အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ သီခ်င္းနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ေမးတဲ့သူ ရွိလာလို႔ တင္လိုက္တာပါ။
၈ႀကိမ္ေျမာက္ အာရွႏွင့္ ပစိဖိတ္ေဒသတို႔တြင္ ျဖစ္ပြားေနေသာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါအတြက္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ အစည္းအေ၀း (8th international congress on AIDS in Asia and Pacific ) မွာ အသံုးျပဳခဲ့တဲ့ သီခ်င္းေလးပါ။
အမည္က waves of change; waves of hope ျဖစ္ၿပီး သီဆိုသူ နာမည္ကို ျပန္ရွာလို႔ မေတြ႔ေတာ့ပါဘူး။
အျပင္မွာ ရွိၿပီးသား သီခ်င္းကို ယူသံုးထားတာလို႔ မွတ္ထားမိခဲ့ေပမယ့္ အခု ျပန္ရွာေတာ့ သူတို႔ အစည္းအေ၀းမွာ သံုးခဲ့တဲ့ ေခါင္းစဥ္နဲ႔ တူေနတာေၾကာင့္ ဒီ အစည္းအေ၀းအတြက္ သီးျခားေရးခဲ့တဲ့ သီခ်င္းလဲ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
သီခ်င္းစာသားေတြက အားလံုးကို ခြန္အား ျဖစ္ေစမယ္လို႔ ယူဆမိပါတယ္။
Read More...
Collapse...
အာဟာရနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ေတာ္ေတာ္ေလး ျပည့္ျပည့္စံုစံု ရွိတဲ့ website ေလးကို ေတြ႔မိလို႔ ျပန္မွ်ေပးလိုက္တာပါ။
၀င္လုိ႔ ရၾကမယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။
အဲဒီမွာက ကိုယ့္ရဲ႕ တစ္ေန႔တာ လိုအပ္ခ်က္ကို အသက္၊ အရပ္၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္၊ က်ား၊မ၊ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ ျပဳလုပ္ခ်ိန္ စတာေတြ ျဖည့္ၿပီး တြက္ခ်က္လို႔ ရပါတယ္။
တစ္ခု ရွိတာက အဂၤလိပ္လိုေတြ ျဖစ္ေနတာရယ္၊ သူတို႔ ႏိုင္ငံက အစားအေသာက္ ပံုစံနဲ႔ တိုင္းတာ ေျပာဆိုထားတာေတြရယ္ပါ။
အရင္က တင္ထားတဲ့ အာဟာရ ဆိုင္ရာ ပို႔စ္ေတြနဲ႔ တြဲၿပီး ၾကည့္ရင္ေတာ့ အဆင္ေျပမယ္လုိ႔ ထင္ပါတယ္။
Website link က
ဒီမွာပါ။ ကိုယ့္လိုအပ္ခ်က္ကို တြက္လို႔ရတဲ့ ေနရာေလးက
ဒီမွာပါ။
က်န္းမာေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကုိ အင္တာနက္မွာ ရွာခ်င္တယ္ဆိုရင္ .gov, .org ဆိုတဲ့ ေနရာေတြက .com ထက္ ပိုၿပီး စိတ္ခ်ရပါတယ္။
Read More...
Collapse...
က်ီးေပါင္းတက္ျခင္းကို ကုသျခင္း
Cervical Spondylosis က်ီးေပါင္းတက္ျခင္း ပို႔စ္ကို ေဒါက္တာစိုးထက္ တင္ခဲ့သည္မွာ အေတာ္ၾကာခဲ့ပါၿပီ။ ကုသမႈ အပိုင္းကို ေနာက္ပိုင္းဆက္လက္ တင္ျပပါမည္ ဆိုထားေသာ္လည္း ေဒါက္တာစိုးထက္ မအားလပ္ေသာေၾကာင့္ မတင္ျဖစ္ခဲ့သည္ကို ေတြ႔ရသည္။ စာဖတ္သူ တစ္ဦး၏ ေတာင္းဆိုမႈေၾကာင့္ မတင္ ျဖစ္ခဲ့သည့္ ကုသမႈ အပိုင္းကို အခုမွ တင္ေပးလိုက္ပါသည္။ ပို႔စ္တင္သူ ႏွစ္ေယာက္ ျဖစ္ေနေသာ္လည္း ယခုတင္သည့္ ကုသမႈ အပိုင္းသည္ ယခင္ ေဒါက္တာ စိုးထက္တင္သည့္ ပို႔၏ အဆက္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ မူရင္း ပို႔စ္ကို
ဒီမွာ ဖတ္ၿပီးမွ ဒီပို႔စ္ကို ဖတ္ရန္ အၾကံျပဳလိုပါသည္။
က်ီးေပါင္းတက္ျခင္းကို ကုသျခင္း၏ အဓိက ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ နာက်င္ျခင္းမွ သက္သာေစရန္ႏွင့္ နာ့ဗ္ေၾကာ မ်ားႏွင့္ ေက်ာရိုးအာရံုေၾကာမႀကီးကို မပ်က္စီးေအာင္ ကာကြယ္ ထိန္းသိမ္း ရန္ပင္ျဖစ္သည္။ ေရာဂါ အေပ်ာ ့အျပင္းအေပၚ မူတည္ၿပီး ကုသသည့္ ပံုစံကို ေအာက္ပါအတိုင္း အဆင့္ သံုးဆင့္ ခြဲထားသည္ကို ေတြ႔ရပါသည္။
မျပင္းထန္ေသးသည့္ အဆင့္ကို ကုသျခင္း (Treatment of mild cases)
ေရာဂါ မျပင္းထန္ေသာ အဆင့္တြင္ကို ကုသရာတြင္ က်န္းမာေရး ပညာရွင္မ်ား၏ ညႊန္ၾကားခ်က္ကို အတိအက် လိုက္နာၿပီး အိမ္မွာ ေနရင္းျဖင့္ ကုသႏိုင္ပါသည္။
(၁) Neck brace ေခၚ လည္ပင္းကြပ္ကို ေန႔ဘက္တြင္ တပ္ထားေပးျခင္း
လည္ပင္း၏ လႈပ္ရွားမႈကို အတတ္ႏိုင္ဆံုး ကန္႔သတ္ရန္ႏွင့္ နာ့ဗ္ေၾကာမ်ား ခံႏိုင္ရည္ ရွိေစရန္အတြက္ ျဖစ္သည္။
(၂) အကိုက္ခဲ သက္သာေစရန္ အကိုက္ခဲေပ်ာက္ေဆးမ်ား အသံုးျပဳျခင္း
(၃) Physiotherapist ၏ အကူအညီျဖင့္ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း စသည္တို႔ျဖင့္ မျပင္းထန္ေသးသည့္ အဆင့္ကို သက္သာေစႏုိင္ပါသည္။
အေျခအေနပိုဆိုးသည့္ အဆင့္ကို ကုသျခင္း (Treatment of more serious cases)
ခြဲစိတ္ရန္ မလိုအပ္ဘဲ ပိုမို ျပင္းထန္သည့္ အေျခအေနကို ကုသမႈမ်ားမွာ
(၁) နာ့ဗ္ေၾကာမ်ား၏ ဖိအားကို ေလွ်ာ့နည္းေစရန္ တစ္ပတ္၊ ႏွစ္ပတ္ခန္႔ ေဆးရံုတက္ အနားယူၿပီး လည္ပင္းကို Traction ေခၚ လည္ပင္းထိန္းသည့္ ျငမ္းျဖင့္ လံုး၀မလႈပ္ရွားေစပဲ ယာယီ အနားေပးျခင္း။
(၂) ၾကြက္သားကို ေျပေလ်ာ့ အနားေပးေစေသာ ေဆးမ်ား အသံုးျပဳျခင္း။
(၃) Corticosteroid ထိုးေဆးကို ေက်ာရိုးဆစ္ၾကား ထိုးေပးျခင္း၊ အလြန္အမင္း နာက်င္ေသာ ေနရာမ်ားကို ထံုေဆးမ်ားထိုးျခင္း စသည္တို႔ျဖင့္ နာက်င္ျခင္းႏွင့္ ေရာင္ယမ္းျခင္းကို ေလ်ာ့နည္းေစရန္ ထိန္းခ်ဳပ္ၿပီး ကုသႏုိင္သည္။
အဆိုးဆံုး အေျခအေနအား ကုသျခင္း (Treatment most serious cases)
အထက္ပါ အဆင့္ ႏွစ္ခုတြင္ ေဖၚျပထားေသာ နည္းမ်ားျဖင့္ ကုသ၍ လံုး၀ မသက္သာေသာ အေျခအေနျဖစ္က ခြဲစိတ္သည့္နည္းျဖင့္ သက္သာေအာင္ ကုသႏိုင္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ခြဲစိတ္ျခင္းျဖင့္ ျပႆနာ အားလံုးကို ေျဖရွင္း ႏိုင္သည္ဟု လံုး၀ ပံုေသတြက္၍ကား မရဘဲ ျပန္ျဖစ္သည့္ အေျခအေနမ်ားလည္း ရွိႏိုင္ပါသည္။ ခြဲစိတ္ျခင္း၏ အက်ိဳးႏွင့္ ျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိသည့္ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး စသည္တို႔ကို ခြဲစိတ္ဆရာ၀န္မွ အေသးစိတ္ ရွင္းျပမည္ ျဖစ္သည္။ ခြဲစိတ္ကုသရန္ ဆံုးျဖတ္ပါက မိမိတြင္ ျဖစ္ေနေသာ အေျခအေနႏွင့္ အဆင့္ကို အတိအက် စမ္းသပ္ရန္ လိုအပ္သျဖင့္ အရိုးႏွင့္ အာရံုေၾကာစနစ္ကို အထူးျပဳသည့္ က်န္းမာေရး ပညာရွင္မ်ားျဖင့္ ညွိႏႈိင္း တိုင္ပင္ၿပီး ေဆာင္ရြက္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။
Read More...
Collapse...
အစကေတာ့ ၀က္တုပ္ေကြး။ ၀က္ေတြမွာေတြ႕ရတဲ့ တုပ္ေကြးမိုလို႕ ၀က္တုပ္ေကြး။ ေနာက္ေတာ့ လူေတြဆီ ေရာက္လာၿပီ။ အခုခ်ိန္မွာေတာ့ လူေတြကေန လူအခ်င္းခ်င္းကို ကူးကုန္ၾကၿပီ။ စျဖစ္တဲ့ ႏိုင္ငံက မကၠဆီကို။ အဲဒီဗိုင္းရပ္စ္ စကာၤပူကို ေရာက္လာတာက ေမလ ၂၇ ရက္ေန႕မွာ။ အခုေတာ့ ရန္ကုန္ကို ဆက္ေရာက္သြားၿပီ။
ရန္ကုန္ကို ၀က္တုပ္ေကြး ေရာက္ၿပီဆိုတာ ႏိုင္ငံပိုင္သတင္းစာက ေၾကညာေတာ့ လူေတြလည္း ဘုမသိဘမသိ အလန္႕တၾကားေတြျဖစ္ ေျခာက္ျခားကုန္ၿပီ။ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ သတင္းအေမွာင္ခ်ခံရတာ မ်ားလြန္းေတာ့လည္း လူေတြလည္း ဟုန္သြား ထံုသြားကုန္တာလား။ ဒါမွမဟုတ္ ေရစစ္ဇကာေတြ မ်ားလြန္းတဲ့ ျပည္တြင္းမီဒီယာက ေပးသမွ် သတင္းကို မယံုရဲတာလား။ တစ္ခုခုေတာ့ တစ္ခုခုပါပဲ။
၀ယ္လုိက္ၾကတဲ့ ႏွာေခါင္းစည္းေတြ ပင္ရင္းဒိုင္ေတြမွာေတာင္ ပစၥည္းျပတ္ကုန္တယ္ဆိုပဲ။ ေစ်းေတြကလည္း ခုန္တက္သြားၿပီ။ ထံုးစံအတုိင္း ေခတ္ပ်က္သူေဌးႀကီးေတြ ေပၚလာအံုးမယ္။ ပြဲလန္႕တုန္း ဖ်ာ၀င္ခင္းၾကမယ့္ အလွဴရွင္ႀကီးေတြ လာၾကအံုးမယ္။ အလွဴ႕လက္ဖက္နဲ႕ မ်က္ႏွာလုပ္ၿပီး မ႑ပ္တုိင္ တက္ျပမယ့္ လူႀကီးမင္းေတြ ေတြ႕ရအံုးမယ္။ ေအာ့ႏွလံုးနာ စိတ္ပ်က္စရာေတြက ေျခာက္ျခားစရာထက္ ပိုမယ္လို႕ ျမင္ေနမိပါတယ္။
စကၤာပူမွာက အဲဒီတုပ္ေကြးဗိုင္းရပ္စ္ ေရာက္ေနတာ ၁ လ ေက်ာ္ေနပါၿပီ။ ကူးစက္တဲ့ ဦးေရလည္း ၈၀၀ နီးပါး ျဖစ္ေနပါၿပီ။ ကၽြန္ေတာ္ ေတြ႕သေလာက္ေတာ့ အမ်ားစုမွာ တုန္လွဳပ္ေျခာက္ျခားတဲ့ ပံုစံမ်ိဳး မေတြ႕ရပါဘူး။ ေန႕စဥ္ဓူ၀ ျဖတ္သန္းေနတဲ့ ပံုစံေလးအတိုင္း ပံုမွန္ေလးပဲ သြားလာလွဳပ္ရွားေနၾကပါတယ္။ မီဒီယာေတြမွာ ေန႕စဥ္လိုလို အဲဒီဗိုင္းရပ္စ္အေၾကာင္း၊ ကူးစက္ခံေနတဲ့ဦးေရကို သတင္းေပး ေဖာ္ျပေနလို႕ပဲလား။ ဒါမွမဟုတ္ စကၤာပူရဲ႕ က်န္းမာေရး၀န္ေဆာင္မွဳ အဆင့္အတန္းကို ယံုၾကည္အားထားလို႕ပဲလား။ အမ်ားျပည္သူျမင္ကြင္းမွာ ႏွာေခါင္းစည္းေတြနဲ႕ သြားလာ လွဳပ္ရွားေနတာကို ေတြ႕ရတာ ရွားလြန္းလွပါတယ္။
အဲဒီတုပ္ေကြးဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႕ပံုကို နားလည္သေဘာေပါက္ထားခဲ့ရင္ ႏွာေခါင္းစည္းတစ္ခုတည္းနဲ႕ ကာကြယ္လို႕ မရဘူးဆိုတာ သေဘာေပါက္ၾကမွာပါ။ ကူးစက္ပံုက... ဗိုင္းရပ္စ္ရိွေနတဲ့ အရာ၀တၳဳတစ္ခုခုကို လက္နဲ႕ကိုင္မိၿပီး အဲဒီလက္နဲ႕ပဲ ႏွာေခါင္း၊ ပါးစပ္ကို ထိမိရင္ ကူးစက္သြားႏုိင္ပါတယ္။ ႏွာေခါင္းစည္းႀကီး ကာထားၿပီး ဗုိင္းရပ္စ္ရိွတဲ့လက္နဲ႕ ထမင္းစား ေရေသာက္ခ်ိန္မွာ ႏွာေခါင္းေတြ ပါးစပ္ေတြကို ထိမိရင္လည္း ကူးႏိုင္တာပါပဲ။ အဲဒီေတာ့ လက္ကို ဆပ္ျပာနဲ႕ စင္ၾကယ္ေအာင္ ေဆးဖုိ႕က ပိုၿပီး အေရးႀကီးပါတယ္။
ေကာင္းမြန္မွန္ကန္တဲ့ က်န္းမာေရး အမူအက်င့္ေတြ ရိွရင္ ေရာဂါကူးစက္မွာကို သိပ္ၿပီး ေတြးပူစရာ မလိုပါဘူး။ အစာ မစားမီ၊ အိမ္သာက ဆင္းလာတုိင္း၊ ႏွာေခ်၊ ေခ်ာင္းဆိုးၿပီးတုိင္း လက္ကို ဆပ္ျပာနဲ႕ ေသေသခ်ာခ်ာ ေဆးသင့္ပါတယ္။ ႏွာေခ်၊ ေခ်ာင္းဆိုးတဲ့အခ်ိန္မွာ တစ္ရွဴးစကၠဴ၊ ဒါမွမဟုတ္ လက္ကိုင္ပု၀ါနဲ႕ ကာၿပီးမွ ႏွာေခ် ေခ်ာင္းဆိုးသင့္ပါတယ္။ ေနမေကာင္းဘူးလို႕ ခံစားေနရရင္ ဆရာ၀န္ျပ ကုသသင့္ပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ကုိယ့္ဆီကေန သူမ်ားဆီကို မကူးရေအာင္ ေက်ာင္းသြားတာတုိ႕၊ အလုပ္သြားတာတုိ႕၊ ေစ်း၀ယ္ထြက္တာတုိ႕ ေရွာင္သင့္ပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ႏွာေခါင္းစည္းကိုလည္း မျဖစ္မေန သံုးသင့္ပါတယ္။
အသီးအႏွံေတြ၊ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ေတြ ေန႕တုိင္းလိုလို စားသင့္ပါတယ္။ ေရမ်ားမ်ား ေသာက္ဖုိ႕လည္း မေမ့သင့္ပါဘူး။ ကိုယ္ခံအားေကာင္းဖို႕အတြက္ အိပ္ေရး၀ဖို႕ကလည္း အေရးႀကီးလွပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ အလုပ္ႀကီးပဲ ဖိမလုပ္ပဲ အနားယူၾကပါ။ ေသြးေလလည္ပတ္မွဳ ေကာင္းဖို႕အတြက္ ကိုယ္လက္လွဳပ္ရွားမွဳ ေလ့က်င့္ခန္း ၁ နာရီစာကို တစ္ပတ္မွာ ၅ ရက္ေလာက္ လုပ္သင့္ပါတယ္။ ေဆးလိပ္ေသာက္တာကလည္း ဗိုင္းရပ္စ္ကူးစက္ဖို႕ အခြင့္အေရး ပိုမ်ားတဲ့အတြက္ ေဆးလိပ္ေသာက္တတ္တဲ့သူေတြ ေဆးလိပ္ေသာက္တာကို ေလွ်ာ့သင့္ပါတယ္။
အဲဒီလိုမွန္ကန္တဲ့ က်န္းမာေရး အမူအက်င့္ေတြ ရိွေနရင္ ဒီဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္မွာကို တုန္လွဳပ္ေျခာက္ျခားစရာ မလိုေတာ့ပါဘူး။ အဲဒီေတာ့... ဘုမသိဘမသိ ေၾကာက္လန္႕ေနမယ့္အစား တစ္ကိုယ္ေရသန္႕ရွင္းေရးနဲ႕ မွ်တေကာင္းမြန္တဲ့ စားေသာက္ေနထိုင္မွဳေတြနဲ႕အတူ က်န္းမာေရးကို ထိန္းသိမ္း ေစာင့္ေရွာက္ၾကပါလို႕ တိုက္တြန္းခ်င္ပါတယ္ ခင္ဗ်ာ။
Read More...
Collapse...
ECT သို႔မဟုတ္ ေရွာ႔ခ္ရိုက္ ကုသျခင္း
Electro Convulsive Therapy (ECT) လို႔ ဆိုလိုက္တာနဲ႔ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ေက်ာထဲ စိမ္႔သြားတတ္ၾကပါတယ္။ ရုပ္ရွင္ေတြထဲမွာ ပံုေဖာ္တာက ေၾကာက္စရာကိုး။ တကယ္တမ္းလည္း အျပင္မွာ ဟုိးအရင္က အေတာ္ ေၾကာက္စရာ ျဖစ္ခဲ႔ပါတယ္။ ေခတ္မီ ေမ႔ေဆး၊ ႂကြက္သား ေျဖေလ်ာ႔ေဆးေတြ မသံုးႏိုင္ခင္ကေပါ႔။
ECT ကို လူေတြ ေၾကာက္တယ္ ဆိုတာ အဆိုးေတြကိုပဲ ပံုႀကီးခ်ဲ႕ျပတဲ႔ မီဒီယာေတြ၊ ၾသဇာရွိသူေတြရဲ႕ သက္ေရာက္မႈေတြေၾကာင္႔သာ ျဖစ္ၿပီး သိပၸံနည္းက် ေလ႔လာေတြ႕ရွိတဲ႔ အႏၲရာယ္ရွိမႈေၾကာင္႔ မဟုတ္ပါဘူး။ တနည္းအားျဖင္႔ အရပ္ေျပာနဲ႔ပဲ ရမ္းေၾကာက္ေနၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။
ခုေခတ္မွာေတာ႔ လူနာကို ေရွာ႔ခ္ေပးခ်ိန္ မိနစ္ပိုင္းေလးအတြင္း ေမ႔ေဆး ေပးထားလို႔ ရတယ္။ ေရွာ႔ခ္ေၾကာင္႔ တက္တဲ႔အခါ ႂကြက္သားေတြ အရမ္း မလႈပ္ရွားရေလေအာင္ ေျဖေဆး ေပးထားတယ္ ဆိုေတာ႔ မလိုအပ္တဲ႔ ေၾကာက္စရာ အေတြ႕အႀကံဳေတြ မရွိေတာ႔ပါဘူး။ လူနာကလည္း ဟန္မပ်က္ေလး ျပန္ႏိုးလာ လက္ဖက္ရည္ ေသာက္ၿပီး နာရီ၀က္ေလာက္ ေနရင္ လူနာေဆာင္ထဲ ျပန္ႏိုင္တာပဲ။ အဲဒီလို စိတ္ခ်ရတဲ႔ ကုထံုး ျဖစ္ဖို႔ ေခတ္မီ စက္ကိရိယာ၊ ေဆး၀ါးနဲ႔ တတ္သိကၽြမ္းက်င္မႈေတြေတာ႔ အမ်ားႀကီး လိုတာေပါ႔။
ECT သို႔မဟုတ္ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္နဲ႔ ေရွာ႔ခ္ရိုက္ ကုသျခင္းကို (၁၉၃၈) ခုႏွစ္မွာ အီတာလ်ံလူမ်ိဳး သုေတသန ပညာရွင္ ႏွစ္ဦး ( Cerletti and Bini) က ေခြးေတြမွာ စမ္းသပ္ရင္း ေတြ႕ရွိခဲ႔ပါတယ္။ ဒီ႔မတိုင္ခင္ (၁၉၃၄) ခုႏွစ္တံုးက ဟန္ေဂရီလူမ်ိဳး စိတ္ေရာဂါကု ဆရာ၀န္ Meduna က စိတ္ကစဥ္႔ကလ်ားေရာဂါ (Schizophrenia) နဲ႔ အတက္ေရာဂါ (Epilepsy) လကၡဏာေတြ အတူတြဲ မျဖစ္တတ္တာကို ပထမ ေလ႔လာမိခဲ႔တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပၚ မူတည္ၿပီး အီတာလ်ံႏွစ္ေယာက္က လူေတြမွာ ဒီကုထံုးကို စသံုးၾကည္႔ရာကေန တြင္က်ယ္လာခဲ႔တာပါ။
ပထမေတာ႔ ဒီကုထံုးကို စိတ္ကစဥ္႔ကလ်ားေရာဂါ ေ၀ဒနာရွင္ေတြမွာပဲ အသံုးမ်ားခဲ႔ပါတယ္။ ေမ႔ေဆးလည္း မသံုး၊ ႂကြက္သား ေျဖေလ်ာ႔ေဆးေတြလည္း မသံုးပဲ အစိမ္း ေရွာ႔ခ္ရိုက္တာ ဆိုေတာ႔ အေတာ္ပဲ ေၾကာက္စရာ ေကာင္းခဲ႔ပါတယ္။ လူအမ်ား ေၾကာက္ခဲ႔တာကလည္း ဒါမ်ိဳးကို နာမည္ႀကီး ရုပ္ရွင္ (One Flew Over the Cuckoo's Nest) မ်ိဳးမွာ ေတြ႔ခဲ႔ၾကတာကိုး။ (A Beautiful Mind ဇာတ္ကားထဲမွာ သံုးတာကေတာ႔ Insulin Shock / Insulin Coma Therapy ျဖစ္ပါတယ္။ ေတာ္ေတာ္ ေၾကာက္စရာေကာင္းၿပီး သိပၸံနည္းမက်တဲ႔ ကုထံုး ျဖစ္လို႔ ေနာက္ပိုင္းမွာ ဆက္မသံုးေတာ႔ပါဘူး)
ဒီလိုဆိုေတာ႔ ECT ကေရာ သိပၸံနည္းနဲ႔ အတိအက် နားလည္ၿပီးသား ကုထံုးလားလို႔ ေမးရင္ မဟုတ္ေသးပါဘူး။ ဦးေႏွာက္ထဲက ဓာတုပစၥည္းေတြအေပၚ သက္ေရာက္မႈ ရွိတယ္ ဆိုတာ သိေပမယ္႔ ဘယ္လို mechanism of action နဲ႔ အတိအက် အလုပ္လုပ္တယ္ ဆိုတာ အေသးစိတ္ မသိၾကေသးပါဘူး။ သို႔ေသာ္ ေမ႔ေဆး၊ ႂကြက္သားေျဖေလ်ာ႔ေဆးေတြနဲ႔ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး နည္းေအာင္ လုပ္လို႔ ရလာတာရယ္၊ လက္ေတြ႔စမ္းသပ္ခ်က္ေတြအရ ေရာဂါလကၡဏာေတြ သက္သာၿပီး အက်ိဳးရွိမွန္း ေသခ်ာသိလာတာရယ္ေၾကာင္႔ ECT ကေတာ႔ စိတ္ေရာဂါကုထံုး တစ္ခုအေနနဲ႔ ရပ္တည္ေနဆဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ေဆးနဲ႔ ကုလို႔ မရမွ သံုးတဲ႔နည္းပါ။ First-line treatment ေတာ႔ မဟုတ္ပါဘူး။
ECT ကို မူလက စိတ္ကစဥ္႔ကလ်ားေရာဂါ (Schizophrenia) မွာ သံုးေပမယ္႔ ေနာက္ပိုင္း စမ္းသပ္ ေတြ႔ရွိခ်က္ေတြအရ အဲဒီေရာဂါမွာ မထိေရာက္လွတာ သိလာလို႔ မသံုးေတာ႔ပါဘူး။ ခုေခတ္မွာေတာ႔ ECT ကို အျပင္းထန္ဆံုး စိတ္ဓာတ္က်ေရာဂါ (မစားမေသာက္နဲ႔ ကိုယ္ခႏၶာ က်န္းမာေရးကိုပါ ၿခိမ္းေျခာက္ ထိခိုက္လာတဲ႔ သို႔မဟုတ္ သတ္ေသဖို႔ အလားအလာ သိပ္မ်ားေနတဲ႔ အေနအထားမ်ိဳး) မွာ အေရးေပၚ အေနနဲ႔ သံုးပါတယ္။ ျမန္ျမန္နဲ႔ အာနိသင္ ရတတ္လို႔ အသံုးတည္႔ အသက္ကယ္ရာ ေရာက္ပါတယ္။ သံုးသင္႔တဲ႔ ေနရာ ဆိုရမွာေပါ႔။ အသက္ႀကီးသူ လူနာေတြက်ေတာ႔ ေဆးေတြကို ျပင္းအားမ်ားမ်ား တင္လိုက္တဲ႔အခါ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးဒဏ္ မခံႏိုင္တာမ်ိဳး ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဒီလိုအခါမွာ တျခားနည္းလည္း မရွိေတာ႔တဲ႔အတြက္ ECT ကို အဆိုျပဳ အသံုးခ်တတ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕က်ေတာ႔ ေဆးေတြ အမ်ိဳးစံုကို ဂိတ္ဆံုးေရာက္တဲ႔ထိ တင္တာေတာင္ အက်ိဳး မခံစားရလို႔ (တနည္းအားျဖင္႔ ေဆးမတိုးလို႔) သံုးရတာ ရွိပါတယ္။
ဘာေၾကာင္႔ပဲ သံုးမယ္လို႔ ဆံုးျဖတ္ ဆံုးျဖတ္၊ လူနာကို အရင္ ရွင္းျပၿပီး သူ သေဘာတူမွ ေပးရတာပါ။ လူနာက မဆံုးျဖတ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ စိတ္ေရာဂါ ဖိစီးေနရင္ေတာ႔ ဥပေဒ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းနဲ႔အညီ ဒုတိယ ထင္ျမင္ခ်က္ေပး ဆရာ၀န္ႀကီး (second opinion doctor) ကို တိုင္ပင္ၿပီးမွ ေပးပါတယ္။ အရမ္း လုပ္လို႔ မရပါဘူး။
ေရွာ႔ခ္ရိုက္တယ္ ဆိုရာမွာ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ ျပင္းအားအနည္းငယ္ကို ဦးေခါင္းရဲ႕ ဂ်ိဳေစာင္း တစ္ဖက္တစ္ခ်က္ကေန electrode နဲ႔ စကၠန္႔ပိုင္းေလး ေပးတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီမတိုင္ခင္မွာ လူနာကို ေမ႔ေဆးဆရာ၀န္က စစ္ေဆးၿပီး ေမ႔ေဆးအတိုစားနဲ႔ ႂကြက္သားေျဖေလ်ာ႔ေဆး ႀကိဳေပးထားပါတယ္။ တက္တဲ႔အခ်ိန္မွာ လူနာ ဘာမွ မသိဘူးေပါ႔။ ႂကြက္သားေတြလည္း မတရား ေတာင္႔တင္းမကုန္တဲ႔အတြက္ ေျခလက္ေတြ ေကာက္ေကြး တက္ခ်က္ က်ိဳးပဲ႔တာ မျဖစ္ေတာ႔ပါဘူး။ ဒါဟာ ေခတ္မီ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲထားတဲ႔ modified ECT ပါပဲ။ အေနာက္ႏိုင္ငံေတြမွာ လက္ရွိ သံုးေနဆဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အေသအခ်ာ ေရြးၿပီး သံုးတာ ျဖစ္ၿပီး လူနာလည္း အက်ိဳးေက်းဇူး ခံစားရပါတယ္။ စိတ္လည္း ခ်ရပါတယ္။
ECT ရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြကေတာ႔ ေမ႔ေဆးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ႔ အႏၲရာယ္ (အျခားေသာ အေသးစား ခြဲစိတ္ျခင္းမ်ားမွာ အတိုင္း) ရွိတတ္တာရယ္၊ မွတ္ဥာဏ္ကို ထိခိုက္တာရယ္ (ECT ေရွာ႔ခ္ရိုက္ခါနီး အခ်ိန္က အျဖစ္အပ်က္ေတြကို မမွတ္မိေပမယ္႔ က်န္တဲ႔ မွတ္ဥာဏ္က ဘာမွ မျဖစ္ပါဘူး) အဓိက ျဖစ္ပါတယ္။ ECT တစ္ခါ ေပးၿပီးတိုင္း ေခါင္းကိုက္ ေခါင္းမူးတတ္တာ၊ ႂကြက္သားေတြ ကိုက္ခဲတတ္တာ၊ ပ်ိဳ႕အန္ခ်င္ၿပီး အစားမစားႏိုင္တာေတြလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ လူတုိင္းမွာ ျဖစ္တာေတာ႔ မဟုတ္ပါဘူး။
ECT ကုထံုးကို ဦးေႏွာက္တြင္း ဖိအားမ်ားေနတဲ႔ (ဦးေႏွာက္အႀကိတ္ တစ္မ်ိဳးမ်ိဳး ရွိေန) သူေတြ၊ မၾကာေသးမီက ႏွလံုးေရာဂါ ရထားသူေတြ၊ ႏွလံုး ေသြးေၾကာမႀကီး သို႔မဟုတ္ ဦးေႏွာက္တြင္း ေသြးေၾကာေဖာင္းေနတဲ႔ ေရာဂါ (cerebral / arotic aneurysms) ရွိသူေတြမွာ မသံုးရပါဘူး။ ECT ေၾကာင္႔ ေသြးဖိအား၊ ဦးေႏွာက္တြင္း ဖိအားေတြ ပိုမ်ားလာၿပီး ေရာဂါ ပိုဆိုး၊ အသက္အႏၲရာယ္ ရွိႏိုင္လို႔ပါ။
လူနာတစ္ေယာက္ဟာ ECT နဲ႔ ကုရၿပီ ဆိုရင္ တစ္ပတ္မွာ ႏွစ္ႀကိမ္ treatment ယူရပါတယ္။ ေန႔တိုင္းကိစၥ မဟုတ္ပါဘူး။ တတိယပတ္ေလာက္ ေရာက္လာရင္ ေရာဂါလကၡဏာေတြ ေတာ္ေတာ္ပဲ သက္သာ ေပ်ာက္ကင္းေနတတ္ၿပီ။ စုစုေပါင္း (၆) ႀကိမ္ကေန (၈) ႀကိမ္ treatment ယူရတတ္ပါတယ္။ အမ်ားဆံုး (၁၂) ႀကိမ္ေပါ႔။ ECT ေၾကာင္႔ ေရာဂါ သက္သာျခင္းဟာ အျဖစ္ျမန္ အပ်က္ျမန္လို႔ အေရးေပၚ အေျခအေနမွာပဲ အသံုးတည္႔ပါတယ္။ ေရရွည္ထိန္းတဲ႔ ကုထံုးအျဖစ္ အသံုးမ၀င္ပါဘူး။ ဒီ႔အတြက္ ပံုမွန္ ေသာက္ေဆးနဲ႔ ကုရပါတယ္။
ECT ကုိ အင္မတန္ ေၾကာက္စရာေကာင္းၿပီး လူမဆန္တဲ႔ ကုထံုးအျဖစ္ ပံုေဖာ္ၾကသူမ်ား ရွိသလို ECT ေၾကာင္႔ ဘ၀ေတြ ပံုမွန္ ျပန္ေရာက္ ဘ၀တန္ဖိုးေတြ ျပန္ခံစားႏိုင္တဲ႔ လူနာေတြ၊ သူတို႔ရဲ႕ မိသားစုေတြလည္း တပံုတပင္ ရွိပါတယ္။ ကၽြန္မ အလုပ္လုပ္ခါစက လူနာတစ္ေယာက္ကို consent (ကုထံုးအတြက္ သေဘာတူညီခ်က္) ယူဖို႔ ECT အေၾကာင္း ရွင္းျပေတာ႔ အစအဆံုးလည္း ေျပာၿပီးေရာ သူက “မင္းသာ ငါ႔ေနရာမွာဆို ဒီကုထံုးကို လက္ခံမလား” တဲ႔။ ကိုယ္ ေျပာတာ ကိုယ္ ယံုၾကည္တဲ႔အတြက္ 'of course I would' လုိ႔ ေျဖခဲ႔တာ သတိရမိတယ္။ ဆိုလိုတာက တကယ္ လိုအပ္သူေတြအတြက္ ထိေရာက္တဲ႔ ကုထံုး ျဖစ္တယ္ ဆိုတာပါပဲ။ ေတြ႔ဖူး သိဖူး ၾကားဖူးတာ ရွိရင္ အေတြ႕အႀကံဳ ေ၀မွ်ဖို႔ ဖိတ္ေခၚလိုက္ပါတယ္။
ျမန္မာလူမ်ိဳးအေပါင္း စိတၱဘယမွ ကင္းေ၀းၿပီး ခ်မ္းသာၾကပါေစ။
Read More...
Collapse...
IEC မိတ္ဆက္
IEC အေၾကာင္း ေျပာေပးပါလို႔ ေတာင္းဆိုထားတဲ့ သူငယ္ခ်င္းကို သတိရလို႔ ဒီ powerpoint ေလး တင္လိုက္တာပါ။
ပံုကေလးေတြကို ၾကည့္လိုက္ရင္ သူ ဘာကို ေျပာခ်င္တယ္ဆိုတာ ရွင္းျပေနစရာ လိုမယ္ မထင္ပါဘူး။
အလြန္ကို ထိေရာက္တဲ့ IEC နည္းလမ္းကေလးကို သံုးထားတာပါ။
IEC ဆိုတဲ့ စကားလံုးနဲ႔ စိမ္းေနသူေတြ ရွိပါလိမ့္မယ္။
IEC ဆိုတာ information, education and communication ကို အတို္ေကာက္ ေခၚတာပါ။
အဲဒါအတြက္ အသံုးျပဳတဲ့ အေထာက္အကူျပဳ ပစၥည္းေတြက IEC material ေတြေပါ့။
ဒီ powerpoint က ပံုေလး ႏွစ္ပံုကို ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းကုိ တားဆီး ကာကြယ္ေရးအတြက္ IEC material ေတြလို႔ ေျပာလို႔ရပါတယ္။
IEC material ေတြ၊ IEC နည္းလမ္းေတြက ျပည္သူ႔ က်န္းမာေရး လုပ္ငန္းေတြအတြက္ အလြန္ကို အေထာက္အကူ ျပဳႏိုင္တာမို႔ ယေန႔ေခတ္မွာ IEC က ျပည္သူ႔ က်န္းမာေရး လုပ္ငန္းေတြအတြက္ အေရးပါတဲ့ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခု အေနနဲ႔ တည္ရွိေနပါတယ္။
စကားလံုးက စိမ္းခ်င္ စိမ္းမွာ ျဖစ္ေပမယ့္ ပစၥည္းေတြ၊ နည္းလမ္းေတြကေတာ့ အားလံုးနဲ႔ ရင္းႏွီးေနၿပီးသား ျဖစ္မယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။
လက္ကမ္းစာေစာင္၊ ပိုစတာ၊ ေၾကာ္ျငာ စတဲ့ လူေတြကို က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ အသိပညာ သတင္း အခ်က္အလက္ ေပးတဲ့ နည္းလမ္းေတြ၊ ပညာေပးပြဲ၊ အလုပ္ရံုေဆြးေႏြးပြဲလို က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ အျပဳအမူေတြ ေျပာင္းလဲလာေအာင္ ႀကိဳးစားအားထုတ္တဲ့ နည္းလမ္းေတြ အားလံုးက IEC ဆိုတဲ့ ေခါင္းစဥ္ ေအာက္ကို ၀င္ ပါတယ္။
ကၽြန္မတို႔ ဒီလို ဘေလာ့ဂ္ေတြ ေရးၿပီး အသိပညာေတြ မွ်ေ၀ေနတာ၊ ေဆြးေႏြးေန၊ ျငင္းခံုေနၾကတာကလဲ IEC နည္းလမ္းေတြထဲက တစ္ခုပါပဲ။
အခုက မိတ္ဆက္ရံုေလးမို႔ ဒီေလာက္နဲ႔ပဲ ရပ္ထားပါရေစ။
(မွတ္ခ်က္ - ဒီ powerpoint က prize-winning ad ဆုိတဲ့ forwarded mail ထဲက ျဖတ္ယူထားတာပါ။ မူရင္း ဖန္တီးသူကို မသိပါဘူး။)
Read More...
Collapse...
သြားႏွဳတ္လုိက္ရင္ျပီးေရာလား...
ရွိပူရေသးကုန္မွေအး..ဆုိသလုိ..ရွိနာရေသးကုန္မွေအးဘဲ..ဆရာေရ။ အကုန္သာႏွဳတ္ေပးပါေတာ့....ဆုိတဲ့ လူနာေတြနယ္မွာတာ၀န္က်တုန္းက ခဏခဏေတြ႕ဖူးပါတယ္။ သြားရွိလုိ႔ေရာဂါျဖစ္တယ္..သြားမရွိရင္ေရာဂါျဖစ္စရာမရွိေတာ့ဘူး..ဆုိတဲ့ no teeth, no disease အယူအဆျဖစ္ပါတယ္။ သြားေတြတစ္ေခ်ာင္းျပီးတစ္ေခ်ာင္းပုိးစားရင္စား၊ ေရစီးကမ္းျပဳိလုိသြားဖုံးေရာင္ျပီးနဲ႔တာနဲ႔၊ ေဘးကုိယုိင္တာကယုိင္၊ စသည္ျဖင့္ အေတာမသတ္ႏုိင္တဲ့ သြားဒုကၡေတြႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာခံရေတာ့လည္း ဒီလုိအေတြးေရာက္လာတာပါဘဲ။
သြားႏွဳတ္ျပီးရင္ျပီးေရာလား...
အေျဖကေတာ့မျပီးပါဘူး။ ေနာက္ဆက္တဲြေတြအမ်ားၾကီးဆက္လုပ္ဖုိ႔လုိလာပါလိမ့္မယ္။ ပထမဆုံးသြားတစ္ေခ်ာင္းမရွိေတာ့ရင္ဘာေတြျဖစ္ႏုိင္လဲၾကည့္ရေအာင္။
၁။ ေရွ႕သြားျဖစ္ေနခဲ့ရင္ အလွပ်က္ပါတယ္။ personality ထိခုိက္ပါတယ္။ လူေရွ႕မွာ သြားေပၚေအာင္မရယ္ရဲေတာ့ဘဲျဖစ္လာပါမယ္။ စကားမပီသျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္လူေတြနဲ႔ဆက္ဆံထိေတြ႕ေနရတဲ့သူေတြမွာ လူမွဳေရးထိခုိက္လာႏုိင္ပါတယ္။ စြယ္သြားျဖစ္ေနရင္ေတာ့၊ ႏွဳတ္ခမ္းတစ္ဘက္က နိမ့္သြားျပီး မ်က္ႏွာအလွကုိ ပ်က္ယြင္းေစပါတယ္။
၂။ (အံဆုံးကလြဲလုိ႔) အံသြားျဖစ္ေနခဲ့ရင္၊ အစာ၀ါးတာေၾကညက္တာထိခုိက္ပါတယ္။ ဘယ္ဘက္အံတစ္ဖက္ကႏွဳတ္ထားရလုိ႔ ဒါမွမဟုတ္ အေၾကာင္းတစ္ခုခုေၾကာင့္၀ါးမရလုိ႔ ရွိရင္ ညာဘက္အံနဲ႔
၀ါးဖုိ႔ မသိစိတ္ကေရြးခ်ယ္လာပါလိမ့္မယ္။ ဒီလုိတစ္ဘက္ထဲမွာ ေတာက္ေလွ်ာက္
၀ါးတဲ့အက်င့္ရသြားရင္၊ ၀ါးတဲ့ဒဏ္ေတြကုိ တစ္ဘက္ထဲက ခံရလုိ႔၊ သြားေတြမွာအပုိ၀န္ပုိထမ္းရတဲ့အျပင္၊ ႏွစ္ၾကာလာရင္ ေမးရုိးဆစ္မွာ ထိခုိက္လာႏုိင္ပါတယ္။
၃။ သြားေတြဟာအသက္ၾကီးငယ္မေရြး ေနရာအေနအထားေရြ႕ႏုိင္ပါတယ္။ အသက္ငယ္ေလ ေရြ႕တာပုိျမန္ေလျဖစ္ပါတယ္။ သြားတစ္ေခ်ာင္းထဲႏွဳတ္လုိက္ရတာ အေရးမၾကီးပါဘူးေလ..ဆုိျပီး ျပန္အစားမထုိးဘဲထားရင္၊
(က) ေဘးကပ္ရက္သြားေတြက လြတ္ေနတဲ့ေနရာကုိ ယုိင္ဆင္းလာပါမယ္။ ယုိင္လာတဲ့အတြက္ နဂုိက အၾကားအလပ္မရွိေစ့ေနတဲ့သြားတစ္ေခ်ာင္းတဲ႔တစ္ေခ်ာင္းၾကားမွာ၊ ေနရာလြတ္ေပၚလာျပီး၊ အစာစားတိုင္းသြားၾကားညပ္လာပါမယ္။ အဲဒီကေန သြားပုိးစားေရာဂါ-သြားဖုံးေရာဂါေတြ ေဘးသြားအေကာင္းေတြမွာ စျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။
(ခ) အေပၚေမးရုိးကသြားတစ္ေခ်ာင္းလြတ္ေနရင္၊ ေအာက္ေမးရုိးမွာရွိတဲ့ မ်က္ႏွာခ်င္းဆုိင္ထိ
၀ါးရတဲ့သြားက ၊ ထိစရာသြားမရွိေတာ့ဘဲ အခ်ိန္မဲ႔အမွ် ရွည္ထြက္လာပါတယ္။ ေအာက္ေမးရုိးမွာသြားတစ္ေခ်ာင္းမရွိရင္လည္း အလားတူပါဘဲ၊ အေပၚသြားက ရွည္က်လာပါတယ္။ အဲဒီလုိ သြားေတြေနရာေျပာင္းတုိင္း သူ႕ေဘးက သြားေတြနဲ႔ထိစပ္မွဳပ်က္ယြင္းျပီး အစာညပ္လာရပါတယ္။
၄။ ႏွဳတ္ထားတဲ့သြားေနရာက သြားဖုံးရုိးဟာ၊ ႏွစ္ၾကာလာတာနဲ႔အမွ် နိမ့္ဆင္းသြားပါတယ္။ ေနာင္တစ္ခ်ိန္သြားျပန္အစားထုိးဖုိ႔ေတာင္ခက္ခဲလာပါတယ္။
၅။ သြားအားလုံးမရွိေတာ့ရင္၊ သြားေတြကေထာက္ပင့္ထားတဲ့၊ ႏွဳတ္ခမ္း-ပါး စတာေတြခ်ဳိင့္၀င္လာျပီး၊ အေရးအေၾကာင္းေတြမ်က္ႏွာမွာေပၚလာတဲ့အတြက္၊ လက္ရွိအသက္ထက္ပုိၾကီးရင့္တဲ့မ်က္ႏွာပုံျဖစ္လာပါတယ္။
ဒါ့အျပင္ အာဟာရျဖစ္မယ့္ အသားတုိ႔ အသီးအရြက္တုိ႔ ကုိေၾကညက္ေအာင္မ၀ါးႏုိင္ေတာ့လုိ႔၊ အာဟာရခ်ဳိ႕တဲ့မွဳျဖစ္လာႏုိင္ပါတယ္။ အစာမေၾကတဲ့ျပႆနာေတြျဖစ္လာႏုိင္ပါတယ္။ အေထြေထြက်န္းမာေရးပါထိခုိက္လာႏုိင္တာျဖစ္ပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ သြားတစ္ေခ်ာင္းထဲ-အေရးမၾကီးပါဘူးဆုိျပီးျပီးစလြယ္ပစ္မထားသင့္ပါဘူး။ ႏွဳတ္ရတဲ့အဆင့္မေရာက္ေအာင္ထိန္းသိမ္းသင့္ပါတယ္။ မတတ္သာလုိ႔ႏွဳတ္ပစ္ရျပီဆုိလည္း၊ ဆရာ
၀န္ညႊန္ၾကားတဲ့အခ်ိန္မွာ အခ်ိန္မီျပန္အစားထိုးသင့္ပါတယ္။ ေနာက္ပုိ႔စ္ေတြမွာေတာ့၊ သြားျပန္အစားထုိးကုသမွဳေရြးခ်ယ္ပုံအေၾကာင္းကုိ ေဆြးေႏြးပါဦးမယ္။
posted by Dr. Nyan
Read More...
Collapse...
လက္လွမ္းမီ ေရာက္ရွိမႈအေၾကာင္း တစ္ေစ့တစ္ေစာင္း
အိ္တ္ခ်္အိုင္ဗီြ ေရာဂါပိုး ရွိသူေတြကို လက္လွမ္းမီ ေရာက္ရွိဖို႔ ခက္ခဲေနတဲ့ အေၾကာင္း လာေမးထားတဲ့ ေမးခြန္းကေလးေၾကာင့္ ဒီပို႔စ္ကို ေရးျဖစ္တာပါ။
ဖတ္ထားတာေတြ၊ ရထားတာေတြထဲက ျပန္ဆြဲထုတ္ၿပီး ကိုယ္နားလည္သလို ျပန္ေျပာမွာမို႔ စာကိုးေတြကို အတိအက် ေပးႏိုင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒီအတြက္ ႀကိဳတင္ ေတာင္းပန္ခ်င္ပါတယ္။ စာကိုးေတြ ရွာေတြ႔မွ ေရးမယ္ဆိုရင္ ေတာ္ေတာ္နဲ႔ ေရးျဖစ္မွာ မဟုတ္လို႔ ဒီအတိုင္းပဲ ေရးလိုက္တာပါ။
Empathy ဆိုတဲ့ စကားလံုးေလးကို အရင္ ေျပာျပခ်င္ပါတယ္။
Sympathy နဲ႔ ကြာျခားၿပီး ကိုယ္ လက္လွမ္းမီ ေရာက္ရွိခ်င္သူေတြ အေပၚမွာ လက္လွမ္းမီ ေရာက္ရွိခ်င္သူက အမွန္တကယ္ ရွိသင့္တဲ့ သေဘာထားေလးပါ။
ျမန္မာလို ျပန္ရင္၊ စကားလံုး ႏွစ္ခု စလံုးကို ကိုယ္ခ်င္းစာစိတ္၊ စာနာစိတ္လို႔ ျပန္ယူရမယ္ ထင္ပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ ကြာျခားခ်က္က sympathy က သူမ်ား ငိုရင္ လုိက္ငိုခ်င္တဲ့ စိတ္မ်ိဳး၊ သူမ်ားေနရာမွာ ၀င္ၿပီး ခံစားေပးခ်င္တဲ့ စိတ္မ်ိဳးလို႔ ေျပာရမယ္ ထင္ပါတယ္။ Sympathy က ကူညီသူကိုေရာ၊ ကူညီခံရသူကိုပါ ေပ်ာ့ညံ႔သြားေစပါတယ္။
Empathy က ေဘးကေန အားေပးတာ။ သူ ငို သလို လိုက္မငိုပါဘူး။ သူ႔ေနရာမွာ ၀င္ၿပီး မခံစားပါဘူး။ သူ႔အေနအထားကို နားလည္ၿပီး သူနဲ႔ အတူတူ ေဘးက လိုက္ေလွ်ာက္ေပးတာလို႔ ေျပာျပရင္ အနည္းငယ္ သေဘာေပါက္မယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။ Empathy က ကူညီခံရသူကို အားတက္လာေစသလို၊ ကူညီတဲ့ သူကိုလဲ ထိခိုက္ေစမႈ နည္းပါးပါတယ္။
ကၽြန္မတို႔ တစ္ေတြ ကိုယ့္မွာ ရွိလာေအာင္ ေဆာင္ရြက္ ယူရမွာက empathy ပါ။ sympathy မဟုတ္ပါဘူး။
လူေတြကို လက္လွမ္းမီ ေရာက္ရွိခ်င္ရင္ အဲဒီ empathy နဲ႔ သူတို႔ရဲ႕ အေနအထားကို ေသေသခ်ာခ်ာ နားလည္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ရပါတယ္။
လူနာကို ဆရာ၀န္ တစ္ေယာက္က ေဆးကုတဲ့အခါ ေရာဂါ ရွာေဖြမႈ (diagnosis) ကို အရင္ လုပ္ရသလို လူထုကို လက္လွမ္းမီ ေရာက္ရွိခ်င္တဲ့ က်န္းမာေရး လုပ္သားေတြကလဲ ကိုယ္ ကူညီဖို႔ ဦးတည္ထားတဲ့ လူထုရဲ႕ အေနအထားကို ေရာဂါရွာေဖြသလို အေျခအေန အရပ္ရပ္ကို သိေအာင္၊ သေဘာေပါက္ေအာင္ ႀကိဳးစားအားထုတ္ဖို႔ လုိပါတယ္။
ေရာဂါကို သိမွ အမွန္တကယ္ လိုအပ္တဲ့ ေဆးကို ေပးႏိုင္သလို ကိုယ္ ဦးတည္ အုပ္စု ၀င္ေတြရဲ႕ အေနအထားနဲ႔ လိုအပ္ခ်က္ကို ေသေသခ်ာခ်ာ သိမွ အမွန္တကယ္ ထိေရာက္တဲ့ ကူညီေဆာင္ရြက္မႈေတြ၊ ပညာေပးမႈေတြကို ေဆာင္ရြက္ႏိုင္မွာပါ။
အဲဒါေၾကာင့္ စီမံခ်က္ တစ္စံုတစ္ခု မစတင္ခင္မွာ ေမးခြန္းလႊာေတြ ေမးရတာ၊ စစ္တမ္းေကာက္ရတာ စတာေတြနဲ႔ အဲဒီလူထုရဲ႕ အေနအထားကို ေရာဂါရွာေဖြသလို ရွာေဖြရတာပါ။
အဲဒါက စီမံခ်က္ ေဆာင္ရြက္ေနစဥ္မွာနဲ႔ စီမံခ်က္ ၿပီးဆံုးတဲ့ကာလေတြမွာ ျပန္လည္ သံုးသပ္ဖုိ႔ကိုလဲ အေထာက္အကူ ျဖစ္ေစပါတယ္။
အကယ္၍ ကိုယ္တုိင္ မလုပ္ႏိုင္ဖူးဆိုရင္ ကိုယ္ဦးတည္ထားတဲ့ အုပ္စု၀င္ေတြနဲ႔ အလားသ႑ာန္တူတဲ့ ဦးတည္အုပ္စုနဲ႔ ပတ္သက္လုိ႔ သူမ်ားေတြ လုပ္ထားတဲ့ ဆန္းစစ္ခ်က္ေတြကို ရွာေဖြၿပီး အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ ေနရာေဒသ၊ လူမ်ိဳး၊ လူေနမႈ အဆင့္အတန္း စတာေတြ အေပၚမွာ မူတည္ၿပီး လိုအပ္ခ်က္ေတြ ကြဲျပားသြားႏိုင္တာမို႔ တစ္ေနရာမွာ ေတြ႕ထားတာကို တစ္ေနရာမွာ အတိအက် ပံုတူ ကူးၿပီး ျပန္သံုးဖုိ႔ ျဖစ္ႏိုင္ခ်င္မွ ျဖစ္ႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။
ဘာမွ မရွိတာထက္ စာရင္ေတာ့ အမ်ားႀကီး ေကာင္းတယ္လို႔ ေျပာလို႔ ရပါတယ္။
ဥပမာ - အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးနဲ႔ ေနရသူ အမ်ားစုက နာမည္ဆိုး သတ္မွတ္ခံရမႈ၊ ခြဲျခားဆက္ဆံခံရမႈ (stigma and discrimination) ကို ခံစားေနၾကရေၾကာင္း ေတြ႔ရွိထားၿပီးသားပါ။
ဒါကို အကူအညီ ေပးခ်င္သူေတြက သိထားၿပီး အဲဒီအတြက္ ဘယ္လို ျပင္ဆင္မႈေတြ လုပ္ၾကမလဲဆိုတာကို ႀကိဳတင္ စဥ္းစားၾကရမွာပါ။
ကိုယ့္ေၾကာင့္ သူတို႔မွာ ပိုၿပီး နစ္နာမသြားဖုိ႔ သတိျပဳရပါမယ္။
ကိုယ့္ေၾကာင့္ ပိုၿပီး နစ္နာမယ္ ဆုိရင္ သူတုိ႔ကို လက္လွမ္းမီ ေရာက္ရွိရမယ့္ အစား သူတို႔နဲ႔ ပုိၿပီးေတာ့ ေ၀းကြာသြားပါလိမ့္မယ္။
ေနာက္တစ္ခုက ကိုယ္ ေျပာတာကို နားေထာင္ ေစခ်င္ရင္၊ ကိုယ္ ေျပာတာေတြကို ယံုၾကည္သက္ေရာက္ေစခ်င္ရင္ ယံုၾကည္မႈ တည္ေဆာက္ရပါတယ္။
ယံုၾကည္မႈ တည္ေဆာက္တဲ့ ေနရာမွာ အသံုး၀င္တဲ့ နည္းလမ္းေလးတစ္ခုက empathic listening ပါ။
လူအမ်ားစုက သူမ်ားေျပာတာကို နားေထာင္တဲ့အခါ ကိုယ္ ဘာျပန္ေျပာရမလဲဆိုတာကို ေတြးၿပီး နားေထာင္ေလ့ ရွိၾကပါတယ္။
နားေထာင္ၾကတဲ့ အခါမွာ အမ်ားစုက ေအာက္ပါ အဆင့္ေလးဆင့္နဲ႔ နားေထာင္ၾကတယ္လို႔ Stephen R. Convey ရဲ႕ seven habits of highly effective people မွာ ဆိုထားပါတယ္။
- လ်စ္လ်ဴရႈတာ
- နားေထာင္ခ်င္ေယာင္ေဆာင္တာ
- တစ္ခ်ိဳ႕တစ္၀က္ကိုပဲ ေရြးၿပီး နားေထာင္တာ
- အမွန္တကယ္ အာရံုစိုက္ၿပီး နားေထာင္တာ
အဲဒီေလးခုထက္ ပိုျမင့္တာက စာနာစိတ္နဲ႔ နားေထာင္တာလို႔ ဘာသာျပန္လို႔ ရမယ့္ empathic listening ပါ။
ကၽြန္မတို႔ ေျပာတဲ့ စကားေတြရဲ႕ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကပဲ ကၽြန္မတို႔ ဘာေျပာေနတယ္ဆုိတာကို ကိုယ္စားျပဳပါတယ္။ ကၽြန္မတို႔ အသံုးျပဳတဲ့ အသံအေနအထားရဲ႕ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္းက ေျပာေနတဲ့ အေၾကာင္းအရာကို ကုိယ္စားျပဳၿပီး ကၽြန္မတို႔ရဲ႕ ကိုယ္ အမူအရာ က်န္တဲ့ ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကို ကိုယ္စားျပဳပါတယ္။
အဲဒီေတာ့ အမွန္တကယ္ နားေထာင္သလား နားမေထာင္ဘူးလားဆိုတာ ကိုယ့္ရဲ႕ အမူအရာေတြမွာ ေဖာ္ျပ ေနေလ ့ရွိပါတယ္။ စကားလံုးေတြနဲ႔ ဆံုးျဖတ္လို႔ မရပါဘူး။
အမွန္တကယ္ နားေထာင္ျခင္းက သူတို႔ ဘာလိုအပ္သလဲဆုိတဲ့ ေရာဂါရွာေဖြမႈကို ျပဳလုပ္ႏိုင္ဖို႔ အတြက္လဲ အမ်ားႀကီး အေထာက္အကူ ျပဳပါတယ္။
စစ္တမ္းေတြ၊ အေထာက္အထားေတြ မရွိဘဲနဲ႔ အဲဒီလူထုထဲက အမွန္တကယ္ လိုအပ္ခ်က္ေတြကို သိႏိုင္တဲ့ အျခား နည္းလမ္္းတစ္ခုလို႔ ေျပာလို႔ရမယ္ ထင္ပါတယ္။
အဲဒီ ဦးတည္အုပ္စု၀င္ လူထုကို ၾသဇာသက္ေရာက္ႏိုင္တဲ့သူ၊ ေျပာရင္ သူတို႔ နားေထာင္မယ့္သူကို ရွာေဖြေလ့လာၿပီး အဲဒီသူေတြကေန တစ္ဆင့္ ခ်ည္းကပ္ဖုိ႔ကိုလဲ shoutbox က အေျဖမွာ ေျပာခဲ့ပါတယ္။
အဲဒါက တစ္ခါတစ္ေလမွာ ဘာသာေရး ေခါင္းေဆာင္၊ တစ္ခါတစ္ေလမွာ ရပ္ရြာလူႀကီး ျဖစ္ႏိုင္သလို၊ တစ္ခါတစ္ေလမွာ နတ္ဆရာလို၊ ရမ္းကုဆရာလို မ်ိဳးေတြလဲ ျဖစ္ေနတတ္ပါတယ္။
အဲဒီအခါမွာ သူတို႔ကို ကိုယ့္ဘက္ပါေအာင္၊ သူတို႔ ၾသဇာ သက္ေရာက္တဲ့ လူထုထံကို မွန္ကန္တဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ေပးျဖစ္လာေအာင္ ဘယ္လို စည္းရံုးမလဲဆိုတာ စည္းရံုးတဲ့သူရဲ႕ အစြမ္းအစ၊ ထိုးထြင္းဥာဏ္၊ တီထြင္ဖန္တီးႏိုင္စြမ္းေတြနဲ႔ အမ်ားႀကီး သက္ဆိုင္သြားပါတယ္။
အဲဒါက အႏုပညာ တစ္ရပ္လို႔ေတာင္ တင္စားယူလုိ႔ ရမယ့္ ပညာရပ္ပါ။
ေနာက္တစ္ခု သတိထားဖုိ႔ ေျပာခ်င္တာက ကိုယ္ ေတြ႔လာတဲ့ လိုအပ္ခ်က္ေတြကို ထည့္တြက္ၿပီး ကူညီေဆာင္ရြက္ေပးဖုိ႔ပါ။
ဥပမာ - လူေတြရဲ႕ လက္ေဆးမႈ အျပဳအမူကို ေျပာင္းလဲေအာင္ ပညာေပးမယ္ဆုိရင္ ႏွစ္ဆယ့္ေလးနာရီ ဘံုဘိုင္က ေရရေနတဲ့ သူေတြအေပၚ သက္ေရာက္မႈနဲ႔ အလြန္ ေရရွားတဲ့ အရပ္ေဒသက လူေတြအေပၚမွာ သက္ေရာက္မႈက အလြန္အမင္း ကြာျခားပါလိမ့္မယ္။
အဲဒီေတာ့ အဲဒီလို ေရရွားတဲ့ ေဒသက လူေတြကို လက္ေဆးတဲ့ အျပဳအမူ ေျပာင္းလဲေစခ်င္ရင္ ေရ ဘယ္လို ရႏိုင္မလဲဆိုတာကိုပါ ထည့္သြင္းစဥ္းစားၿပီး လမ္းညႊန္ေပးဖုိ႔ လိုပါတယ္။
တကယ့္ လိုအပ္ခ်က္ကို မျဖည့္ေပးႏိုင္ဘဲ အျပဳအမူ ေျပာင္းလဲေအာင္ လုပ္ဖုိ႔ဆိုတာ အလြန္ကို ခဲယဥ္းတဲ့ ကိစၥပါ။
ဒါက လက္ရွိအခ်ိန္မွာ ေတြးမိသေလာက္ အစကေလးေတြကိုပဲ ဆြဲထုတ္ၿပီး ျပန္ေျပာျပတာပါ။
စာကိုးေတြကို ရွာေတြ႔တဲ့အခါ ထပ္ၿပီး ျဖည့္စြက္ေျပာေပး၊ ညႊန္းေပးပါမယ္။
ဒီဘက္ပိုင္းမွာ ကၽြမ္းက်င္တဲ့ ဆရာ၊ ဆရာမေတြလဲ ၀င္ေရာက္ ျဖည့္စြက္ ေဆြးေႏြး ေပးေစလိုပါတယ္။
Read More...
Collapse...
Public Health မိတ္ဆက္
သက္ရိွသတၱ၀ါေတြရဲ႕ ထူးျခားတဲ့ အရည္အခ်င္းတစ္ရပ္ကေတာ့ လႈံ႔ေဆာ္မႈတစ္ခုလာရင္ တုံ႔ျပန္ႏိုင္ျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႕ လူေတြသာမကပဲ သက္ရိွအားလံုးဟာ အသက္ရွင္ ရပ္တည္ဖို႔အတြက္ ပတ္၀န္းက်င္ရဲ႕ လွဳံေဆာ္မႈေတြကို လစ္လ်ဴရွဳလို႔ မရပါဘူး။ သင့္တင့္ေလွ်ာက္ပတ္တဲ့ တံု႔ျပန္မႈကို ျပဳလုပ္ရပါတယ္။ English လိုေတာ့ Responsibility လို႔ေခၚပါတယ္။ အဲဒီ စကားလံုးကို ဗမာေတြက တာ၀န္ယူတယ္လို႕ ဘာသာျပန္တယ္ဗ်။ ကၽြန္ေတာ္ကေတာ့ အဲဒီလို ဘာသာျပန္တာကို သိပ္ျပီး မၾကိဳက္လွဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ မျပည္စံုလို႕ပါ။ တာ၀န္ဆိုတာက မလုပ္ခ်င္လုပ္ခ်င္ လုပ္ရတဲ့ meaning ပါေနတယ္။ တကယ္က အသိဥာဏ္ျမင့္တဲ့ လူတစ္ေယာက္အတြက္ လုပ္ကို လုပ္ရမည့္ အလုပ္သာ ျဖစ္တယ္။ ဘယ္သူကမွ လာျပီး တာ၀န္ေပးစရာ မလိုပါဘူး။
လူရယ္လို႔ ျဖစ္လာရင္ responsibility ေတြက အမ်ားၾကီး ပါလာျပီးသား။ အဲဒါေတြကို မတုံ႔ျပန္ဘဲ ေနေနမယ္ဆိုရင္ အျပိဳင္အဆိုင္မ်ားတဲ့ ေခတ္ၾကီးထဲမွာ ကိုယ္လူမ်ိဳးေတြ ေပ်ာက္ကြယ္သြားပါလိမ့္မယ္။ ေခတ္ေနာက္က်သြားလိမ့္မယ္လို႕ ကၽြန္ေတာ္မသံုးပါဘူး။ Why? ကၽြန္ေတာ္တို႔က ေခတ္ရဲ႕ေနာက္မွာ အမ်ားၾကီး က်န္ခဲ့ျပီးသား မို႔လို႔ပါ။ ဘယ္လိုမွ လက္လွန္းမမီတဲ့ သူေတြအတြက္ေတာ့ မပါေပမယ့္ ပညာသင္ၾကားဖို႕ အခြင့္အလမ္းရိွသူေတြဟာ ေက်ာင္းပညာကို မိမိရဲ႕ အစြမ္းရိွသမွ် စိုက္ထုတ္ျပီး ၾကိဳးစားရပါမယ္။ ဘာျဖစ္လို႕လဲဆိုေတာ့ အဲဒါက ေက်ာင္းသားတိုင္းရဲ႕ responsibility ေလ။ ပညာတတ္ေတြ မ်ားလာေလေလ ကိုယ္လူမ်ိဳးရဲ႕ က်န္းမာေရးအဆင့္အတန္းက ျမင့္လာေလေလ ျဖစ္လာပါလိမ့္မယ္။ အထူးသျဖင့္ အေမေတြရဲ႕ ပညာတတ္ႏွဳန္း ျမင့္မားလာဖို႔ လိုပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ အလုပ္သင္ဆရာ၀န္ဘ၀ OG ward မွာ တာ၀န္ က်တုန္းက ေဆးရံုလာတက္တဲ့ ကိုယ္၀န္သည္ အေယာက္ ၅၀ ေလာက္ကို စာရင္းေကာက္ဖူးပါတယ္။ အမ်ားစုက ရန္ကုန္ျမိဳ႕ ၀န္းက်င္ ျမိဳ႕နယ္ေလးေတြကပါ။ ေမးၾကည့္လိုက္ေတာ့ တစ္ေယာက္မွ ၁၀ တန္း မေအာင္တာကို ေတြ႕ရပါတယ္။ အေမကေတာ့ ၁၀ တန္း မေအာင္ရင္ ကေလးေတြကို က်န္းမာေအာင္ ဘယ္လိုမ်ား ထိန္းေက်ာင္းလိမ့္မလဲ။ ပညာေရးက လူေတြ public health awareness ရိွဖို႕လိုတယ္ဆိုတာကို ျပေနတာပါ။
အရင္တစ္ေခတ္တုန္းက လူေတြေနေကာင္းဖို႕ဆိုတာ ဆရာ၀န္ေတြ၊ ဆရာမေတြရဲ႕ တာ၀န္လို႕ ယူဆခဲ့ၾကတယ္။ ဆရာ၀န္ေတြက က်န္းမာေရး လုပ္ငန္းမွာ ဦးေဆာင္သူ၊ လူေတြက ေနာက္လိုက္၊ အဲဒီေခတ္ မရိွေတာ့ပါဘူး။ အဲဒါကို paternalistic approach လုိ႕ေခၚပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႕ ေခတ္ မရိွေတာ့တာလို႔ ဆိုရင္ ထိေရာက္မႈ မရိွလို႔ပါ။ လူဦးေရနဲ႔ ဆရာ၀န္ အေရအတြက္နဲ႕ မမွ်တာမို႕ ဆရာ၀န္ေတြက လူနာတိုင္းကို လိုက္ျပီး ထိန္းခ်ဳပ္ေနလို႔ မရႏိုင္ဘူးေလ။ နည္းလမ္းသစ္ကေတာ့ autonomy or informed choice လို႕ေခၚပါတယ္။ လူထုအတြက္ လိုအပ္တဲ့ က်န္းမာေရးဗဟုသုတေတြ၊ ေရာဂါမျဖစ္ေအာင္ ကာကြယ္ရမည့္ နည္းလမ္းေတြကို ကေလးဘ၀တည္းက ရိုက္သြင္းခဲ့ရပါမယ္။ ေရာဂါ မျဖစ္ေအာင္ ၾကိဳတင္ ကာကြယ္ဖို႕က လူထုရဲ႕ တာ၀န္ပါ။ ေဆးကုတဲ့ ဆရာ၀န္ရဲ႕ တာ၀န္ မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး။ သူက ေနမေကာင္းမွ ကုမယ္။ ကို္ယ့္ကိုကိုယ္ က်န္းမာေအာင္ေနဖို႕က လူနာရဲ႕ responsibility ျဖစ္သြားျပီ။ ဆရာ၀န္ကို အလံုးစံု ပံုအပ္လို႕ မရေတာ့ဘူး။ အဲဒီစနစ္မွာ ျပည္သူေတြ ေရာဂါဘယ ကင္းေ၀းေအာင္ ကာကြယ္ေပးဖို႕၊ သတင္းေပးဖို႕၊ ႏိွဳးေဆာ္ေပးဖို႕ ပညာရပ္တစ္ခု ေပၚထြက္လာပါတယ္။ အဲဒါကေတာ့ public health ပါပဲခင္ဗ်ာ။ public health ျပည္သူ႕က်န္းမာေရး ဘာသာရပ္ကသာ ျပည္သူအမ်ားစုရဲ႕ က်န္းမာေရး အဆင့္အတန္းျမင့္မားေစဖို႕ လုပ္ေဆာင္ေပးႏိုင္ပါတယ္။ ဘဲြ႕ေတြ တစီတတန္းၾကီးရျပီး လူနာေတြ ၾကိတ္ၾကိတ္တိုးေနတဲ့ အထူးကု ဆရာ၀န္ ၾကီးေတြက မလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ပါဘူး။ သူတို႕က လူနာအနည္းငယ္ကိုသာ ေစာင့္ေရွာက္ႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။ public health အေၾကာင္းကို ေနာက္တစ္ပတ္မွ ထပ္ျပီး ေဖာ္ျပေပးပါ့မယ္။
Read More...
Collapse...
Posts
