ ကုခ်င္လို႔ပါ။ ခြဲစိပ္ရမွာ ေၾကာက္ပါတယ္။ ဒီတနည္းပဲရွိတယ္ ခြဲမွရမယ္ ဆိုလဲ ေနာင္ဆက္ျဖစ္လာမယ့္ အက်ိဳးဆက္ကို သိခ်င္ပါတယ္။ အခုေလာေလာဆယ္ေတာ့ Antibiotic ေသာက္ၿပီး ေရေႏြးနဲ႔ စိမ္ပါတယ္။ နဲနဲေတာ့ ေသးလာတယ္လို႔ ထင္ရပါတယ္။ အရွင္း ေပ်ာက္မယ့္နည္းမ်ား ရွိမလားဆရာ။

မိန္းကေလး-အမ်ိဳးသမီးတိုင္းမွာ မိန္းမအဂၤါ အဝနားမယ္ တဖက္တခ်က္မွာ စမ္းလို႔မရ၊ မျမင္ရတဲ့ အက်ိတ္ေလး တစံုစီ ရွိၾကတယ္။ အဲဒီ Bartholin's glands ေခၚတာကေန (ဗဂ်ိဳင္းနား) ေမြးလမ္းေၾကာင္းကို စိုေနေစအာင္ အရည္ေလးေတြ ထုတ္ေပးေနတာမို႔ အေတာ္ အသံုးက်တယ္။

အရည္ထြက္ ျပြန္ငယ္ေလး Duct က ဆို႔ပိတ္ေနရင္ (ဆစ္စ္) ျဖစ္လာမယ္။ အက်ိတ္ပါဘဲ။ STD လိင္ကတဆင့္-ကူးစက္ေရာဂါ မဟုတ္ပါ။ အေနမတတ္လို႔လဲ မဟုတ္ပါ။ ရွက္စရာ မဟုတ္ပါ။ အရြယ္အစား ပဲေစ့ေလး ေလာက္ကေန ၾကက္ဥေလာက္ထိ ရွိႏိုင္တယ္။ ဘာလို႔ ျဖစ္သလဲ ကံမေကာင္းလို႔ ေျပာရင္ ျငင္းမရပါ။

အရြယ္ေကာင္းေတြမွာ ျဖစ္တယ္လို႔ ေျပာႏိုင္ေပမဲ့ မေျပာခ်င္ပါ။ တျခားအရြယ္ေတြက မေကာင္းသလို ေျပာရာက်ေနမယ္။ အိမ္ေထာင္ျပဳ၊ မီးဖြါးႏိုင္တဲ့ အရြယ္လို႔ တိတိပပ ေျပာခ်င္တယ္။ နဲနဲအရြယ္ၾကီးသူမွာ လာျဖစ္ရင္ လိုလိုမယ္မယ္ Biopsy အသားစ စစ္ေဆးတာပါ လုပ္မယ္။ ကင္ဆာ မဟုတ္တာ ေသျခာခ်င္လို႔ပါ။

သူကေန ဆက္ျပီး ေရာဂါၾကီး မျဖစ္ေစပါ။ သိပ္ၾကီးရင္ အေန-အသြားခက္ႏိုင္တယ္။ ေနာက္အသစ္ ျပန္မျဖစ္ဘူးလို႔ေတာ့ ရာႏွဳန္းျပည့္ အာမမခံပါ။ ေရာဂါပိုး ဝင္လို႔ျဖစ္လာတာ မဟုတ္ေပမဲ့ ျဖစ္ေနသူမွာ ပိုးဝင္လာႏိုင္တယ္။ ျပည္တည္လာရင္ေတာ့ Bartholin's abscess ေခၚေတာ့တယ္။

ဝင္တဲ့ပိုး အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖစ္ႏိုင္တယ္။ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္တဲ့ Chlamydia (ကလာမိုင္ဒီးယား) နဲ႔ Gonorrhea (ဂႏိုးရီးယား) အျပင္ Escherichia coli လို အူလမ္းမွာ ေနတတ္တဲ့ (ဗက္တီးရီးယား) ေတြကေနလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ သတိထားမိမွာေပါ့ ဥေရာပက အီး-ကိုလိုင္ သတင္း။

ကုသဘို႔ရာ အရြယ္အစားေပၚလဲ မူတည္တယ္။ ေသးေသးေလးဆို ထားလိုက္ပါအံုး။ တခ်ိဳ႕က အၾကီးမျမန္ဘူး။ ပိုးမဝင္ေသး၊ မနာေသးရင္ ေအးေအးေဆးေဆးေပါ့။ အလုပ္ခ်ိန္၊ ေက်ာင္းခ်ိန္ လြတ္တာေရြး၊ စိတ္ခ်-အားကိုးခ်င္တဲ့ ဆရာဝန္ရွာ။ ဘာသာေရးလုပ္၊ ကံေကာင္းေအာင္။

(ဆစ္စ္) ျဖစ္လာေပမဲ့ ပိုးမဝင္မခ်င္း မနာဘူး။ တခ်ိဳ႕ၾက (အင္ဖက္ရွင္) ဝင္ျပီး အနာေပါက္သလို ေပါက္ထြက္၊ အမာရြတ္ ျဖစ္သြားတတ္တယ္။ စမ္းလို႔ ေတြ႔လာရင္ ဆရာဝန္ျပပါ။ OG မဟုတ္လဲ Surgeon ခြဲစိတ္ဆရာဝန္နဲ႔ လဲရပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔လို စပါယ္မရွယ္ေတြလဲ လုပ္ေပးရတာပါဘဲ။

အိမ္မွာတင္ လုပ္နည္းလဲ ရွိတယ္။ သူမ်ားေတြဆီမွာေတာ့ Sitz baths ေရခ်ိဳးနည္းဆိုတာ ညႊန္းမယ္။ စပါယ္ရွင္ ေရခ်ိဳးကန္ ဆိုတာေတာင္ ရွိေသးတာ။ ဘာမွ ေထြလီကာလီ လုပ္စရာ မလိုပါ။ ျဖစ္တဲ့ေနရာကို ေရေႏြး (ခံႏိုင္ယံု) အပူထဲမွာ စိမ္ေနခိုင္းတာပါ။ ၁ဝ-၁၅ မိနစ္ၾကာ၊ တေန႔ ၃-၄ ခါ။ နာတာကို Painkiller အနာသက္သာေဆး တခုခုေသာက္ပါ။

ပိုးဝင္ရင္ ပဋိဇီဝေဆး ေသာက္ပါ။ ဒါေပမဲ့ သုေတသန လုပ္ၾကည့္ေတာ့ Antibiotics ေဆးက အလံုပိတ္ေနတဲ့ ေနရာအထိ လံုေလာက္ေအာင္ မေရာက္တာ သိရတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ခြဲစိတ္မႈ တကယ္လိုတယ္။ ျပည္ဆိုတာ ဘယ္ေနရာမွာ ရွိရွိ ထုတ္ျပစ္ရတယ္။ "ျပီေပါက္ ေပ်ာက္ျပီ" ဆိုတာ ကာရံရွာ ေျပာတာ မဟုတ္ပါ။

ကံက အေတာ္ မေကာင္းရင္ ျပန္ျဖစ္တာ ႏွစ္ခါမကသူလဲ ရွိတယ္။ ခြဲစိတ္တာနဲ႔ Laser ေလဆာနည္းလုပ္လို႔ ေကာင္းတယ္ဆိုတာက အခုေပ်ာက္တာေရာ ေနာက္ထပ္မျဖစ္ဘို႔ေရာ ေျပာတာပါ။

Local anesthetic ထံုေဆးထိုးမယ္။ Incision ခြဲမယ္။ Drain ရွိတာေတြ ထုတ္မယ္။ Gauze ပိတ္က်ဲစနဲ႔ ေဆးထည့္မယ္။ ဒါမွမဟုတ္ Catheter ပိုက္ငယ္ေလး ထည့္ခ်င္ထည့္မယ္။ ပိတ္က်ဲစကို ၂၄-၄၈ နာရီမွာ ျပန္ထုတ္မယ္။ Catheter ဆုိရင္ ၾကာၾကာ ထားမယ္။

ထပ္ျပီး ကံမေကာင္း ျပန္တာက ပိုးဝင္ေနတဲ့ အက်ိတ္က ထံုေဆး မတိုးတတ္ဘူး။ ဘယ္လို ရင္းေနတဲ့ အနာမွာျဖစ္ျဖစ္ အဲလိုဘဲ။ လူနာက နာတာ သိပ္မခံႏိုင္ရင္ ေမ့ေဆး-အိပ္ေဆး လိုႏိုင္တယ္။ အဲလိုလုပ္ျပီးရင္ေတာ့ Antibiotic ေဆးက ေကာင္းေကာင္း အလုပ္ျဖစ္ျပီ။ (ကို႔စ္) ကုန္ေအာင္ ေသာက္ပါ။

Marsupialization ခြဲစိတ္နည္းကေတာ့ တမူထူးတယ္။ ရာသက္ပန္ အရည္ထြက္ေနေစေအာင္ ျပန္ခ်ဳပ္ရာမွာ တမ်ိဳး လုပ္ရတယ္။ ဘယ္နည္းနဲ႔ခြဲခြဲ အိမ္ေထာင္သည္ဆိုရင္ ၂-၃ ပါတ္ေလာက္ ေဝရာမဏိ လုပ္ေနရလိမ့္မယ္။

အဲ႕႕႕ ျမန္မာလို၊ အားလံုး လက္ခံတာ မရွိေသးဘူး ထင္ပါတယ္။ တိုင္းရင္းဆရာေတြ ေရးတာလဲ မဖတ္ဘူးေသးပါ။ မျမင္ကြယ္ရာမွာ အနာ ျဖစ္တာလို႔ ေျပာရင္ ဆရာဝန္ နားလည္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၅-၇-၂ဝ၁၁

၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းႏွင့္အမွ်င္ဓါတ္

2011-07-25T13:13:00.001+06:30

၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းႏွင့္အမွ်င္ဓါတ္

၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းဆိုတဲ့ အရာကို လူတိုင္း ေတြ႔ၾကံဳဖူးပါလိမ့္မယ္ ။ ၀မ္းခ်ဳပ္ေစတဲ့အေၾကာင္းအရာ အမ်ားၾကီး ရွိတဲ့အ နက္က ေရဓါတ္နည္းၿခင္းနဲ႔ အမွ်င္ဓါတ္နည္းၿခင္းေၾကာင့္ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းၿဖစ္တာ အမ်ားဆံုးပါပဲ ။ တခ်ိဳ႔ဆိုရင္ ၀မ္းခ်ဳပ္ တဲ့အတြက္ ကိုယ္လက္မအီမသာၿဖစ္ၿပီး ေခါင္းေတြအံု ေခါင္းေတြကိုက္တဲ့အထိေတာင္ ခံစားရေလ့ရွိပါတယ္ ။ ၀မ္း ခ်ဳပ္ၿခင္း ကို constipation အၿပင္ costiveness , dyschezia , dyssynergic defaecation စသၿဖင့္ လည္း ေခၚၾကပါေသးတယ္ ။ ဆိုလိုတဲ့သေဘာကေတာ့ bowel moments (အူလႈပ္ရွားၿခင္း ၊ က်င္ၾကီးစြန္႔ၿခင္း) ဟာ ခက္ ခဲေန ၿခင္း ၿဖစ္ပါတယ္ ။ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းဆိုတာ အၿဖစ္မ်ားတဲ့ ၀မ္းသြားေနစဥ္ နာက်င္ၿခင္း ( painful defecation) ပဲၿဖစ္ ပါတယ္ ။ အရမ္းကို ၀မ္းခ်ဳပ္ေနၿပီးဆိုရင္ေတာ့ obstipation (ေလႏွင့္၀မ္းလံုး၀မသြားႏုိင္ၿခင္း ) fecal impaction ( ၀မ္းလံုး၀မသြားပဲ ပိတ္ဆို႔ၿခင္း ) စသည္တို႔ ၿဖစ္ႏိုင္ပါတယ္ ။

လူဦးေရရဲ႕ ပ်မ္းမွ် ၂ - ၃၀% ေလာက္ဟာ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို ခံစားရေလ့ရွိပါတယ္ ။ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို ၿဖစ္ပြားေစ တဲ့အ ခ်က္ေတြ အမ်ားၾကီးရွိပါတယ္ ။ အဓိကအားၿဖင့္ ပံုစံ ၂ မ်ိဳးရွိပါတယ္။ လံုး၀ပိတ္ဆိုးၿပီး ၀မ္းမသြားႏုိင္ၿခင္း ( obstructed defecation ) နဲ႔ အူမ်ားလႈပ္လ်ားမႈ ေလ်ာ့နည္းၿခင္း ေႏွးေကြးၿခင္း ( colonic slow transit , hypomobility ) တို႔ပဲၿဖစ္ ပါတယ္ ။ ေဆးရံုေတြကုိေရာက္လာတဲ့ လူနာေတြရဲ႕ ငါးဆယ္ရာခိုင္ႏွုန္းေလာက္ဟာ obsturcted defecation ေၾကာင့္ေရာက္ လာတာမ်ားပါတယ္ ။ အူလႈပ္ရွားမႈနည္းၿခင္း ေၾကာင့္ၿဖစ္တဲ့ colonic slow transit constipation ကို ၿဖစ္ေစ တဲ့အရာေတြကေတာ့ အစားအေသာက္ ၊ ေဟာ္မုန္း ၊ ေဆး၀ါးေတြရဲ႔ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြနဲ႔ heavy metal toxicity ေတြ ပဲၿဖစ္ပါတယ္ ။ သူ႔ကို ကုသတဲ့အခါမွာလည္း အစားအေသာက္ပံုစံေၿပာင္းလဲၿခင္း ၊ ၀မ္းေပ်ာ့ေဆး ၊ ၀မ္းခ်ဳေဆးေတာင့္ ၊ ခြဲစိတ္ၿခင္း စသည္တို႔ပါ၀င္ပါတယ္ ။ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းဆိုတာ လကၡဏာတစ္ ခုသာၿဖစ္ တယ္ ေရာဂါတစ္ခုမဟုတ္ပါဘူး ။ သူ႔ကို ထိထိေရာက္ေရာက္ကုသခ်င္တယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဘာေၾကာင့္ ၿဖစ္ရတာလဲဆိုတဲ့ cause ကို အရင္ ရွာေဖြဖို႔လိုပါတယ္ ။

၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို အဓိပၸါယ္သတ္မွတ္ထားတာေတြကေတာ့

- အူလႈပ္ရွားမႈ Bowel moment (က်င္ၾကီးစြန္႔ၿခင္း ) ဟာ တစ္ပတ္ကို သံုးၾကိမ္သို႔မဟုတ္ သံုးၾကိမ္ထက္နည္းေနၿခင္း
- ၀မ္းသြားရတာ ခက္ခဲၿခင္း ( ညွစ္ရၿခင္း ၊ စၿမင္းေခၚ အမာမ်ားသြားၿခင္း )
- ၀မ္းသြားၿပီးေသာ္လည္း မၿပီးမၿပည့္စုံသကဲ့သို႔ ခံစားရၿခင္း ၊ ၀မ္းက်န္ေနသလို ခံစားရၿခင္း စသည္တို႔ပဲၿဖစ္ပါတယ္ ။

ကေလးငယ္ေတြမွာ ၀မ္းသြားတာကေတာ့ formula ႏို႔မႈန္႔ေတြနဲ႔ အစာစာေကၽြးတဲ့အခ်ိန္မွာ ၿဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္ ။ ေမြးၿပီး တဲ့အခါမွာ ေမြးကင္းစကေလးငယ္ေတြဟာ ၄ ၾကိမ္ ၅ ၾကိမ္ေလာက္ ေပ်ာ့ေပ်ာ့ (အရည္သာသာ ) က်င္ၾကီး စြန္႔ေလ့ ရွိပါတယ္ ။ ႏို႔မႈန္႔တိုက္တဲ့ကေလးေတြထက္ မိခင္ႏို႔စို႔တဲ့ကေလးေတြက က်င္ၾကီးစြန္႔ တဲ့အၾကိမ္အေရ အတြက္ ပိုမ်ား ပါတယ္ ။

၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကိုၿဖစ္ေစေသာအခ်က္မ်ား

၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကိုၿဖစ္ေစတဲ့အခ်က္ေတြကေတာ့

- congenital ( ေမြးရာပါ )
- primary ( ပထမအေၾကာင္းအရင္း )
- secondary ( ဒုတိယအေၾကာင္းအရင္း ) စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။ အၿဖစ္အမ်ားဆံုးကေတာ့ primary ၿဖစ္ၿပီး အသက္အႏၱရာယ္ကို ထိခိုက္ႏုိင္ၿခင္းမရွိပါဘူး ။ အသက္ၾကီးတဲ့လူေတြမွာေတာ့ အမွ်င္ဓါတ္စားသံုးမႈ ေလ်ာ့နည္းၿခင္း ၊ ေရေသာက္ နည္းၿခင္း ၊ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈနည္းၿခင္း ၊ ေဆး၀ါးေတြရဲ႕ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြနဲ႔ ၊ hypothyroidism နဲ႔ကင္ဆာေရာဂါတို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။

၁ ။ Primary

Primary မွာေတာ့ ေၿခာက္လေက်ာ္ေလာက္ထိ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို ခံစားရၿပီး ဒါဟာ ေဆး၀ါးေတြ ရဲ႕ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေၾကာင့္လည္းမဟုတ္သလို ၊ ေရာဂါတစ္ခုခုေၾကာင့္လည္းမဟုတ္ပါဘူး ။ ဗိုက္ေအာင့္ဗိုက္ နာၿခင္းလည္းမ ရွိတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ Irritable bowel syndrome နဲ႔ခြဲၿခားႏုိင္ပါတယ္ ။ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းရဲ႕ common cause ၿဖစ္ပါတယ္ ။

၂ ။ အစားအေသာက္

အမွ်င္ဓါတ္စားတာနည္းတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ၊ ေရေသာက္တာနည္းတဲ့အတြက္ ၊ အစားအစာ စားတာနည္းတဲ့အတြက္ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းၿဖစ္ရပါတယ္ ။

၃ ။ ေဆး၀ါးမ်ား

ေဆး၀ါးအမ်ားစုမုွာ ၀မ္းခ်ဳပ္တယ္ဆိုတဲ့ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးပါရွိၾကပါတယ္ ။ ဘာေဆးေတြလဲဆိုေတာ့ Opioids ( အကိုက္ အခဲေပ်ာက္ေဆးမ်ား ) ၊ ဆီးေဆးမ်ား ၊ စိတ္က်ေရာဂါေပ်ာက္ေဆးမ်ား ၊ ယားယံၿခင္းေပ်ာက္ေသာေဆးမ်ား ၊ ဗိုက္ေအာင့္ေပ်ာက္ေဆးမ်ား ၊ အတက္က်ေဆးမ်ား ၊ အလူမီနီယံပါေသာ အစာအိမ္ေဆးမ်ား စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။

၄ ။ Metabolic and Muscular

အင္ဒိုခရိုင္း ၿပႆနာေတြၿဖစ္တဲ့ ကယ္ဆီယမ္မ်ားၿခင္း ၊ သိုင္းရိုက္ ေဟာ္မုန္းနည္းၿခင္း ၊ ဆီးခ်ဳိေသြးခ်ိဳ နဲ႔ cystic fibrosis ၊ celiac disease စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ နည္းတဲ့ မလႈပ္ရွားႏုိင္တဲ့လူေတြမွာ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္း အၿဖစ္မ်ားပါတယ္ ။

၅ ။ စိတ္ေရာဂါဆိုင္ရာ

နာက်င္မႈကို အလြန္အမင္းေၾကာက္ရြ႔႔ံသူမ်ား ၊ လူစုလူေ၀း လူထု နားေနခန္းမ်ားကို ေၾကာက္သူမ်ား ၊ ပ်င္းရိသူမ်ား ဟာလည္း ငယ္စဥ္ကတည္းက ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို ခံစားရေလ့ရွိတဲ့ သူေတြၿဖစ္တတ္ပါတယ္ ။

၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို ဘယ္လိုကာကြယ္ကုသမလဲ

တခါတခါမွာ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို ုကုသတာထက္ ကာကြယ္တာက ပိုလြယ္ပါတယ္ ။ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို သက္သာေစဖို႔ ပံုမွန္ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ ၿပဳလုပ္ရပါမယ္ ။ ေရမ်ားမ်ားေသာက္ဖို႔ လိုၿပီး အမွ်င္ဓါတ္အမ်ားၾကီးပါတဲ့ အစားအ စာေတြစားဖို႔လိုပါတယ္ ။ မနက္ေစာေစာ ၀မ္းသြားတဲ့အက်င့္ အိမ္သာ မွန္မွန္တက္ တဲ့အက်င့္ ကိုလည္းေမြး ၿမဴဖို႔လိုပါတယ္ ။ ပံုမွႏ္ ၀မ္းေပ်ာ့ေဆးေတြသံုးစြဲၿခင္းက သိပ္ေတာ့မေကာင္းလွပါဘူး ။ ဘာလို႔လည္း ဆိုေတာ့ က်င္ၾကီး စြန္႔တဲ့အေလ့အထဟာ ၾကာလာရင္ အဲဒီ၀မ္းေပ်ာ့ေဆးေတြအေပၚမွာ တည္မွီလာမွာ ၿဖစ္တဲ့အ တြက္ၿဖစ္ပါတယ္ ။ Mechanical stimulation အေနနဲ႔ ၀မ္းခ်ဴေဆးလံုး Enemas ကိုလည္း အသံုးၿပဳႏုိင္ပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ပလည္း ၀မ္းခ်ဴေဆး လံုးဟာ အစာေဟာင္းအိမ္ ( rectum ) ထဲက မစင္ေတြကိုသာလွ်င္ စြန္႔ထုတ္ေစႏုိင္ၿပီး အစာအိမ္ နဲ႔အူလမ္းေၾကာင္း Intestinal tract ထဲကိုေတာ့ မေရာက္ရွိႏုိင္ပါဘူး ။

၀မ္းေပ်ာ့ေဆးမွာလည္းအ သံုးမ်ားတာက MOM လို႔ေခၚတဲ့ Milk of Magensia ၿဖစ္ပါတယ္ယ ။ေစ်းသက္သာၿပီး အႏၱရာယ္မ ရွိတာေၾကာင့္ လူသံုးမ်ားပါတယ္ ။ MOM နဲ႔မသက္သာမွသာလွ်င္ ခုနကေၿပာတဲ့ ၀မ္းခ်ဴေဆးလံုး stimulant ေတြ ကိုသံုးသင့္ပါတယ္ ။

အမွ်င္ေတြက ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းကို ဘယ္လိုသက္သာေစသလဲ

အမွ်င္ဓါတ္ Fiber ေတြဟာ အပင္ေတြရဲ႕ အစိတ္အပိုုင္းၿဖစ္ၿပီး အမွ်င္ဓါတ္ပါတဲ့ အစားအေသာက္ေတြဟာ အစားအ စာေတြ ကိုစားေသာက္ၿပီးတဲ့အခါမွာ အစာအိမ္နဲ႔အူလမ္းေၾကာင္းအတြင္းမွာ က်န္ရွိေနခဲ့ပါတယ္ ။ အမွ်င္ေတြ ဟာ အရာ၀ထၳဳ တစ္ခုတည္းမဟုတ္ပဲ အစုအေ၀းၾကီးတစ္ခုသာလွ်င္ၿဖစ္ပါတယ္ ။

အမွ်င္မွာ soluble နဲ႔ insoluble ဆိုၿပီး ၂ မ်ိဳးရွိပါတယ္ ။ အစာအိမ္နဲ႔အူလမ္းေၾကာင္းေခ်ာေခ်ာေမြ႔ေမြ႔ၿဖစ္ေစဖို႔အတြက္ ဖိုက္ဘာ ၂ မ်ိဳးစလံုး က မရွိမၿဖစ္လိုအပ္ပါတယ္ ။ ေပ်ာ္၀င္ႏုိင္တဲ့ soluble fiber ေတြဟာ သင့္ရဲ႕ မစင္ ထဲမွာ ေရေတြ ကို စိမ့္၀င္ေစၿပီး ေပ်ာ့ေၿပာင္းေစပါတယ္ ။ ဒီေတာ့ အူေတြကေန စြန္႔ထုတ္ရတာ လြယ္ကူသြားပါတယ္ ။ မေပ်ာ္၀င္ႏိုင္တဲ့ fiber ေတြ ကေတာ့ မစင္ေတြရဲ႕ ပံုသ႑ာန္ကိုေၿပာင္းလဲလိုက္ၿပီး အလွ်င္အၿမန္စြန္႔ထုတ္ေစၿခင္းအားၿဖင့္ သင့္ကို ၀မ္းခ်ဳပ္တဲ့ ခံစားခ်က္ၾကီးကေန လြတ္ကင္းေစမွာၿဖစ္ပါတယ္ ။ Virginia Commonwealth University Health Center in Richmond,Va မွ ဒါရိုက္တာ နဲ႔ ပေရာ္ဖက္ဆာတစ္ဦးၿဖစ္တဲ့ Stephen Bickston က " အမွ်င္ဓါတ္ ပါတဲ့အစားအစာမ်ားမ်ားစားသံုးတဲ့လူေတြဟာ ၀မ္းခ်ဳပ္ၿခင္းနည္းေလ့ရွိတယ္ " လို႔ေၿပာခဲ့ပါတယ္ ။ American Dietetic Association ကေတာ့ အသက္ ၁၉ ႏွစ္မွ ၅၀ အတြင္း အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ ေန႔စဥ္အစားအေသာက္ထဲမွာ ဖိုက္ဘာ ၂၅ ဂရမ္စားသံုး ရမယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။ ေယာကၤ်ားေတြကေတာ့အဲဒီအသက္အရြယ္အပိုင္းအၿခားမွာ ၃၈ ဂရမ္စားသံုး ရမယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။ ငါးဆယ္အထက္ အမ်ိဳးသမီးေတြကေတာ့ ၂၁ ဂရမ္စားသံုးသင့္ၿပီး အမ်ိဳးသားေတြကေတာ့ ၃၀ ဂရမ္စား သံုးသင့္ပါတယ္ ။ Dr.Bickston ညႊန္ၿပခဲ့တာကေတာ့ အေမရိကန္ေတြဟာ ပ်မ္းမွ် တစ္ေန႔ကို ဖိုက္ဘာ အမွ်င္ ဓါတ္ ၁၃ ဂရမ္စားသံုးတယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။ ဒါဟာ သတ္မွတ္ထားတာကိုေရာက္ဖို႔ လိုပါေသးတယ္တဲ့ ။

အမွ်င္ဓါတ္ပါတဲ့ အစားအစာ အမ်ားစုမွာ ဗီတာမင္ သတၱဳဓါတ္ေတြနဲ႔ပါ၀င္ၿပီး အဆီနဲ႔ ကယ္လိုရီေတြေတာ့ နည္းေလ့ ရွိပါတယ္ ။ အမွ်င္ဓါတ္ပါေသာအစားစာေတြကေတာ့

- သစ္သီးမ်ား (သစ္ေတာ္သီး ၊ ပန္းသီး ၊ လိေမၼာ္သီး စသည္ )
- အရြက္မ်ား ( ေဂၚဖီ ၊ ပန္းေဂၚဖီစိမ္း ၊ မုန္လာဥ ၊ အာလူး ၊ ဖယံု စသည္)
- ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳး ၊ စားေတာ္ပဲ ၊ ပဲနီကေလး
- ဂ်ံဳေပါင္မုန္႔ ၊ ဆန္ညိဳ ၊ ဖြဲမႈန္႔ ၊ အုတ္ဂ်ံဳမႈန္႔
- ေနၾကာေစ့ ၊ ေၿမပဲ ၊ မက္မြန္ ၊ သစ္ၾကားသီး စသည္တို႔ပဲၿဖစ္ပါတယ္ ။ ယခုေနာက္ပိုင္းမွာ အမွ်င္ စားတာနည္း တဲ့သူေတြ အတြက္ Ispaghula husk လို႔ေခၚတဲ့ Psyllium လို႔ေခၚတဲ့အပင္တစ္မ်ိဳးကေနထုတ္လုပ္ထားတဲ့ အမွ်င္ၿဖည့္ စြက္ အမႈန္ ႔ေလးေတြ ေစ်းကြက္ထဲ၀င္ေရာက္ေနၿပီၿဖစ္ပါတယ္ ။ တစ္ခါေသာက္ရင္ရင္ တစ္ထုပ္လံုး ကို ေရဖန္ ထြက္ထဲ ထည့္ ေမႊေႏွာက္ၿပီးေသာက္သံုးႏိုင္ပါတယ္ ။

၀မ္းခ်ဳပ္တဲ့လူေတြကိုအၾကံေပးလိုတာကေတာ့

၁ ။ ေရမ်ားမ်ားေသာက္ပါ ။ သစ္သီးေဖ်ာ္ရည္စတဲ့ အရည္မ်ိဳးစံုေသာက္သံုးဖို႔လိုပါတယ္ ။
၂ ။ အမွ်င္ပါတဲ့ အစားအစာ အမ်ားအၿပား စားသံုးေပးဖို႔လိုပါတယ္ ။
၃ ။ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ မွန္မွန္ၿပဳလုပ္ပါ ။
၄ ။ ေန႔စဥ္ပံုမွန္၀မ္းသြားတတ္တဲ့အေလ့အက်င့္ကိုေမြးၿမဴပါ ။
၅ ။ စိတ္ဖိစီးမႈကို တတ္ႏုိင္သေလာက္ေလ်ာ့ခ်ပါ ။
၆ ။ ၀မ္းခ်ဳပ္တာ ရွည္ၾကာေနၿပီ ၊ ၀မ္းေပ်ာ့ေဆးေတြေသာက္တာလည္းမသက္သာဘူးဆိုရင္ေတာ့ ဆရာ၀န္နဲ႔ ၿပသၿပီး ကုသ မႈ ခံယူပါ ။
၇ ။၀မ္းခ်ဳပ္ေစတဲ့အစာေတြၿဖစ္တဲ့ ေကာက္ညွင္း စသည္တို႔ကို ေလ်ာ့စားေပးဖို႔လိုအပ္ပါေၾကာင္း တင္ၿပလိုက္ရပါတယ္ ။

Ref : http://en.wikipedia.org/wiki/Constipation
: http://www.everydayhealth.com/digestive-health/fiber-and-constipation.aspx

သက္တန္႔ခ်ိဳ
25 July 2010

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

ေဖာလစ္အက္ဆစ္အေၾကာင္း

2011-07-22T11:42:00.000+06:30

ေဖာလစ္အက္ဆစ္အေၾကာင္း

ေဖာလစ္အက္ဆစ္ကို vitamin B9 (သို႔မဟုတ္) Vitamin Bc , folacin နဲ႔ folate လို႔ လည္းေခၚတြင္ပါတယ္ ။ ေရ မွာ ေပ်ာ္၀င္ႏိုင္တဲ့ ဗီတာမင္ ဘီႏိုင္းၿဖစ္ၿပီး pteroyl-L-glutamic acid , pteroyl-L-glutamate နဲ႔ pteroylmonoglutamic acid ၿဖစ္ပါတယ္ ။ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ဟာ ဇီ၀နည္းအရ သူ႔ဘာသာသူ active မၿဖစ္ပါဘူး ။ ဒါေပမယ့္လည္း tetrahydrofolate နဲ႔ အသည္းထဲမွာ dihydrofolic acid အၿဖစ္ေၿပာင္း သြားႏုိင္ၿခင္း က အလြန္ကို အေရးၾကီးတဲ့အခ်က္တစ္ခုၿဖစ္ပါတယ္ ။ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ဟာ လူ႔ခႏၶာကိုယ္က မ်ားၿပား လွတဲ့ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္မႈေတြအတြက္ မရွိမၿဖစ္ အေရးၾကီးတဲ့အရာ တစ္ခုၿဖစ္ပါတယ္ ။ လူ႔ခႏၶာကိုယ္ ဟာ ဒီအန္ေအ ေတြ ထုတ္လုပ္ဖို႔ ၿပဳၿပင္ဖို႔ အတြက္ folate ကိုလိုအပ္ပါတယ္ ။ ဆဲလ္ေတြ ပြားမ်ားဖို႔ ၊ ၾကီးထြားဖို႔ အထူးသၿဖင့္ ကေလးငယ္ေတြနဲ႔ ကိုယ္၀န္ေဆာင္သည္ေတြမွာလည္း အထူးလိုအပ္ၿပီး အခ်ိဳ႔ေသာ ကင္ဆာေရာ ဂါေတြမွာ အစာစားၿခင္း တာ၀န္ကို ထမ္းေဆာင္ေပးၿပန္ပါတယ္ ။ သဘာ၀ folate ေတြအမ်ားအၿပားပါ၀င္တဲ့ သာမန္ အစားအစာေတြဟာကင္ဆာ ၿဖစ္ပြားႏိုင္မႈကို ေလ်ာ့က်ေစႏုိင္ပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ ေတြ႔ရွိခ်က္ ကြဲၿပား မႈေတြကေတာ့ ေသာက္ေဆးေတြမွာ folate ေတြအမ်ားၾကီးပါ၀င္ေနၿခင္းဟာ အခ်ိဳ႔ေသာ ကင္ဆာေတြၿဖစ္ ပြားမႈ ကို အားေပးေစႏုိင္ပါတယ္လို႔ ဆိုၿပန္ပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္လည္း ကေလးေတြနဲ႔ အရြယ္ေရာက္စ လူငယ္ေတြမွာ က်န္းမာတဲ့ ေသြးနီဥေတြထုတ္လုပ္ဖို႔အတြက္ folic acid ကို လိုအပ္ၿပီး ေသြးအားနည္းေရာဂါကို ကာကြယ္ေပးႏိုင္ ပါတယ္ ။

Foate နဲ႔ folic acid ဟာ တကယ္ေတာ့ Latin နာမည္တစ္မ်ိဳးၿဖစ္တဲ့ folium ကေနဆင္းသက္လာတာပါ ။ အဓိပၸါယ္ ကေတာ့ သစ္ရြက္လို႔ ေခၚပါတယ္ ။ သစ္သီးသစ္ရြက္ေတြနဲ႔ၿပဳလုပ္ထားတဲ့ အစားအစာေတြဟာ ၿပီးၿပည့္စံု တဲ့ dietary source တစ္ခုပဲၿဖစ္ပါတယ္ ။ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ေတြ ေလ်ာ့နည္းေနရင္ folate deifciency ၿဖစ္ႏုိင္ၿပီး သာမန္ western diets ေတြမွာေတာ့ ၿဖစ္ေလ့မရွိပါဘူး ။ ေဖာလစ္ေတြ ခ်ိဳ႔ယြင္းေနေပ မယ့္လည္း ၄ လေလာက္ထိ မသိသာႏုိင္ပါဘူး ။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ လူရဲ႕ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ေဖာလစ္ အက္ဆစ္ 500-20 000 mcg သိုေလွာင္ထားတဲ့အတြက္ၿဖစ္ပါတယ္ ။ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ခ်ိဳ႔တဲ့ၿခင္းဟာ မ်ား စြာေသာ က်န္းမာေရးၿပႆနာေတြကို ၿဖစ္ေစႏုိင္ပါတယ္ ။ မွတ္သားဖြယ္ေကာင္းတဲ့အရာကေတာ့ သေႏၶသားမွာ neural tube defects ေတြၿဖစ္ေစႏုိင္ပါတယ္ ။ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ခ်ိဳ႔တဲ့ၿခင္းဟာ ၀မ္းသြားၿခင္း ၊ ေသြးအား နည္းေရာ ဂါ ၊ အားနည္းၿခင္း ၊ အသက္ရွဳခက္ခဲၿခင္း ၊ အာရံုေၾကာအားနည္းၿခင္းနဲ႔ ေၿခလက္မ်ားထံုက်င္ၿခင္း (peripheral neuropathy ) တို႔ကိုၿဖစ္ေစႏုိင္ပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္ ဆိုးက်ိဳးႏွင့္ၿပႆနာမ်ား ၊ သတိ လစ္ၿခင္း ၊ အာရံုေထြၿပားၿခင္း ၊ စိတ္က်ေရာဂါ ၊ လွ်ာ ေရာင္ၿခင္း ၊ အစာအိမ္ႏွင့္ ပါးစပ္အနာမ်ားၿဖစ္ၿခင္း ၊ ေခါင္း ကိုက္ၿခင္း ၊ ရင္တုန္ၿခင္း ၊ ဂဏာမၿငိမ္ၿဖစ္ၿခင္းနဲ႔ အမူအယာပိုင္းဆိုင္ရာ ၿပႆနာ မ်ားၿဖစ္ေစႏုိင္ပါတယ္ ။

Folate ပမာဏ နည္းပါးၿခင္းဟာ homocystenine လို႔ေခၚတဲ့ ၿဒပ္ေပါင္းတစ္မ်ိဳးစံုပံုၿခင္းကိုၿဖစ္ေစပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ ဒီအန္ေအေတြထုတ္လုပ္ၿခင္းနဲ႔ ၿပဳၿပင္ၿခင္းေတြမွာလည္း ခ်ိဳ႔ယြင္းသြားၿပီး ကင္ဆာ ၿဖစ္ပြားမႈကို ဦးတည္ေစ ပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ (IHD) ရွိသူေတြမွာ ေဖာ လစ္အက္ဆစ္ေတြ အမ်ား အၿပားေသာက္သံုးရင္ေတာ့ ကင္ဆာ ၿဖစ္ပြားမႈႏွုန္းကို ၿမင့္တက္ေစ ပါတယ္ ။ အသက္ ၁၉ ႏွစ္ေက်ာ္ လူငယ္ေတြမွာ ေန႔စဥ္ေဖာလစ္အက္ဆစ္ ၁၀၀၀ မိုက္ခရိုဂရမ္လိုအပ္ၿပီး ေမြးကင္းစကေလးငယ္ ၆ လအထိ ကေတာ့ ေန႔စသ္ ၆၅ မိုက္ခရိုဂရမ္လိုအပ္ပါတယ္ ။ ကိုယ္ေဆာင္သည္ေတြမွာေတာ့၈၀၀ မွ ၁၀၀၀ မိုက္ခရို ဂရမ္အထိလိုအပ္ပါတယ္ ။

ေဖာလစ္အက္ဆစ္ကိုဘယ္ေနရာေတြက ရႏုိင္သလဲ ?

ေဖာလစ္အက္ဆစ္ေတြအမ်ားၾကီးပါ၀င္တဲ့အစားအစာေတြကေတာ့
- ေဒါက္ခြ ( spinach) , ကညႊတ္ ၊ ခါးဥၿဖဴ ၊ တရုတ္မုန္လာစေသာ ဟင္းရြက္မ်ား
- ပဲေၿခာက္ ၊ ပဲစို ၊ ပဲေတာင့္ ၊ ပဲေစ့ ၊ ပဲပင္ႏွင့္ ပဲနီကေလး
- ဥ အမ်ိဳးမ်ိဳးမွ အႏွစ္မ်ား
- Baker's yeast
- ေခါက္ဆြဲေၿခာက္ ၊ ႏွံစားပင္ ၊ ေကာက္ႏွံပင္ နဲ႔ အသင့္လုပ္ နံနက္စာ cereal ေတြမွာ ေဖာလစ္ အက္ဆစ္ ၂၅ % မွ ၁၀၀% အထိပါ၀င္ပါတယ္ ။
- ေနၾကာေစ့
- အသည္း ( folate ေတြအမ်ားၾကီးပါ၀င္ပါတယ္ )
- ေက်ာက္ကပ္ စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။

ဒါ့အၿပင္ေဖာလစ္အက္ဆစ္ အတန္အတင့္ပါ၀င္တဲ့အစားအစာေတြကေတာ့ လိေမၼာ္ေဖ်ာ္ရည္ ၊ နာနတ္သီး ၊ စပ်စ္သီး ၊ ငွက္ေပ်ာ္သီး ၊ respberry သီး ၊ ေရွာက္ခါးသီး နဲ႔ အသီးအရြက္ေတြၿဖစ္တဲ့ မုန္လာဥနီ ၊ ဂ်ံဳ ၊ ေၿပာင္း ၊ အာလူး ၊ ခရမ္းခ်ဥ္သီး ၊ ဆလတ္ရြက္ ၊ ေဂၚဖီထုပ္ နဲ႔ ဘီယာ စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဘယ္အစား အစာေတြက ဘယ္ေလာက္ထိအတိအက်ပါသလဲဆိုတာကိုေတာ့ USDA National Nutrient Database for Standard Reference မွာ ၾကည့္ႏုိင္ပါတယ္ ။ အခ်ိဳ႔ႏုိင္ငံေတြမွာ ဂ်ံဳ ၊ စပါးစတဲ့ထုတ္ကုန္ေတြမွာ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ကို ထည့္ သြင္းၾကၿပီး ဒီလိုတိုင္းၿပည္ေတြမွာ လူထုရဲ႕ ေဖာလစ္အက္ဆစ္လိုအပ္ခ်က္ကို လံုေလာက္စြာ ရရွိၾကပါတယ္ ။ DEF ဆိုတာဟာ dietary folate equivalent system ကို ရည္ညႊန္းပါတယ္ ။ DEF ရဲ႔သတ္မွတ္ခ်က္အရ စားအေသာက္ေတြရဲ႕ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ဟာ 1 mcg ၿဖစ္ၿပီး ေသာက္ေဆးေတြမွာ ပါ၀င္တဲ့ ေဖာလစ္ အက္ဆစ္ ဟာ 0.6 mcg ၿဖစ္ပါတယ္ ။ အစာမစားထားတဲ့ အခ်ိန္ဒီ supplement ကိုေသာက္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ folic acid ဟာ စုပ္ယူႏုိင္မႈ 0.5mcg ထိေလ်ာ့က်သြားပါတယ္ ။ သဘာ၀အတိုင္း အစားအစာေတြ မွာပါ၀င္တဲ့ ေဖာ လစ္အက္ ဆစ္ဟာ အပူခ်ိန္အၿမင့္နဲ႔ UV light ကို ခံႏိုင္ရည္မရွိပဲ ေရမွာေပ်ာ္၀င္ပါတယ္ ။ အခ်ိဳ႔ အစားအစာ အစား ထိုး ထုတ္ကုန္ေတြမွာ ပါ၀င္တဲ့ folate ဟာ RDA ( recommended daily allowance ) အရသတ္ မွတ္ထား တဲ့ folate ကို လိုက္မွီႏိုင္ၿခင္းမရွိပါဘူး ။

ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္မွာ လံုေလာက္မွ်တတဲ့ folate ကိုေသာက္သံုးၿခင္းဟာ သေႏၶသားမူမမွန္ဖြံ႕ၿဖိဳးၿခင္းကို ကာ ကြယ္ေပးႏုိင္ပါတယ္ ။ အထူးသၿဖင့္ Neural tube defects ေတြၿဖစ္ ၿပီး ေဖာလစ္ ခ်ိဳ႕တဲံ့ၿခင္းေၾကာင့္ ၿဖစ္ေပၚလာတဲ့ ေမြးရာပါခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္မ်ားၿဖစ္ပါတယ္ ။ Neural tube defects ဆိုတာ ဟာ ေက်ာရိုး ၊ ဦးေခါင္း ခြံနဲ႔ဦးေႏွာက္တို႔မွာ ပံုသ႑ာန္မမွန္တဲ့ ဖြံၿဖိဳးမႈေတြၿဖစ္ေစၿပီး spina bifida , anencephaly တို႔ကိုၿဖစ္ေစႏုိင္ ပါတယ္ ။

အထူးသၿဖင့္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္ ပထမ လ အတြင္းမွာ ေဖာလစ္ အက္ဆစ္ ခ်ိဳ႔တဲ့ၿခင္း ၊ စားတဲ့စား အေသာက္ေတြ မွာလည္း ေဖာလစ္အက္ဆစ္လံုလံုေလာက္ေလာက္ပါ၀င္ခဲ့ရင္ Neural tube defects ေတြ ၿဖစ္ႏုိင္ ပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ပါ၀င္တဲ့ကိုယ္၀န္ေဆာင္အားေဆး ၊ ေသာက္ေဆးေတြ ဟာ ေမြး ရာ ပါခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ေတြၿဖစ္တဲ့ ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါ Congenital heart disease နဲ႔ ႏွုတ္ခမ္း ကြဲေရာဂါ cleft lips တို႔ကိုကာကြယ္ေပးႏုိင္ပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ေၿခေခ်ာင္းလက္ေခ်ာင္းမူမမွန္တာေတြနဲ႔ ဆီးလမ္းေၾကာင္း ပံုသ႑န္မ မွန္တာေတြကိုလည္းကာကြယ္ေပးႏုိင္ပါတယ္ ။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္ မွာ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ခ်ိဳ႔တဲ့ ရင္ေတာ့ ေန႔ မေစ့ လမေစ့ပဲ ကေလးေမြးၿခင္း Preterm deliver နဲ႔ ေပါင္မေစ့ပဲေမြးၿခင္း Low birth weight တို႔ကိုၿဖစ္ႏိုင္ၿပီး ကေလးၾကီးထြားမႈႏွုန္းကိုလည္းေလ်ာ့နည္းေစပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ ေဖာလစ္အက္ ဆစ္ေလ်ာ့နည္း ရင္ ေသြးထဲမွာ homocysteine level မ်ားလာၿပီး ဒီလိုမ်ားလာၿခင္းဟာ ကိုယ္၀န္ကို ဆက္တိုက္ပ်က္က်ေစႏုိင္ပါတယ္ ။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္ၿပႆနာေတြၿဖစ္တဲ့ အခ်င္းကြာၿခင္း ၊ ကိုယ္၀န္ဆိပ္တက္ၿခင္း ( pre-eclampsia ) တို႔ကိုၿဖစ္ေစႏိုင္ ပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္အမ်ိဳးသမီးေတြကို ေဖာလစ္အက္ဆစ္မွန္မွန္ေသာက္သံုးဖို႔ နဲ႔ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ပါ၀င္တဲ့စအားစာေတြ စားသံုးဖို႔ အတြက္ က်န္းမာေရးအသိပညာေပးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္ ။ အနည္းဆံုး 400 mcg ေလာက္ပါ၀င္တဲ့ အစားအစာေတြ ေသာက္ေဆးေတြ ေသာက္သံုးဖို႔လိုပါတယ ္။

ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္မွာ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ေသာက္သံုးၿခင္းဟာ ကေလးငယ္ကို ေရာဂါေတြကေန ကာ ကြယ္ေပးႏုိင္ ယံုသာမကပဲ ေရာဂါရွိေနတဲ့မိခင္ေတြ ၊ ေဆးေတြေသာက္ေန ရတဲ့မိခင္ေတြနဲ႔ ေဆး လိပ္ေသာက္ မိခင္ေတြကိုပါ ၿပႆနာၿဖစ္ပြားႏုိင္ မႈ ေလ်ာ့ နည္းေစႏုိင္ ပါတယ္ ။ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ဟာ သုတ္ေကာင္ေတြ မွာ ၿဖစ္တတ္တတဲ့ ခရိုမုန္ဆုန္း ခ်ိဳ႔ယြင္းခ်က္ေတြကိုလည္း ေလ်ာ့နည္းေစပါတယ္ ။ ေဖာလစ္ အက္ ဆစ္က ကာကြယ္ေပးႏုိင္တဲ့ ေရာဂါေတြကေတာ့

- ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ
- ေလၿဖတ္ၿခင္း
- ကင္ဆာေရာဂါ
- အ၀လြန္ေရာဂါ
- စိတ္က်ေရာဂါ
- ဦးေနွာက္မွတ္ဥာဏ္ပိုင္းဆိုင္ရာခ်ိဳ႔ယြင္းမႈမ်ား
- ထင္ေရာင္ထင္မွားၿဖစ္ၿခင္း
- ဓါတ္မတည္းၿခင္းမ်ား (allergy)
- ေလးဖက္နာ အဆစ္အၿမစ္ေရာင္ေရာဂါ
- မ်ိဳးမပြားႏုိင္ၿခင္း
- ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ
- ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါ
- မီးယပ္ေသြးဆံုးေရာဂါ
- ေရာဂါပိုးမ်ား ၀င္ေရာက္ၿခင္း ( infectious disease)
- ပါကင္ဆန္ေရာဂါတြင္ အရိုးဆံုးရွံုးၿခင္း
- အေရၿပားေရာဂါမ်ား
- B12 deficiency စသည္တို႔ပဲၿဖစ္ပါတယ္ ။

ၿပည္သူလူထုနဲ႔ ကိုယ္၀န္ေဆာင္သည္ေတြအေနနဲ႔ ေဖာလစ္အက္ဆစ္ အေၾကာင္းကို ဗဟုသုတရ ရွိၾကၿပီး ေဖာ လစ္ အက္ဆစ္ခ်ိဳ႔တဲ့ၿခင္းေၾကာင့္ ၿဖစ္တဲ့ ေရာဂါမ်ားကို ကာကြယ္ႏုိင္ၾကပါေစ ။

သက္တန္႔ခ်ိဳ
22 July 2010

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................