(hCG) ကိုယ္ဝန္ရွိ-မရွိစစ္တဲ့ ေဟာ္မုန္း

အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၁၂၆)
ကိုယ္ဝန္စစ္ေဆးလို႔ ရႏိုင္မယ့္ နည္းလမ္းေတြရယ္၊ ဘယ္လို ဘယ္အခ်ိန္မွာ သိိနိုင္မယ္ဆိုတာကို ေဖာ္ျပေပးေစခ်င္ပါတယ္ခင္ဗ်ာ။

Sun, Jan 15, 2012 at 11:59 AM
အခု အဲဒီလုိ (ကိုယ္ဝန္ပ်က္ေဆးေသာက္ျပီး) ေသြးဆင္း ျပီးသြားမွ အျဖဴေတြ တအားဆင္းေနေတာ့ ေၾကာက္တာလည္း ပါတယ္။ ေနာက္ျပီး တစ္ခါတစ္ခါ ပ်ဳိ႕အန္ခ်င္သလုိျဖစ္ေတာ့ စိတ္က မၿပီးေသးဘူး ထင္ေနပါတယ္။ ဆီးစစ္ၾကည့္ေတာ့ အဲဒီ Result ေတြ႔ေတာ့ ပုိျပီး စိတ္ထဲ ထင့္ေနပါတယ္။ ျဖစ္ႏုိင္ရင္ ဘယ္အခ်ိန္ေလာက္ ျပန္စစ္ၾကည့္ရင္ Result အမွန္ သိရမလဲ။ အခုထိ အျဖဴဆင္းေနတာ ဘာလုပ္ရမလဲဆရာ။

ပ်ိဳ႕-အန္ခ်င္တာေတြက ေဆးေၾကာင့္ျဖစ္တာေတြပါ။ ၾကာရင္ သက္သာ ေပ်ာက္ကင္းသြားပါမယ္။ STDs လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါ မဟုတ္ရင္ အျဖဴဆင္းတာလဲ ေပ်ာက္ပါမယ္။

ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ သိခ်င္ရင္ ေဆးဆိုင္ကေန Urine pregnancy test ေဆးဘူးေလးတခု ဝယ္ျပီး အလြယ္ေလး စစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဆရာဝန္-ဆရာမ မလိုၾကဘူး။

အမွန္က ဆီးထဲမွာ Human Chorionic Gonadotropin (hCG) ေခၚတဲ့ ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိကို စစ္တာ ျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိလို႔ ျဖစ္လာတဲ့ အခ်င္းကေန HCG ေဟာ္မုန္းကို ထုတ္ေပးေနတယ္။ ဆီးကို စစ္ရင္ မနက္ခင္းဆီးက အမွန္ဆံုးျဖစ္တယ္။ ဒါမွမဟုတ္ ဆီးကို ၄ နာရီ ေအာင့္ထားျပီးမွ သြားရတယ္။

ေသြးကို စစ္တာလဲ ရွိတယ္။ တခ်ိဳ႕စစ္နည္းက ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိကိုသာ စစ္ျပီး တခ်ိဳ႕စစ္နည္းေတြက အတိအက် ေသြးထဲမွာ (hCG) ဘယ္ေလာက္ ရွိေနတယ္အထိ စစ္ရတယ္။ အထဲကကေလးမွာ Birth defects ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ ပါ-မပါကို သိႏိုင္တယ္။ ကင္ဆာတခ်ိဳ႕ ကေနလဲ မ်ားေစတယ္။ ဥပမာ Germ cell tumors မ်ိဳး။ ေယာက္်ားေတြမွာ Testicles cancer က်ား-အေစ့ ကင္ဆာ ျဖစ္ေနရင္ ေတြ႔မယ္။ Molar pregnancy ဆိုတဲ့ စပ်စ္သီး-ကိုုယ္ဝန္ဆိုလဲ အေပါင္းျပမယ္။ Choriocarcinoma ေခၚတဲ့ သားအိမ္-ကင္ဆာ ရွိေနရင္လဲ ေတြ႔မယ္။

မ-မ်ိဳးဥ နဲ႔ က်ာ-သုက္ပိုးေတြ ထိေတြ႔-ေပါင္းစပ္ျပီးေနာက္ မ်ိဳးစပ္ျပီးသားမ်ိဳးဥဟာ ၉ ရက္အၾကာမွာ သားအိမ္ျပြန္ ကေနတဆင့္ သားအိမ္ထဲဝင္လာျပီး သားအိမ္အတြင္းနံရံကို တြယ္ကပ္တယ္။ အဲဒီေနာက္မွာ အခ်င္းဆိုတာ ျဖစ္လာတယ္။ အခ်င္းကေန hCG ကို ထုတ္ေပးေတာ့မယ္။ ေသြးထဲမွာ ပါေနေတာ့မယ္။ ဆီးထဲမွာလဲ ပါေနေတာ့မယ္။ မ်ိဳးဥက သားအိမ္ အတြင္းနံရံကို လာတြယ္အျပီး ၆ ရက္ၾကာရင္ စစ္ေတာ့ေတြ႔မယ္။

ကိုယ္ဝန္ ၈၅% မွာ hCG levels က ၄၈-၇၂ နာရီတိုင္း ၂ ဆတိုးလာတယ္။ ၆-၁၁ ပါတ္မွာ အမ်ားဆံုး။ ကိုယ္ဝန္ ၁၄ ပါတ္ကေန ၁၆ ပါတ္အထိ ေဟာ္မုန္းက တက္တက္လာတယ္။ တေျဖးေျဖး က်လာတယ္။ ေမြးျပီး မၾကာခင္ စမ္းလို႔ မေတြ႔ႏိုင္ေတာ့ဘူး။

ကေလးရဲ႕ ေမြးရာပါခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ရွိ သိခ်င္ရင္ ၁၅-၂ဝ ပါတ္မွာ အမ်ားဆံုး စစ္တယ္။ (၁) Triple screen ၃ မ်ိဳးစစ္နည္းမွာ Alpha-fetoprotein (AFP), Human chorionic gonadotropin (hCG) နဲ႔ Unconjugated estriol (uE3) ေတြကို စစ္တယ္။ (၂) Quad screen ၄ မ်ိဳးစစ္နည္းမွာ Hormone inhibin A ကိုပါစစ္တယ္။ မိခင္ေလာင္းရဲ႕ အသက္နဲ႔ တျခားအခ်က္ေတြကိုပါ ၾကည့္ျပီး ကေလးမွာ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ ရွိေနတာကို ဆံုးျဖတ္ရတယ္။

ကိုယ္ဝန္ ပဌမ ၃ လမွာ Ultrasound ရိုက္ျပီး Nuchal translucency ကေလးရဲ႕ ဂုတ္ပိုးက အေရျပားအထူကို တိုင္းတာရယ္ Pregnancy-associated plasma protein A စစ္တာရယ္ hCG အနည္း-အမ်ားရယ္ ေပါင္းျပီး ကေလးမွာ Down syndrome (ေဒါင္းန္-ဆင္ဒရုမ္း) ဥာဏ္မမွီေရာဂါ ရွိေနတာကို သိတယ္။

ေသြးထဲက (hCG) ေဟာ္မုန္း ပံုမွန္ ကိန္းဂဏန္းေတြက ဓါတ္ခြဲခန္းတခုနဲ႔တခု သံုးတာမတူဘူး။ ေယာက္်ားေတြနဲ႔ ကိုယ္ဝန္မရွိတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ 5 IU/L နဲ႔ ေသြးဆံုးျပီး အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ 9.5 mIU/ml ရွိတယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနသူ ေနာက္ဆံုး ရာသီလာျပီးေနာက္
၃ ပါတ္မွာ = 5-50 IU/L
၄ ပါတ္မွာ = 50-500 IU/L (5 - 426 mIU/ml)
၅ ပါတ္မွာ = 100-10,000 IU/L (18 - 7,340 mIU/ml)
၆ ပါတ္မွာ = 1080-30,000 IU/L (1,080 - 56,500 mIU/ml)
၇-၈ ပါတ္မွာ = 7, 650 - 229,000 mIU/ml
၈-၁ဝ ပါတ္မွာ = 3500-115,000 IU/L
၉-၁၂ ပါတ္မွာ = 25,700 - 288,000 mIU/ml
၁၃-၁၆ ပါတ္မွာ = 13,300 - 254,000 mIU/ml
၁၄ ပါတ္မွာ = 12,000-270,000 IU/L
၁၅-၁၈ ပါတ္မွာ = Up to 200,000 IU/L
၁၇-၂၄ ပါတ္မွာ = 4,060 - 165,400 mIU/ml
၂၅-၄ဝ ပါတ္မွာ = 3,640 - 117,000 mIU/ml

High values မ်ားေနရင္ - Multiple pregnancy အမႊာကိုယ္ဝန္၊ Molar pregnancy စပ်စ္သီးကိုယ္ဝန္၊ Down syndrome (ေဒါင္းန္-ဆင္ဒရုမ္း) ေတြကို စဥ္းစားရမယ္။ ေနာက္ဆံုးရာသီလာရက္ LMP တြက္မွားတာလဲ ခ်န္မထားသင့္ဘူး။ ေယာက္်ားေတြနဲ႔ ကိုယ္ဝန္မရွိတဲ့ မိန္းမေတြမွာ မ်ားေနရင္ က်ား-အစိ ဒါမွမဟုတ္ မ-မ်ိဳးဥက ကင္ဆာေတြကို စဥ္းစားရမယ္။ Stomach အစာအိမ္၊ Pancreas သရက္ရြက္၊ Large intestine အူမၾကီး Liver အသဲ နဲ႔ Lung အဆုပ္ ကင္ဆာေတြမွာလဲ မ်ားေနတယ္။

Low values နည္းေနရင္ - Ectopic pregnancy သားအိမ္ျပင္ပ ကိုယ္ဝန္ နဲ႔ Death baby ကေလးေသေနတာေတြကို စဥ္းစားရမယ္။ ရာသီမလာတဲ့ရက္ LMP အတြက္ လြဲတာလဲ မေမ့ရဘူး။

စစ္တဲ့အခါ သတိထားရမွာေတြ ရွိတယ္။ Miscarriage ကိုယ္ဝန္ပ်က္သြားတာနဲ႔ Abortion ကိုယ္ဝန္ဖ်က္တာ ျဖစ္ျပီးရင္ ၄ ပါတ္အထိ အေပါင္းျပေနမယ္။ Infertility ကေလးမရႏိုင္ေသးတာကို ကုသဘို႔ရာ Injection of hCG ထိုးေပးထားရင္ မ်ားေနမယ္။ ဆီးထဲမွာ ေသြးပါေနရင္၊ ဆပ္ျပာပါေနရင္ အမွန္မရႏိုင္ဘူး။ Diuretics, Promethazine, Heparin, Ambien, Prochlorperazine, Promethazine ေဆးေတြကေန အေျဖမွားေစႏိုင္တယ္။

- မ-မ်ိဳးဥနဲ႔ က်ား-သုက္ပိုး ေပါင္းစပ္အျပီး ေသြးကိုစစ္ရင္ အေစာဆံုး ၁၁ ရက္ နဲ႔ ဆီးကိုစစ္ရင္ အေစာဆံုး ၁၂-၁၄ ရက္မွာ သိႏိုင္တယ္။
- ကိုယ္ဝန္ႏုခ်ိန္ ၅-၆ ပါတ္မွာ hCG numbers အေရအတြက္ထက္ Ultrasound က ပိုမွန္တယ္။
- ေသြးထဲမွာ 5mIU/ml ထက္နည္းရင္ ကိုယ္ဝန္မဟုတ္ႏိုင္ဘူး။ 25mIU/ml မ်ားမွသာ ကိုယ္ဝန္။
- 1,000 - 2,000mIU/ml ရွိလာမွသာ Transvaginal ultrasound ေမြးလမ္းေၾကာင္း (အာလ္ထြာေဆာင္း) ရိုက္ရင္ အထဲက Gestational sac သေႏၶအိတ္ကို ျမင္ရမယ္။
- တၾကိမ္ထဲစစ္တာကို ပိုေသျခာခ်င္ရင္ ေနာက္ ၂-၃ ရက္မွာ တခါထပ္စစ္ရမယ္။

Miscarriage ကိုယ္ဝန္ပ်က္က်ျပီးေနာက္မွာ Molar pregnancy စပ်စ္သီး-ကိုယ္ဝန္ မဟုတ္တာသိဘို႔လဲ ေသြးဆက္စစ္ေနရတယ္။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျပီးေနာက္ ဒီေဟာ္မုန္းဟာ ၄-၆ ပါတ္အထိ ရွိေနႏိုင္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ ပ်က္နည္း-ဖ်က္နည္းေတြအရ မတူတာျဖစ္တယ္။ ပ်က္တဲ့အခ်ိန္မွာ ေဟာ္မုန္းက ဘယ္ေလာက္အထိ မ်ားေနခဲ့သလဲ အေပၚလဲ မူတည္တယ္။

• Pregnancy Tests ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ျခင္း http://health-adult-reading.blogspot.com/2011/11/pregnancy-tests.html

Dr. တင့္ေဆြ
၁၆-၁-၂ဝ၁၂

Read More...

Collapse...

Pregnancy Tests ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ျခင္း

အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္မွ ဖတ္ပါ (၁ဝ၁)
ကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္တာကို အိမ္မွာတင္ အလြယ္လုပ္ႏိုင္ၾကပါတယ္။ ဆီးစစ္တယ္လဲ ေခၚၾကတယ္။ ဆီးထဲမွာ ကေလး-သေႏၶသားနဲ႔ဆိုင္တာ ရွိေန-မေနကို စမ္းတာ မဟုတ္ဘူး။ အခ်င္းနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိကို စမ္းတာပါ။ Gonadotropin (hCG) ေခၚတယ္။ Pregnancy testကိုယ္ဝန္ ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္တာကို အိမ္မွာတင္ အလြယ္လုပ္ႏိုင္ၾကပါတယ္။ ဆီးစစ္တယ္လဲ ေခၚၾကတယ္။ ဆီးထဲမွာ ကေလး-သေႏၶသားနဲ႔ဆိုင္တာ ရွိေန-မေနကို စမ္းတာ မဟုတ္ဘူး။ အခ်င္းနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိကို စမ္းတာပါ။ Gonadotropin (hCG) ေခၚတယ္။

စမ္းသပ္နည္း ၂ နည္းရွိတယ္။ ဆီးစစ္နည္း Urine Pregnancy test နဲ႔ ေသြးစစ္နည္း Blood Pregnancy test ျဖစ္တယ္။ ဆီးစစ္နည္းက အမ်ားဆံုးသံုး Home pregnancy test လို႔ေခၚတယ္။ အိမ္မွာတင္ ကုိယ့္ဖါသာစမ္းလို႔ ရတယ္။ ဒီနည္းမွာလဲ ဝယ္လို႔ရတာ အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိေသးတယ္။ ဆီးထဲမွာ hCG 25 mIU/ml ရွိရင္ ေသျခာျပတယ္။ တခ်ိဳ႕က သိပ္နည္းနည္းေလး 15 ml/u ရွိေနရင္ေတာင္မွ စမ္းလို႔ရတယ္။

ဘာမွ မစားေသးခင္ မနက္ခင္းသြားတဲ့ဆီးကို ပုလင္းသန္႔သန္႔နဲ႔ခံပါ။ မနက္ခင္းသြားတဲ့ဆီး မဟုတ္ရင္ ဆီးမသြားဘဲ ၄ နာရီ ၾကာ ေအာင့္ထားတာ ျဖစ္သင့္တယ္။ ဆီးအတင္းသြားေအာင္ ေရတဝၾကီးေတာ့ မေသာက္ပါနဲ႔။ ေဟာ္မုန္း ေရေရာသလို ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေဆးဆိုင္က ဆရာဝန္လက္မွတ္မပါ အလြယ္ဝယ္ရတဲ့ Urine Pregnancy test အထုပ္ကေလးကို ျဖည္လိုက္ပါ။ အညႊန္းကို ေသေသျခာျခာ ဖတ္ပါ။ Test strip စမ္းသပ္တံေလး ပါမယ္။ ဆီးပုလင္း-ခြက္ထဲကို strip ကို ႏွစ္စိမ္လိုက္ပါ။ သတ္မွတ္ေပးထားတဲ့ အမွတ္ကို ဆီးကလြန္ျပီး မထိေစနဲ႔။ ၁-၂ မိနစ္ေစာင့္ပါ။ တခ်ိဳ႕က ၄ဝ စကၠန္႔ဘဲ အေစာင့္ခိုင္းတယ္။ အေရာင္ (အနီ-အျပာ) မ်ဥ္း ေတြ႔လာလိမ့္မယ္။ ၂ ေၾကာင္း ေတြ႔ရင္ ဆီးပိုင္ရွင္မွာ ကုိယ္ဝန္ရွိတယ္။

အိႏၵိယကလာတဲ့ One Step Pregnancy Test ကေတာ့ တမ်ိဳး။ စမ္းသပ္တံအျပားေလးမွာ သတ္မွတ္ေပးထားတဲ့ အကြက္ေလးေပၚကုိ ဆီး ၃ စက္ ခ်ရတယ္။ ၅ မိနစ္ေစာင္ျပီး အနီမ်ဥ္း ၂ ေၾကာင္း ေပၚလာတာကို ၾကည့္ရတယ္။ ၁ ေၾကာင္းထဲက ဘယ္ေနမွာ ျပေနေန မရွိတာနဲ႔ မမွန္တာျဖစ္တယ္။

Blood Test ေသြးစစ္တာကို ဓါတ္ခြဲစမ္းမွာစမ္းရတယ္။ ေသြးထဲက hCG levels ကို စမ္းတာပါဘဲ။ ၂ နည္းရွိတယ္။ Quantitative Blood Test အေရအတြက္နည္းနဲ႔ Qualitative Blood Test အရည္အေသြးနည္းေတြ ျဖစ္တယ္။

ဘယ္ေလာက္ တိက်သလဲ။
ေနာက္ေပၚေတြက အရင္ေပၚတာေတြထက္ ပိုျပီး တိက်လာတယ္။ ဆီးစစ္တာက ၉၇% ေသြးစစ္တာက ၉၉% တိက်တယ္လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။

ဘယ္ေလာက္ေစာေစာ စမ္းလို႔ရလဲ။
ဆီးစစ္တာကို ရာသီေသြး လာရမဲ့ရက္ထက္ တပါတ္ေနာက္က်ခ်ိန္ စမ္းရင္ေသျခာတယ္။ ၁ ရက္ေနာက္က်ခ်ိန္ စမ္းတာေတာင္မွ ရႏိုင္ေသးတယ္။
ေသြးစစ္တာကို ရာသီလာရမဲ့ရက္အထိေတာင္ ေစာင့္စရာ မလိုပါ။ လလည္ရက္ေနာက္ တပါတ္၊ ဆိုလိုတာက မ်ိဳးဥ ထြက္ခ်ိန္ေနာက္ တပါတ္ တနည္းေျပာရရင္ ေသြးဆင္းရမဲ့ရက္ထက္ တပါတ္ေစာခ်ိန္မွာ စမ္းရင္ေတာင္မွ ျပမယ္။

အေျဖအမွားမ်ား
အမွား အေပါင္းလကၡဏာျပေရာ၊ အမွားအႏုတ္လကၡဏာျပေရာ ရွိႏိုင္တယ္။ စမ္းသပ္ပစၥည္း ညံ့တာေၾကာင့္ ႏွစ္မ်ိဳးလံုး ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ကေလးရေအာင္လို႔ ေပးရတဲ့ေဆးထဲမွာ hCG ပါတဲ့အတြက္ မမွန္တဲ့ အေပါင္းလကၡဏာ ျပေစမယ္။ စမ္းသပ္ခ်ိန္ထက္ သိပ္ေစာရင္ မမွန္တဲ့ အႏုတ္လကၡဏာ ျပေစမယ္။ ဒါမ်ိဳးဆိုရင္ ရက္ျခာျပီး ထပ္စမ္းပါ။

• hCG ကိုယ္ဝန္ရွိ-မရွိစစ္တဲ့ ေဟာ္မုန္း http://health-adult-reading.blogspot.com/2012/01/hcg.html

Dr. တင့္ေဆြ
၃ဝ-၁၁-၂ဝ၁ဝ

Read More...

Collapse...

ANC (Antenatal Care) ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း

1. ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္မ်ား သိသင့္ေသာ လိုက္နာရမည့္ အခ်က္မ်ားကို ေဖာ္ျပေပးပါရွင့္။ ေဖာလစ္အက္စစ္ အျပင္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အားေဆးမ်ားကို ကိုယ္ဝန္ဘယ္ႏွစ္ပတ္တြင္ စေသာက္လို႔ရပါလဲ။ ကိုယ္ဝန္ ၁ဝ ပတ္ခန္႔တြင္ Scan ရိုက္လို႔ ရပါသလား။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ ျမန္မာ Website e-book မ်ားကိုလည္း ေဖာ္ျပေပးပါ။
2. သမီးမွာ ကိုယ္ဝန္ ၇ ပတ္ရွိေနပါတယ္။ ဘာအစားအေသာက္မ်ား ေရွာင္ရမလဲရွင့္။ သမီးက အန္လဲအန္တယ္။ အအန္သက္သာေစမဲ့ နည္းလမ္းမ်ား ရွိပါသလား ညႊန္ျပေပးပါ။ ဘာအစားအေသာက္မ်ား ပိုစားရမလဲဆိုတာပါ ေရးေပးပါရွင့္။
3. Morning sickness ကကိုယ္၀န္ဘယ္နွပတ္ေလာက္မွာ စတတ္ပါသလဲ ဆရာ။ အဲဒါ ဘာေတြပါလဲရွင့္။ ကို္ယ္၀န္ ၂ ပတ္ဆိုတာ ျဖစ္နိုင္ပါ့မလား ဆရာ။ သမီး လြန္ခဲ့တဲ့ ၂ ပတ္နဲ႔ ၄ ရက္ကမွ ဓမၼတာေပၚထားတာပါရွင့္။ ဒါေပမယ့္ ဆီးစစ္ေတာ့ Positive ျဖစ္ေနပါတယ္ရွင့္။

ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ေတြအတြက္ လုပ္ေပးရတာ အသက္ႏွစ္ေခ်ာင္း၊ ကုသိုလ္ ၂ ဆ ရပါတယ္။ တခါတေလ ပိုေသးတယ္။

ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ျပီ ဆိုတာနဲ႔ က်န္းမာေရးအသိနဲ႔ယွဥ္ျပီး လုပ္စရာေတြ အမ်ားၾကီးရွိတယ္။ ကုိယ္ဝန္ကို အပ္ပါ။ သြားျပီး ေမြးဖြါးမယ္လို႔ ရည္ရြယ္တဲ့ ေဆးခန္း၊ ေမြးခန္း၊ ေဆးရံုေတြမွာ အပ္တာက ပိုေကာင္းတယ္။ ANC (Antenatal Care) ေခၚတဲ့ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္းမွာ ဘာေတြလုပ္ရမယ္ဆိုတာ တိတိက်က် ရွိတယ္။ တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ အေသးစိတ္ လုပ္ပါလိမ့္မယ္။ အေသး မစိတ္ႏိုင္ရင္လဲ အစိုးရိမ္ မၾကီးပါနဲ႔။ ေတာနယ္ေတြမွာ လက္သည္ေတာင္ မပါဘဲ ေမြးႏိုင္ၾကေသးတယ္။ တေယာက္နဲ႔ တေယာက္ အေတာ္ေတာ့ မတူၾကဘူးေပါ့။

ANC ဆိုတာ မိခင္ေလာင္းရဲ႕ ကုိယ္က်န္းမာေရး၊ စိတ္ခ်မ္းသာေရးအျပင္၊ ကေလးအတြက္ပါ လိုတာေတြကို စစ္ေဆး၊ ေဆာင္ရြက္ေပးတာပါ။ အရင္ဆံုး ကိုယ္ဝန္ရွိေနတာ ေသျခာေအာင္လုပ္တာနဲ႔ စပါတယ္။ သေႏၶစတည္ျပီး၊ ၂ ပါတ္ဆိုရင္ ဆီးစစ္လို႔ရျပီ။ တခ်ိဳ႕နည္းေတြက ဒီထက္ေတာင္ ေစာျပီး စမ္းလို႔ရေသးတယ္။ စိတ္ဝင္စားဘို႔ ေကာင္းတာက ဒီနည္းဟာ သေႏၶသားရွိ-မရွိစမ္းတာ မဟုတ္ဘဲ၊ အခ်င္း ျဖစ္ေနျပီ ဆိုတာကို စမ္းတာျဖစ္ပါတယ္။

ေနာက္ဆံုး ရာသီလာခဲ့တဲ့လက ပဌမဆံုး ေသြးဆင္းတဲ့ရက္ကို မွတ္ပါ။ Last menstrual period (LMP) ေခၚတယ္။ ဒီရက္ထဲကို ၉ လ နဲ႔ ၇ ရက္ ထည့္ေပါင္းတာနဲ႔ Expected due date (EDD) ေမြးမဲ့ ခန္႔မွန္းရက္ကို တြက္ယူႏိုင္တယ္။ ေပ်ာ္စရာ တမ်ိဳးေပါ့။ Ultrasound Report မွာ ကိုယ္ဝန္က Weeks ဘယ္ေလာက္ နဲ႔ Days ဘယ္ေလာက္ ရွိျပီလို႔ ေရးၾကတယ္။ သြားရိုက္တဲ့ ရက္ထဲကေန အဲဒါကို ျပန္ႏုတ္ေတာ့ ကိုယ္ဝန္စရွိတဲ့ရက္ LMP ကို ရတယ္။ Week ကို (၄ ပါတ္ ၁ လ) လျပန္ ဖြဲ႔ျပီးမွ အေပါင္း-အႏုတ္ လုပ္ရတယ္။ အလုပ္သင္ ဆရာမေတြအတြက္ေတာ့ သခ်ၤာပညာ စမ္းသလိုဘဲ။ သူတို႔ချမာ အေတာ္ ေခါင္းရႈတ္ၾကရွာတယ္။

ကိုယ့္မွတ္ရက္ LMP နဲ႔ တြက္တာက (အာလ္ထြာ-ေဆာင္း) ရက္တြက္တာနဲ႔ မတူျဖစ္ေနတတ္တယ္။ ကိစၥမရွိဘူး။ ဘယ္လို တြက္တြက္ ေရွ႕ ၂ ပါတ္၊ ေနာက္ ၂ ပါတ္ လြဲတတ္တယ္။ ကြ်န္ေတာ့္ ဒုကၡသည္ေဆးခန္းေလးမွာ ၁၇၉ ေယာက္ ေမြးတဲ့အထဲက ရက္အတိအက် ေမြးသြားတာ ၃ ေယာက္ထဲနဲ႔ ၁ ရက္ထဲ ကပ္လြဲေမြးတာ ၇ ေယာက္ဘဲ ရွိတယ္။

ကိုယ္ဝန္အပ္ျပီး ေနာက္ဘယ္ေတာ့ ျပန္လာေနရမလဲဆိုတာက ျမန္မာျပည္မွာေတာ့ ကုိယ္ဝန္ ၉ လကုိ ၃ ပိုင္းျခားျပီး၊ ပဌမ ၃ လမွာ ၁ လ ၁ ခါ၊ ဒုတိယ ၃ လမွာ ၂ ပါတ္ ၁ ခါ၊ ေနာက္ဆံုး ၃ လမွာ ၁ ပါတ္ ၁ ခါ ေခၚေလ့ ရွိတယ္။ ထူးျခားရင္လဲ အခ်ိန္မေရြး လာဘို႔ မွာတယ္။ ထူးတယ္ဆိုတာေတြက ကုိယ္ဝန္ႏုခ်ိန္မွာ ဆီးေအာင့္တတ္တယ္။ ပ်က္က်တတ္တယ္။ Morning sickness ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စ လကၡဏာေတြ ဆိုးတာျဖစ္တတ္တယ္။ ေသြဖိအား အထက္က ၁ဝဝ မျပည့္ရင္ ဗီတာမင္ပါတဲ့ Drip သြင္းေပးရတတ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေစာေမြးတာ၊ ခါးနာတာ၊ တမ်ိဳးမ်ိဳး (အရည္၊ ေသြး) ဆင္းတာ စသျဖင့္ ျဖစ္တတ္တယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အားေဆးေတြကို ေစာျပီးေသာက္ႏိုင္ေလ ေကာင္းေလပါ။ ဒါေပမဲ့ ကုိယ္ဝန္ရင့္လာရင္ ပိုလိုလာတယ္။ အမ်ိဳးသမီးတိုင္း ေယာက္်ားေတြထက္ ပိုလိုတာက သိတဲ့အတိုင္း သံဓါတ္နဲ႔ ေဖါလစ္အက္စစ္ ျဖစ္တယ္။ လူတိုင္း ေသာက္ရင္ ေကာင္းတဲ့ ဗီတာမင္ ဘီ အျပင္ေပါ့။ ထပ္လိုေသးတာက (ကယ္လ္စီယံ)။

ေဆးကုပၼဏီေတြကလဲ ေရာင္းေကာင္းေအာင္ ေၾကာ္ညာေကာင္းေကာင္းနဲ႔ ထုတ္တယ္။ သံဓါတ္ေဆးကို ျမန္မာျပည္မွာ (ယူနီဆက္ပ္) ကေန အလကားေဝတယ္။ တကမၻာလံုး ေဝရတာမို႔ ေစ်းခ်ိဳခ်ိဳ ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ရတယ္။ ဗူးခြံရိုးရိုး၊ ေဆးကို သၾကားအုပ္ မထားတာမ်ိဳး။ သံေခ်းနံ႔ေတာ့ ရတာေပါ့။ အမွန္က ေကာင္းပါတယ္။ “ေထာပတ္ေကာင္း စေလာင္းနဲ႔တည္” ဆိုသလို အေကာင္းကုိ ဘာနဲ႔ ထည့္ထည့္ ေကာင္းတာဘဲေပါ့။ သံဓါတ္ကို ေဆးရည္လုပ္၊ ဗူးလွလွနဲ႔ ထည့္ေရာင္းေတာ့ ေစ်းၾကီးသြားေရာ။ တခါတည္းျပီးေအာင္ သံဓါတ္ေရာ၊ ဗီတာမင္ပါ ေရာထုတ္တာလဲ ေကာင္းပါတယ္။ ဗီတာမင္ ဘီ နဲ႔ စီ ေရာေလ့ရွိတယ္။ အခုထုတ္ေသးလားမသိဘူး။ (ဘီပီအိုင္) ကေန Furamin BC ထုတ္တယ္။ Prenatal capsule ဆိုျပီးလဲ ထုတ္တယ္။ ဘယ္ေဆးမဆို ထုတ္လုပ္တဲ့ ေဆးကုပၼဏီ နာမည္ရွိတာကို ေရြးေစခ်င္တယ္။ အိမ္နီးခ်င္း ႏိုင္ငံေတြက လူလည္ၾကီးမ်ားဟာ နာမည္ရွိျပီးသား ေဆးေတြကို ပံုမွားရိုက္ၾကတယ္။ ကိုယ့္တိုင္းျပည္က ညံ့ေနေသးေတာ့ ခံေနၾကရတာေပါ့။

သံဓါတ္က ဝမ္းခ်ဳပ္ေစတတ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ေသာက္ရမွာပါ။ ဝမ္းခ်ဳပ္ရင္ တျခားဝမ္းႏုတ္ေဆးေတြထက္ ဝမ္းေျပာ့ေဆးမ်ိဳးက ပိုသင့္တယ္။ Milk/Cream of Magnesia ဆိုတာ ဇြန္းၾကီး ၂ ဇြန္း၊ ညမအိပ္ခင္ ေသာက္ရတယ္။ ေရ၊ အရည္ မ်ားမ်ား ေသာက္ပါ။ အသီးအရြက္၊ အသီးအႏွံ မ်ားမ်ားစားေပးပါ။ မန္က်ီးမွည့္ေဖ်ာ္ရည္၊ သေဘၤာသီးမွည့္ မွီဝဲပါ။

မိခင္ေလာင္း တဦးခ်င္း မတူတာေတြလဲ ရွိတတ္ေသးတယ္။ သူမ်ားထက္ ဗီတာမင္ ဘီ ၁၊ ၂၊ ေအ နည္းေနတာ။ တျခားေရာဂါ တခုခု ရွိေနတာ။ ေသြးတိုး၊ ႏွလံုး၊ ဆီးခ်ိဳ၊ ပန္းနာ စသျဖင့္ေပါ့။ သံဓါတ္နည္းလြန္းေနရင္၊ ပါးစပ္က မေသာက္ခ်င္ရင္၊ သံဓါတ္ ထိုးေဆး ထိုးပါ။ နားလည္တဲ့သူကို ထိုးပါေစ။ ဒီေဆးက အပ္မေသးတာ-မတိုတာနဲ႔ တင္ပါးမွာ ခပ္နက္နက္ ထိုးရတယ္။ ေဆးသြင္းျပီး အပ္ျပန္ႏုတ္ရင္ ေစာင္းႏုတ္ရတယ္။ မေျခရဘူး။ ေဆးထိုးတဲ့ေနရာ မဲသြားမွာစိုးလို႔။

ဗိုက္လာအပ္ရင္ လုပ္ေပးမွာေလးေတြ ေျပာပါအံုးမယ္။ အေထြေထြ စစ္ေဆးျခင္းဆိုတဲ့ ကုိယ္အေလးခ်ိန္၊ အရပ္၊ ေသြးဖိအား တိုင္းတာေတြနဲ႔ ႏွလံုး၊ အဆုပ္ နားေထာင္တာေတြ လုပ္ပါမယ္။ သိတဲ့အတိုင္း အရပ္ပုရင္ ခက္တတ္တယ္။ သိပ္မစိုးရိမ္နဲ႔ အရပ္မရွည္၊ အသက္ငယ္ငယ္နဲ႔ လြယ္လြယ္ေမြးတာေတြ ရွိတာဘဲ။ ကုိယ္ဝန္ရင့္လာလို႔ Doppler နဲ႔ စမ္းရင္ ေမြးလာမဲ့ သူ႔ကေလးရဲ႕ Fetal heart sound (FHS) ႏွလံုးခုန္သံကို ၾကားရလို႔ မိခင္ေလာင္းမွာ ပီတိေတြျဖာေနတာ သိပ္သေဘာက်ဘို႔ ေကာင္းလွတယ္။

ဆရာဝန္-ဆရာမက ေသျခာေပါက္ ဗိုက္စမ္းေပးမယ္။ ၾကီးလာတဲ့ သားအိမ္ကို ဆီးစပ္ရိုး အထက္မွာ စျပီးစမ္းလို႔ရရင္ ကုိယ္ဝန္က ၁၂ ပါတ္ရွိေနျပီ။ ခ်က္ေအာက္နားဆို ၂ဝ ပါတ္၊ ခ်က္အထက္နားရွိေနရင္ ၂၂ ပါတ္။ ရင္ေခါင္းဆိုက္တယ္လို႔ ေခၚၾကတဲ့ အျမင့္ဆံုးဆိုတာ ၃၈ ပါတ္။ ေမြးမွာက ၄ဝ ပါတ္။ ေမြးကာနီး ကေလးေခါင္းက ေအာက္ဆင္းလာလို႔ နိမ့္က်လာတာပါ။

တခ်ိဴ႕ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြက ၁၃-၁၆ ပါတ္ကတည္းက အထဲက ကေလးလႈတ္တာ သိၾကတယ္။ တခ်ိဳ႕က ၂၅ ပါတ္ ေရာက္မွ သိတယ္။ အဲလို ပဌမဦးဆံုး ကေလးလႈတ္တာကို Quickening လို႔ ေခၚတယ္္။ မၾကာခင္ အဲဒီ ပုဂၢိဳလ္ေလးက မေအဗိုက္ကို ကန္အံုးမယ္။ ကုိယ့္ကေလးေၾကာင့္ နာရတာကို ျပံဳးေနတတ္တာ မိခင္ေမတၱာ။

ေသြးစစ္တာမွာ A, B, AB, O ေသြးအုပ္စု၊ Rh factor နဲ႔ Hb ျဖစ္တယ္။ မိခင္က Rh-negative ျဖစ္ေနရင္ ကေလးနဲ႔သင့္-မသင့္ စစ္ရပါမယ္။ ေသြးအား နည္းေန-မေနဆိုတာ Hb အနည္းအမ်ားနဲ႔ သိေစတယ္။ VDRL က Syphilis ဆစ္ဖလစ္၊ Hepatitis B ဘီပိုး နဲ႔ HIV ရွိ-မရွိေတြလဲ စမ္းရမယ္။ တခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံေတြမွာ German measles ကိုလည္း စစ္တယ္။

ဆီးစစ္တာက ၂ မ်ိဳးပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စမွာ ဆီးထဲမွာ Albumin (အယ္လ္ဗ်ဴမင္) (ပရိုတင္းဓါတ္) ပါေနတတ္တယ္။ ဆီးလမ္း ပိုးဝင္ရင္လဲ ဒါပါတယ္။ ေဆးေသာက္ ေပ်ာက္တာပါ။ ဆီးခ်ိဳရွိ-မရွိ စမ္းရေသးတယ္။ ဆီးခ်ိဳရင္ ကေလးထြားတတ္တယ္။

Ultrasound Scan ကို ကိုယ္ဝန္ႏုတံုး ၁ ခါနဲ႔ ရင့္ေတာ့ ၁ ခါ ရိုက္တာ ေကာင္းတယ္။ အစားအမ်ားၾကီး မစားဘဲ၊ ေရအမ်ားၾကီး ေသာက္သြားပါ။ ေအာက္ပိုင္း အဝတ္အစား ခြ်တ္လို႔ လြယ္တာ ဝတ္သြားပါ။ ကိုယ္ဝန္ရွိတာကို ၅ ပါတ္ ကတည္းက Scan မွာ သိႏိုင္ျပီ။ ၇ ပါတ္မွာ ႏွလံုးအလုပ္လုပ္ေနတာ ေသျခာျပီ။ ၅ လ (၂ဝ ပါတ္) က်မွ ကေလးအဂၤါ ခ်ိဳ႔ယြင္းမႈ ရွိ-မရွိကုိ စစ္ေဆးတာ ေကာင္းတယ္။ ေနာက္ထပ္ သိခ်င္တာက သားအိမ္ထဲ မဟုတ္ဘဲ သေႏၶတည္ေနတာလား။ ကိုယ္ဝန္ ၆ ပါတ္ကတည္းက သိႏိုင္တယ္။ အမႊာဆိုတာလဲ သိမယ္။ ေရမႊာရည္ အနည္း-အမ်ား၊ ကေလးက ေဒါင္လိုက္လား၊ ကန္႔လန္႔လား။

ကုိယ္ဝန္ ေနာက္ပိုင္းမွ Scan ရိုက္ရင္ အေရးၾကီးတဲ့အခ်က္ ၂ ခုသိမယ္။ အခ်င္းေနရာနဲ႔ ကေလးက Breech ေျခကဖြါး ျဖစ္-မျဖစ္ သိဘို႔ ျဖစ္တယ္။ ၉ဝ% ေက်ာ္ ကိုယ္ဝန္ေတြက ကေလးဟာ ေခါင္းက ေအာက္မွာ။ မဟုတ္ရင္ တင္ပါးဆံု ျပဳေနတတ္တယ္။ ေစာေစာ ရိုက္တံုးက တင္ပါးဆံုျဖစ္ေနေပမဲ့ ကေလးဟာ သူ႔ဖါသာသူ လွည့္သြားတတ္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ Scan ကို ေစာေစာ ရိုက္ထားရင္ ေနာက္ ထပ္ရိုက္တာ ေကာင္းတယ္။ တင္ပါးဆံုျပဳဆိုရင္ လွည့္ေပးဘို႔ လိုခ်င္လိုမယ္၊ ေမြးရင္လဲ ပိုျပီး ဂရူစိုက္ရမယ္။ ေနာက္တခ်က္က အခ်င္းဟာ ပံုမွန္ဆိုရင္ သားအိမ္အဝနဲ႔ ေဝးရတယ္။ နီးတာနဲ႔ ဖံုးေနတာ ဆိုရင္ ေသျခာေပါက္ ဗိုက္ခြဲေမြးရမယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တံုး ATT ေမးခိုင္-ကာကြယ္ေဆး ၂ ခါကို တခါနဲ႔တခါ ၁ လျခာျပီး ထိုးထားပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနတံုး မေသာက္သင့္တဲ့ ေဆးေတြလဲ ရွိတယ္။

ေအာက္မွာ ေရးတာေတြက ေဆးခန္းအကူ ဆရာမေတြကို သင္ေပးရတာေတြပါ။ နားနားေနေန ဖတ္ၾကည့္ပါေလ။ အထဲက ရင္ေသြးကေလးလဲ နားေထာင္ေနလိမ့္မယ္။ နားနီးေတာ့ သူၾကီးလာရင္ ဆရာဝန္ ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္လာမွာေပါ့။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း၊ Antenatal Care (ANC) Prenatal care
မိခင္ေလာင္းတိုင္းကို သာမန္အားျဖင့္ ရက္သတၲ ၄-၂၈ ပါတ္ အတြင္း တလတႀကိမ္။ ၂၈-၃၆ ပါတ္ အတြင္း တလ ၂ ႀကိမ္၊ ၃၆ ပါတ္ကေန ေမြးတဲ့အထိ တပါတ္တႀကိမ္၊ ANC လုပ္ေပးရမယ္။ ကိုယ္ဝန္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အသိပညာ ေပးရမယ္။ Body weight အေလးခ်ိန္၊ Blood pressure ေသြးဖိအား တိုင္းပါ။ ကေလးအေနအထားနဲ႔ ႀကီးထြားမႈမ်ား မွတ္တမ္းတင္ပါ။ ကေလးႏွလံုးခုန္သံ။ Fetal Heart Sound (FHS) နားေထာင္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အားေဆးမ်ားေပးပါ။ ဆီး၊ ေသြး၊ စစ္ပါ။

ANC မွတ္တမ္းတင္ျခင္း
ကိုယ္ဝန္ရွိဘူးသမွ် အေရအတြက္ကို G လို႔မွတ္ပါ၊ အရွင္ေမြးသမွ်ကို P လို႔မွတ္ပါ။ Primigravida သားဦး-ကိုယ္ဝန္ကုိ G 1 လို႔ မွတ္ၿပီး၊ ေနာက္ကုိယ္ဝန္တိုင္းကို G 1, G 2 လို႔ ေခၚသြားမယ္။ တခါမွ မေမြးဖူးရင္ P 0 မွတ္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ရွိတိုင္း ကေလးအေကာင္း ေမြးခ်င္မွ ေမြးမယ္။ ပ်က္တတ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္တဲ့ အေရအတြက္ကို P ရဲ႕ေနာက္က အေပါင္း လကၡဏာနဲ႔ ေရးမယ္။ ဥပမာ G 3, P 1+1 ဆိုတာ တတိယကိုယ္ဝန္ ရွိၿပီး၊ ၁ ခါ အေကာင္းေမြး၊ ၁ ခါ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ဘူး။

ေနာက္ဆံုးရာသီေပၚခဲ့သည့္ေန႔ Last Menstrual Period (LMP) ေနာက္ဆံုး ေသြးဆင္းတဲ့လက ပဌမဆံုး စလာတဲ့ေန႔ကို ယူပါ။ ေမြးဖြားမည့္ရက္ Expected Due Date (EDD) တြက္ပါ။ LMP ထဲသို႔ ၉ လနဲ႔ ၇ ရက္ ေပါင္းထည့္ရင္ EDD ရတယ္။ EDD ရဲ႕ ေရွ႕-ေနာက္ ၂ ပါတ္အတြင္း ေမြးႏိုင္တယ္။ သာမန္အားျဖင့္ ေနာက္ဆံုး ရာသီေပၚၿပီး ရက္ေပါင္း ၂၈ဝ ဒါမွမဟုတ္ ရက္သတၲပါတ္ ၄ဝ ျဖစ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ (၃၇-၄၂) ပါတ္လည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ မွတ္တမ္း ေရးမွတ္ရာမွာ ၁ ပါတ္ = ၇ ရက္၊ တလ = ၄ ပါတ္၊ တလ = ၃ဝ ရက္နဲ႔သာ တထစ္ခ်တြက္ရပါမယ္။

ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္ျခင္းမ်ား
• Blood grouping (A, B, AB, or O)
• Rh factor
• Hemoglobin (Hb)
• Hepatitis B virus
• Urine Sugar
• Urine Albumin
• (STDs, STIs) VDRL
• Ultrasound

Morning sickness ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စ လကၡဏာမ်ား
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ၇ဝ-၈၅% ျဖစ္တတ္။ ပ်ိဳ႕-အန္ျခင္း၊ ရင္သားနာျခင္း၊ အစာအိမ္ျပႆနာေပးျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ မၾကာ ခဏ ဆီးသြားျခင္း၊ ေမာပမ္းျခင္း၊ ေသြးအနည္းငယ္ ဆင္းျခင္း၊ ယခင္ကထက္ အားအင္ျပည့္၊ အေလးခ်ိန္ တိုးလာမည္။ အေနအထိုင္ ခက္ခဲလာမည္။ အေရျပားေျပာင္းလဲမႈမ်ားရွိမည္၊ သြင္ျပင္လကၡဏာမ်ား နဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာလည္း ေျပာင္း လာသည္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ခံစားရမႈမ်ားအား ကုသေပးျခင္း
• ခါးနာျခင္း၊ အေနအထား ေျပာင္းေပးပါ။ ခြါျမင့္ဖိနပ္ မစီးရ။ အေလးအပင္မ မရ။ ခါးကုန္းျပီးမ မတင္ရ။ မလုပ္ရ။ ေျခေထာက္ကို အျမင့္မွာတင္ျပီး နားပါ။ ဒူးေကြး၊ ေဘးတဖက္ လွည့္အိပ္ပါ။ ေပါင္ျခားထဲ တခုခုခံထားပါ။ ခါးကို အပူ-အေအး တင္ေပးပါ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။
• အသက္႐ွဴခက္ခဲျခင္း၊ ခါးမတ္မတ္ ထိုင္ပါ။ အိပ္လ်င္ ခပ္မတ္မတ္ အိပ္ပါ။ အသက္႐ွဴေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ပါ။
• ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း၊ ေရ-အရည္မ်ားမ်ား ေသာက္ပါ။ အသီးအႏွံမ်ားမ်ား စားပါ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။ လမ္းေလွ်ာက္ပါ။
• ႂကြက္သားနာျခင္း၊ (ကယ္လ္စီယမ္) ေဆးစားပါ။ လႈပ္ရွားလ်င္ သက္သက္သာသာလုပ္ပါ။
• အအိပ္ပ်က္ျခင္း၊ မအိပ္မီ ေရေႏြးျဖင့္ ေရခ်ိဳးပါ။ နားနားေနေနေန ထိုင္ပါ။
• အစာမေၾကျဖစ္ျခင္း၊ တေန႔ ၅-၆ ႀကိမ္ အစာနည္းနည္းခ်င္း စားပါ။ ေလထတတ္သည့္ အစားေရွာင္ပါ။ ဆိုဒါ-အင္တီအက္စစ္ေဆး မစားရ။ အစားစားစဥ္ ခပ္မတ္မတ္ထိုင္စားပါ။ စားၿပီးၿပီးခ်င္း မအိပ္ရ။ အစားစားၿပီး ၂ နာရီ အတြင္း ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္ရ။
• ပ်ိဳ႕-အန္ျခင္း၊ အိပ္ရာထ ထခ်င္း ဘီစကစ္။ ေပါင္မံု႔ကင္စားပါ။ အိပ္ရာထလ်င္ ခ်က္ခ်င္း အိပ္ရာကမဆင္းရ။ မႀကိဳက္သည့္ အနံ႔အသက္ ေရွာင္ပါ။ အန္တာမ်ားက ဆရာဝန္ျပပါ။
• Varicose veins ေသြးျပန္ေၾကာထံုးျခင္း၊ ေျခေထာက္ ျမွင့္ထားပါ။ လွဲေနပါ။ အၾကာႀကီး မရပ္-မသြားရ။ ေျခအိပ္-ဖိနပ္ အၾကပ္ မစီးရ။ အထူးလုပ္သားသည့္ ေျခအိပ္သံုးပါ။ အျမဲထိုင္မေနရ။
• ေဖါေရာင္ျခင္း၊ ေျခေထာက္ ျမွင့္ထားပါ။ ဘယ္ဘက္ေစာင္း အိပ္ပါ။ ဆားေလွ်ာ့စားပါ။
• ရင္သား ႀကီးထြားလာမည္၊ နာမည္၊ တင္းမည္။ Nipple ထိပ္ဖ်ား အေရာင္ ရင့္လာမည္။ ထိပ္ဖ်ားဝင္ေနပါက ဆြဲထုတ္ေပးပါ။ ေရခ်ိဳးစဥ္ ႏို႔ထိပ္ဝကို သန္႔ရွင္းေပးပါ။ Areola ေခၚ ႏို႔သီးေဘးမွ အေရာင္ညိဳအဝိုင္းတြင္ ဘဲ-ငန္း အေရျပားလို အသီးလံုးေလးမ်ား ေပၚလာမည္။ ရင္သားတြင္ အလံုး-အႀကိတ္ ရွိ-မရွိ စစ္ေဆးပါ။

ကိုယ္ဝန္ရွိခ်ိန္မွာ ဘာလို႔ အေလးခ်ိန္ တိုးလာသသလဲ
• မိခင္၏အာဟာရမ်ား = ၇ ေပါင္
• တိုးလာေသာအေရ၏အေလးခ်ိန္ = ၄ ေပါင္
• တိုးလာေသာေသြး၏အေလးခ်ိန္ = ၄ ေပါင္
• တိုးလာေသာႏို႔ = ၂ ေပါင္
• ႀကီးလာေသာသားအိမ္ = ၂ ေပါင္
• ကေလး၏အေလးခ်ိန္ = ၇႕၅ ေပါင္
• ေရႁမႊာေရ = ၂ ေပါင္
• အခ်င္း၏အေလးခ်ိန္ = ၁႕၅ ေပါင္
• စုစုေပါင္း တိုးသည့္အေလးခ်ိန္ = ၃ဝ ေပါင္

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ေပးရမည့္ ေဆးမ်ား
Anti Tetanus Toxoid (ATT) တလျခားၿပီး၊ မေမြးမီ ၂ ခါထိုးၿပီး ျဖစ္ေစရမည္။ Iron သံဓါတ္၊ Folic acid ေဖါလစ္-အက္စစ္၊ ဗီတာမင္ ဘီအုပ္စု၊ Calcium ကယ္လ္စီယမ္၊ ဗီတာမင္ B 12

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ အန္ျခင္း
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္သူ ၇ဝ-၈၅ ရာႏွဳန္းမွာျဖစ္တတ္တယ္။ တခါတေလ ေဆးေတြ အသံုးမက် ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ မျဖစ္မေန ေပးရတဲ့ ေဆးတခ်ိဳ႕ဟာ Placebo လူနာ စိတ္သက္သာရေစတဲ့ေဆးလို႔ ေခၚတယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မွာ အန္တာ သက္သာေစဘို႔ -
• Pyridoxine ဗီတာမင္ ဘီ ၆ ေပးေလ့ရွိတယ္။ Doxylamine 10 mg + Pyridoxine (B6) 10 mg ေပးသင့္တယ္။ B-Natal TheraPops နဲ႔ B-Natal Lozenges ေတြဟာ ဗီတာမင္ ဘီ-၆ ပါတဲ့ေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။
• ဆိုးဝါးသူေတြကို Promethazine 12.5-25 mg ကို ၄ နာရီျခား၊ Prochlorperazine 25 mg ကို စအိုမွ ၁၂ နာရီ ျခား ေပးႏိုင္တယ္။
• Meclizine, Dimenhydrinate, Metoclo-pramide ေတြကိုလည္း ေပးႏိုင္တယ္။
• Methylprednisolone 16 mg စားေဆး၊ ထိုးေဆး ကို ေနာက္ဆံုးအျဖစ္ ေပးႏိုင္တယ္။ ၃ ရက္နဲ႔ သက္သာရင္ ၂ ပတ္အထိ ဆက္ေပးပါ။ မသက္သာရင္ ရပ္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ႏုစဥ္ Corticosteroids မေပးတာ ေကာင္းတယ္။
• Psi Bands Acupressure ကို လက္ေကာက္ဝတ္မွာ ပတ္ထားႏိုင္တယ္။
• Organic Heartburn Relieving Tea QueaseEASE နဲ႔ Essential Oil Therapy တို႔က ေခတ္သံုးေဆးေတြပါ။
• ဂ်င္း (ခ်င္း) Ginger capsules of 250 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္ ေပးတယ္။
• တရုပ္အပ္စိုက္နည္းမွာ Acupuncture point P6 ေနရာမယ္ စိုက္ေပးရတယ္။

Hyperemesis Gravidarum ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ အလြန္အၾကြံ အန္ျခင္း
• ကိုယ္ဝန္ရွိတံုး ဆိုးဆိုးရြားရြား အန္တာကို ေခၚတယ္။ ကိုယ္ဝန္ဖ်က္ေပးရတဲ့ အထိဆိုးသူရွိတယ္။
• ဘာ့ေၾကာင့္ ျဖစ္ရတယ္ဆိုတာ တိတိပပမသိပါ။
• ကိုယ္ဝန္ ၂ဝဝ မွာ ၁ ေယာက္ကေန ၄ ေယာက္ထိ ျဖစ္တတ္တယ္။
• ကိုယ္ဝန္ ၈-၁၂ ပတ္ရွိခ်ိန္ အျဖစ္မ်ားတယ္။ ၂ဝ ပတ္ဆိုရင္ ၁ဝ% ေလာက္ဘဲ ဆက္ရွိေနတတ္တယ္။
• အန္တာ ၾကာရင္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလ်ာ့၊ အာဟာရနည္း၊ ဓါတ္ဆား အခ်ိဳးအဆ ေျပာင္းလဲလာႏိုင္တယ္။
• အနားယူခိုင္းပါ။ အစာကို နည္းနည္းနဲ႔ အၾကိမ္ခြဲစားေစပါ။ ပရိုတင္း မ်ားမ်ား ေၾကြးသင့္ျပီး အဆီနဲ႔အစပ္ ေလ်ာ့သင့္သည္။
• Normal saline or Lactated Ringer solution သြင္းေပးဘို႔ လိုႏိုင္တယ္။ ဂလူးကို႔စ္၊ ဗီတာမင္ဘီ ၁၊ ဘီ ၆၊ မဂၢနီဆီယမ္ ေပးရမယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ မေသာက္သင့္တဲ့ေဆး၊ သတိနဲ႔ေပးရမဲ့ေဆးေတြကေတာ့ -
Arbor vitae, Beth root, Black cohosh, Blue cohosh, Cascara, Chaste tree berry, Chinese angelica, Cinchona, Cotton root bark, Feverfew, Ginseng, Golden seal, Juniper, Kava kava, Licorice, Meadow saffron, Pennyroyal, Poke root, Rue, Sage, Senna, Tansy, White peony, Wormwood, Yarrow, Yellow dock, Vitamin A (မ်ားရင္), Isotretinoin, Etretinate, Phenytoin, Carbamezapine, Ergotamine, Methysergide, Aspirin, Ibuprofen, Azithromycin, Zithromax, Zmax, Zathrin, Erythromycin, Clarithromycin, Furazolidone, Prednisolone

မိခင္ေလာင္းေတြအတြက္ ဖတ္စရာေတြ
• Honeymoon Sickness မဂၤလာဦးညမွာျဖစ္တာ http://health-adult-reading.blogspot.com/2011/04/honeymoon-sickness.html
• Honeymoon Cystitis ဟန္းနီးမြန္းမွာ ဆီးေအာင့္တာ http://health-adult-reading.blogspot.com/2011/04/honeymoon-cystitis.html
• Pregnancy and Air Travel ကိုယ္ဝန္နဲ႔ ေလယာဥ္ခရီး http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/01/pregnancy-and-air-travel.html
• Pregnancy and Exercise ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေလ့က်င့္ခန္း http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/01/exercising-during-pregnancy.html
• Pregnancy and Hepatitis C အသဲေရာင္ (စီ) နဲ႔ ကိုယ္ဝန္ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/pregnancy-and-hepatitis-c.html
• Pregnancy and Prednisolone ကိုယ္ဝန္ႏွင့္ (ပရက္နဆိုလံုး) http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/pregnancy-and-prednisolone.html
• Pregnancy and Rheumatic disease ကိုယ္ဝန္ေဆာင္နဲ႔ ေလးဘက္နာ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2012/01/pregnancy-and-rheumatic-disease.html?zx=33a96828d9610a9
• Pregnancy and Rubella (ရူဘဲလား) နဲ႔ ကိုယ္ဝန္ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2010/12/pregnancy-and-rubella.html
• Pregnancy and Sleeping pills အိပ္ေဆးနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/01/sleeping-pills-and-pregnancy.html
• Pregnancy and Vomiting ကိုယ္ဝန္ႏွင့္ အန္ျခင္း http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/pregnancy-and-vomiting.html

Dr. တင့္ေဆြ
၁၉-၃-၂ဝ၁ဝ
၁၇-၄- ၂ဝ၁၁ (ျမန္မာ့ႏွစ္သစ္)

Read More...

Collapse...

သမား၏ ေသာက

ေဆးပညာဆည္းပူးေလ့လာရျခင္း၏ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားအား ယခင္ကပင္ ေကာင္းစြာမွတ္တမ္းျပဳခဲ့ၾကသည့္ အေထာက္အထား မ်ားစြာရိွပါသည္။ ေဆးပညာသင္သားတို႔အေနျဖင့္ ရရိွသည့္ပညာသင္ခ်ိန္နွင့္ မနိုင္ရင္ကန္ျဖစ္ေလာက္ေအာင္ မ်ားျပားလွသည့္ ပညာရပ္ဆိုင္ရာမ်ားကို မွတ္သားသင္ယူေနရျခင္း၊ အခ်ိန္နာရီၾကာျမင့္စြာ အလုပ္ခြင္တြင္ရိွေနရျခင္း၊ ရံဖန္ရံခါ ေဆးရံုေဆာင္မ်ားအတြင္း လွည့္လည္စမ္းသပ္ကုသမႈအေပၚ (လူအခ်ိဳ ႔က၊ ဥပမာ အေစာင့္၀န္ထမ္းက) အခြင့္ေကာင္းယူ အလြဲသံုးစားမႈမ်ားျပဳေနျခင္းကို ျမင္ေတြ႔ေနရျခင္း၊ နွင့္ လူနာအခ်ိဳ ့တို႔၏ အခံမရပ္နိုင္ေအာင္ခံစားေနရမႈ နွင့္ အသက္ဆံုးရံႈးရမႈအား သိျမင္ႀကံဳေတြ႔ေနရျခင္း ဟူသည့္အနိ႒ာရံုမ်ားအား ရင္ဆိုင္ေနၾကရပါသည္။ (Bourgeois et al., 1993; Lubitz and Nguyen, 1996; Silver and Glicken, 1990)

ေဆးပညာသင္ယူမႈအား "လက္လြတ္စပယ္ အလြဲသံုးစားျပဳတတ္ေသာ မိသားစုစနစ္" ဟု သမုတ္ေခၚေ၀ၚခံေနရျခင္းက ေဆးပညာရွင္တို႔အေပၚ (ေ၀ဒနာခံစားေနရသူတို႔၏) မယံုသကၤာျဖစ္မႈကိုတိုးပြားေစျခင္း၊ "သနားၾကင္နာမႈ စာနာမႈကင္းမဲ့ၾကသူမ်ား" အျဖစ္ကင္ပြန္းတပ္ခံရျခင္းတို႔မွသည္ ေဆးသမားေတာ္တို႔အေနျဖင့္ မိမိကိုယ္မိမိ မယံုတ၀က္ ယံုတ၀က္ ယံုရခက္ႀကီးျဖစ္လာၾကသည္(McKegney, 1989:452)။ ေဆးပညာေလ့လာသင္ယူရျခင္းမွရရိွခဲ့သည့္ မ်ားစြာေသာ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားသည္ ေဆးပညာရွင္တို႔၏ ကာယသုခ၊ စိတၱသုခ နွင့္ လုပ္ငန္းစြမ္းေဆာင္ရည္မ်ားအေပၚ မလိုလားအပ္သည့္ နာတာရွည္ဆိုးက်ိဳးမ်ားျဖစ္ေပၚေစမႈနွင့္ ဆက္ႏြယ္ေနေပသည္။(Baldwin et al., 1997b; Shanafelt et al., 2002) ။ ထို႔အျပင္ ေဆးသမားေတာ္မ်ားစြာတို႔၌ စိတ္ဖိစီးမႈျဖစ္ေစသည့္ အရာမ်ားအေပၚလိုက္ေလ်ာညီေထြမႈ မရိွသည့္ တုန္႔ျပန္မႈမ်ား (အရက္ေသစာေသာက္စားျခင္းကဲ့သို႔) ေပၚေပါက္လာေလ့ရိွျခင္းသာမက ၄င္းတို႔ကိုယ္တိုင္၏က်န္းမာေရးအေပၚ သင့္ေတာ္သည့္ေစာင့္ေရွာက္မႈရယူရန္ စီစဥ္မႈမရိွၾကေၾကာင္း ေတြ႔ရသည္(Baldwin et al., 1997a; Martin, 1986) ။

ေဆးေက်ာင္းသို႔ ၀င္ေရာက္လာေသာ ေက်ာင္းသားမ်ားစြာတို႔တြင္ ပို၍ပို၍တိုးလာေသာ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားရိွလာၾကကာ၊ ထိုစိတ္ဖိစီးမႈသည္ ေဆးပညာသင္ယူေနသည့္ (၄)နွစ္တာကာလလံုးလံုး (စာေရးသူတို႔နိုင္ငံတြင္ ေဆးေက်ာင္း ၄နွစ္တက္ရျခင္းျဖစ္မည္) အျပင္ ဘြဲ႔လြန္ပညာဆည္းပူးခ်ိန္နွင့္ သမားေတာ္ အျဖစ္ေဆးကုသမႈေပးသည့္ အခ်ိန္တိုင္ေအာင္ သူတို႔ထံတြင္ရိွေနေၾကာင္း ေလ့လာသုေတသနျပဳမႈမ်ားစြာက မွတ္တမ္းျပဳခဲ့ၾကသည္ (Clark and Zeldow, 1988; Rosal et al., 1997; Vitaliano et al., 1988) (Clark et al., 1984; Hendrie et al.,1990; Ramirez et al., 1995; Reuben, 1983; Shanafelt et al., 2002; Smith et al.,1986; Vitaliano et al., 1988, 1989)။ ထိုသို႔ျမင့္မားလာေသာ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားက ေဆးသမားေတာ္တို႔အား စိတ္ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္ေစကာ လူနာမ်ားအား ကုသမႈေပးရာတြင္ အေကာင္းဆံုး ကုသမႈမေပးနိုင္ျဖစ္ရေၾကာင္း နွင့္ သမားေတာ္တို႔အေနျဖင့္လည္း ပညာရပ္ဆိုင္ရာ ေက်နပ္နွစ္သက္မႈမရိွ ျဖစ္ရေၾကာင္း ေလ့လာမႈမ်ားအရ သိရိွရသည္ (Fields et al., 1995; Shanafelt et al., 2002)။ ထို႔အျပင္ ေဆးပညာသင္မ်ားစြာနွင့္ ေဆးသမားေတာ္မ်ားစြာတို႔သည္ အလုပ္ခြင္မွစိတ္ဖိစီးမႈမ်ားအား အိမ္အထိ သယ္ေဆာင္သြားၾကကာ မိသားစုတြင္းဆက္ဆံေရးတင္းမာမႈမ်ားျဖစ္ေစျခင္း၊ မိသားစုအတြင္း ေႏြးေထြးၾကင္နာမႈ နည္းပါးလာကာ အိမ္ေထာင္ေရးအဆင္မေျပမႈမ်ား မ်ားျပားလာျခင္း၊ စိတ္ဖိစီးမႈေၾကာင့္ျဖစ္ရသည့္ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ေ၀ဒနာမ်ားျဖစ္ေသာ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ခါးနာျခင္း၊ အားအင္ကင္းမဲ့ကာ ႏြမ္းနယ္ျခင္း၊ နွင့္ ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္းေ၀ဒနာမ်ား ခံစားၾကရေတာ့သည္(Geurts et al., 1999) ။

ေဆးေက်ာင္းမ်ားအေနျဖင့္ ေဆးေက်ာင္းသားမ်ားစြာတို႔၏ စိတ္ဖိစီးမႈ၊ စိတ္ေသာကမ်ား၊ ကေသာင္းကနင္းျဖစ္မႈမ်ားအား ကာကြယ္နိုင္ရန္၊ မွ်တစနစ္က်သည့္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ေစာင့္ေရွာက္မႈႈမ်ား ရယူနိုင္ရန္ ဟူသည့္ အေရးကိစၥမ်ား နွင့္စပ္လ်ဥ္းကာ ေဆာင္ရြက္စရာ မ်ားစြာရိွပါသည္။ ေဆးေက်ာင္းသားမ်ားအား စိတ္ဖိစီးမႈစီမံျခင္းနွင့္စပ္လ်ဥ္း၍ တိတိက်က် ပံုေဖၚေလ့လာသုေတသနျပဳထားခ်က္အရ ၄င္းတို႔အား စိတ္ဖိစီးမႈေလ်ာ့ခ်သည့္ နည္းပညာမ်ားသင္ေပးျခင္းက သူတို႔၏စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာဖိစီးမႈနွင့္ ပူပင္ေသာကမ်ားကို ေလ်ာ့ခ်နိုင္ေၾကာင္း ေတြ႔ရိွရသည္။ ထိုနည္းပညာမ်ားအား သူတို႔ေဆးေက်ာင္းသားဘ၀ တေလ်ာက္လံုးနွင့္ သမားေတာ္ဘ၀တြင္ပါ အသံုးခ်နိုင္ေပမည္။ ေဆးေက်ာင္းသားမ်ားအား စိတ္ဖိစီးမႈျဖစ္ေစမည့္ အႏၱရာယ္ရိွသည့္အခ်က္မ်ားနွင့္ ၄င္းတို႔ကိုယ္တိုင္တြင္ စိတ္ဖိစီးမႈ စိတ္ဓာတ္က်မႈျဖစ္လာမည့္ သတိျပဳဖြယ္ရာ လကၡဏာမ်ားအား သင္ၾကားေပးနိုင္သည္ (Chang et al., 1997; Clark et al.,1984; Firth-Cozens, 2001; Linzer et al., 2001; McCranie and Brandsma, 1988;Shanafelt et al., 2003); ။ ထိုမွေန၍ သမားတို႔၏ က်န္းမာသုခရေစမည့္ နည္းနာမ်ားကို ေဖၚေဆာင္ဖန္တီးနိုင္ရန္ နွင့္ မိသားစုတြင္းေႏြးေထြး၍ က်န္းမာမႈရိွေစရန္၊ သမားတို႔၏ ဂုဏ္သိကၡာနွင့္ တန္ဖိုးအား ျပတ္ျပတ္သားသားျမင္လာေစရန္၊ နွင့္ ၄င္းတို႔၏ဘ၀တြင္ မွ်တက်န္းမာသည့္သုခမ်ား ဖန္တီးနိုင္မည့္ နည္းနာမ်ားအား လြတ္လပ္စြာ ေဆြးေႏြးနိုင္ေစရပါမည္။ ဤအရာမ်ားအား ေဆးေက်ာင္းသင္ရိုးညႊန္းတမ္း၏ အပိုင္းတစ္ခုအေနျဖင့္ လည္းေကာင္း၊ သင္ရိုးညႊန္းတမ္းျပင္ပ စြမ္းေဆာင္မႈမ်ား အျဖစ္လည္းေကာင္း ျပဳလုပ္နိုင္ေပသည္။

ေက်ာင္းသားမ်ားသည္ ကိုယ္ေရာစိတ္ပါ က်န္းမာေနခ်ိန္တြင္ ေကာင္းစြာသင္ယူမႈျပဳနိုင္ၾကသည္။ သူတို႔ေဆးပညာသင္ယူေနခ်ိန္တြင္ ဘ၀တြင္မ်ွတက်န္းမာစြာေနထိုင္တတ္ရန္ နွင့္ ၄င္းတို႔၏ စိတ္ဖိစီးမႈနွင့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာေ၀ဒနာမ်ားအား ေစာစီးစြာသတိျပဳမိကာ ကာကြယ္နည္း ကုသနည္းမ်ား တတ္ေျမာက္ေအာင္ သင္ယူခဲ့ရမည္ဆိုပါက သူတို႔၏ေက်ာင္းသားဘ၀တေလွ်ာက္လံုးနွင့္ ေဆးသမားေတာ္ဘ၀သို႔တိုင္ က်န္းမာသုခနွင့္ေရရွည္ျပည့္စံုေစမည့္ အေလ့အထေကာင္းမ်ားကို ရရိွယူေဆာင္လာနိုင္ခဲ့ၾကမည္ျဖစ္ပါသည္။

Institute of Medicine of the National Academy မွ ၂၀၀၃ ခုနွစ္တြင္ ထုတ္သည့္Enhancing the Behavioral and Social Science Content of Medical School Curricula စာအုပ္ပါ Physician Well-Being ကိုဘာသာျပန္ဆိုပါသည္။ Well-Being ဆိုေသာ္လည္း စိတ္ေသာကကို ဦးစားေပးေရးထားသျဖင့္ သမား၏ေသာက ဟု ေခါင္းစဥ္တပ္လိုက္ပါသည္။

Read More...

Collapse...

Neonatal jaundice ေမြးစကေလး အသားဝါျခင္း

ဆရာရွင့္ သမီးအစ္မက ၂ဝ ရက္ေန႔က မႏၱေလးက (႕႕႕႕႕) ေဆးရုံမွာ ေယာက္်ားေလး ေမြးခဲ့ပါတယ္ရွင့္။ ေဘးအခန္းနဲ႔ မ်က္နွာခ်င္းဆိုင္အခန္းက ကေလးေတြက အသားဝါ ပါလို႔ ဓာတ္ကင္တာကို ေတြ ့ရပါတယ္။ အစ္မရဲ ့ကေလးကေတာ့ ၃ ရက္ေနမွ ေသြးေဖာက္ႀကည့္ေတာ့ အသားဝါပါလို႔ ေသြးလဲရပါတယ္ရွင့္။ အဲဒါဟာ ဘာေႀကာင့္ပါလဲရွင့္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္အတြင္းမွာ စားေသာက္ေနထိုင္မႈနဲ႔ ဆိုင္ပါသလားရွင့္။ ဒါမွမဟုတ္ ကူးစက္မႈတစ္ခုလား။ ေမြးလာမယ့္ ကေလးမွာ အသားဝါ မပါေအာင္ ဘယ္လို လုပ္သင့္ပါသလဲရွင့္။

အသားဝါကို ေခၚတဲ့ Jaundice (ဂြ်န္းဒစ္) ဆိုတာ ျပင္သစ္စကားကေနလာတယ္။ ကေလးအေရျပားမွာ Bilirubin (ဘီလီရူဘင္) ေခၚတဲ့ အေရာင္ရွိ ဓါတ္ေတြ မ်ားေနလို႔ ျဖစ္တယ္။ လူတိုင္းမွာ ရွိတာပါဘဲ၊ ကေလးမွာ မ်ားေနလို႔။

ကေလးတိုင္း ၅ဝ-၆ဝ% က ေမြးျပီး တပါတ္အတြင္းမွာ အသားဝါၾကတယ္။ ေမြးစကေလး အသားဝါတာကို ေဆးစာနဲ႔ Neonatal jaundice ေခၚတယ္။ ေသြးစစ္ၾကည့္ရင္ Bilirubin level က 85 umol/l (5 mg/dL) ထက္ မ်ားေနတာ ျဖစ္တယ္။ လူၾကီးေတြမွာေတာ့ 34 umol/l (2 mg/dL) ဆိုရင္ အသားဝါေနတယ္လို႔ ေျပာတယ္။

Causes ျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းေတြက -
1. Increase bilirubin load on liver cells: အသဲ (ဆဲလ္) ေတြမွာ (ဘီလီရူဘင္) မ်ားလာလို႔၊
2. Defective hepatic uptake of bilirubin from blood plasma: ေသြးထဲက (ဘီလီရူဘင္) ေတြကို အသဲကေန လံုေလာက္ေအာင္ မယူႏိုင္လို႔၊
3. Defective billirubin conjugation: (ဘီလီရူဘင္) ကို အသဲကေန ေပါင္းစပ္ေပးမႈမွာ ခ်ိဳ႕ယြင္းလို႔၊
4. Defective bilirubin excretion (ဘီလီရူဘင္) ေတြကို စြန္႔ထုတ္ျပစ္တာ မႏိုင္လို႔ ဆိုတဲ့အေၾကာင္းတရားေတြေၾကာင့္ အသားဝါရတယ္။

ေမြးစကေလး အသားဝါတာ (၄) မ်ိဳးရွိတယ္။
(၁) Physiological jaundice ဇီဝကမၼျဖစ္စဥ္အရ ျဖစ္လာတာမ်ိဳး၊ ေဆးကုစရာ မလိုပါ။ သေႏၶသားဘဝက ေသြးေတြကုိ အသစ္လဲရာကေန ေသြးနီဥေတြ ပ်က္စီးတဲ့အခါ (ဟီမိုဂလိုဘင္) ထဲက (ဘီလီရူဘင္) ေတြထြက္လာျပီး၊ ေသြးထဲေရာက္မယ္။ အသဲမွာ ေျပာင္းလဲမႈေတြ လုပ္တယ္။ မလိုတာေတြ ဝမ္းထဲကေန စြန္႔ထုတ္တယ္။ အသဲကေန (ဘီလီရူဘင္) ကို ႏိုင္ေအာင္ မရွင္းႏိုင္ေသးလို႔ ၂-၃ ရက္ဆို ဝါလာမယ္။ ၁-၂ ပါတ္ေနရင္ ေကာင္းသြားမယ္။
(၂) Blood group incompatibility (Rh or ABO problems) ေသြးအုပ္စုမတည့္လို႔ျဖစ္တာ၊ မိခင္ေသြးက မတူရင္ ကေလးရဲ႕ေသြးနီဥေတြကို ဖ်က္ဆီးတာမ်ိဳးျဖစ္ေစတယ္။ အဲလိုျဖစ္ရင္ ကေလးေသြးထဲမွာ (ဘီလီရူဘင္) ေတြ မ်ားလာတယ္။ ဆိုးတယ္။ ၂၄ နာရီအတြင္းမွာ သိသာလာမယ္။ Rh ေၾကာင့္ျဖစ္တာအတြက္ အခုေခတ္မွာ မိခင္ကို ကေလးေမြးျပီး ၇၂ နာရီအတြင္း RhoGAM ထိုးေပးတယ္။ ေနာက္ကေလးေတြအတြက္ ကာကြယ္ျပီးသား ျဖစ္သြားမယ္။
(၃) Breast-feeding jaundice ႏို႔ဗူးတိုက္လို႔ျဖစ္တဲ့ အသားဝါ၊ ကေလးကို ႏို႔လိုသေလာက္ မတိုက္ရင္ျဖစ္မယ္။ အဲဒါမ်ိဳးက ၅-၁ဝ% ရွိတယ္။ ေမြးကာစကေလးေတြမွာ လူၾကီးေတြလို အူထဲမွာ (ဗက္တီးရီးယား) မရွိေသးဘူး။ လူၾကီးေတြဆိုရင္ ပိုးေတြကေန Conjugated bilirubin ဆိုတာကို Stercobilinogen အျဖစ္ေျပာင္းေပးမယ္။ ေနာက္ဆံုး Stercobilin အေနနဲ႔ ဝမ္းထဲမွာ ပါသြားတယ္။ ကေလးငယ္ေလးေတြမွာ အဲလိုျဖစ္မလာႏိုင္ေသးဘူး။
(၄) Breast-milk jaundice မိခင္ႏို႔တိုက္ရာကေနျဖစ္တာ ၁-၂% ရွိတယ္။ ၄-၇ ရက္မွာျပတယ္။ ၃-၁ဝ ပါတ္အထိ ၾကာတယ္။ အႏၲရာယ္ မရွိပါ။ တခ်ိဳ႕ မိခင္ေတြရဲ႕ႏို႔ထဲမွာ Progesterone (ပရိုဂ်က္စတီရုန္း) ေဟာ္မုန္းနဲ႔ဆိုင္တာ ပါေနတယ္။ ကေလးအူကေန (ဘီလီရူဘင္) ေတြကို ျပန္စုပ္ယူေစလို႔ ျဖစ္ရတယ္။ ေနာက္ျပီး ႏို႔ထဲမွာ Lipoprotein lipase ေခၚတဲ့ (အင္ဇိုင္းမ္) ပါေနတယ္။ ဒါကေန Bilirubin ျဖစ္စဥ္ကို ထိခိုက္ေစတယ္။ ကေလးဝမ္းခ်ဳပ္ရင္လဲ ရွင္းထုတ္တာ ေႏွးလို႔ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဗိုက္ထဲတံုးကေတာ့ အခ်င္းကတဆင့္ စြန္႔ထုတ္တာ လုပ္ေပးတယ္။

လမေစ့ဘဲေမြးတာနဲ႔ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ မျပည္တဲ့ကေလးေတြမွာ ပိုျဖစ္ၾကရွာတယ္။ ကေလးအသားဝါရင္ ေသြးကို အခ်ိန္တန္တိုင္း Bilirubin levels စစ္ေနရမယ္။ ေသြးထဲမွာ Unconjugated bilirubin ဆိုတဲ့ အသဲကေန ေပါင္းစပ္ေပးတာ မလုပ္ရေသးတဲ့ (ဘီလီရူဘင္) အမ်ိဳးအစားေတြ မ်ားေနမယ္။ ေမြးကာစကေလးတိုင္း ပဌမပါတ္မွာ 30 µmol/L (1.8 mg/dL) မက ရွိၾကတယ္။ မ်ားေနတာကို Hyperbilirubinemia ေခၚတယ္။ ကေလးကို ထိခိုက္ေစႏိုင္တယ္။ ေဆးကုဘို႔လို-မလို ကေလးအထူးကု ဆရာဝန္ကေန ဆံုးျဖတ္ပါမယ္။

Pathological jaundice ေဆးကုစရာလိုတဲ့ အသားဝါဆိုတာ ၂၄-၄၈ နာရီအတြင္း ေတြ႔ရမယ္။ ေသြးဆက္စစ္ေနတဲ့အခါ -
- Total bilirubin က တနာရီမွာ 8.5 umol/l (0.5 mg/dL) ထက္မ်ားေနတာ၊
- Total bilirubin က ၂၄ နာရီမွာ (85 umol/l) 5 mg/dL ရွိေနတာ၊
- Total bilirubin 331.5 umol/l (19.5 mg/dL) မကရွိေနတာ၊
- Direct bilirubin 34 umol/l (2.0 mg/dL) မကရွိေနတာေတြဆိုရင္ ေဆးကုရမယ္။

တျခားျဖစ္ႏိုင္ေျခေတြလဲ ထည့္တြက္ရမယ္။
- ဗိုက္ထဲမွာ ကေလးက ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ တခုခုရွိတာ။ ေရာဂါပိုးဝင္တာ၊ Biliary atresia, PFIC, Bile duct paucity, Alagille's syndrome, Alpha 1 နဲ႔ Cystic fibrosis or hepatitis အသဲေရာဂါရွိေနရင္၊
- Hemolytic anemia, polycythemia ေသြးအားနည္းေရာဂါေတြနဲ႔ ေသြးေရာဂါေတြ၊ Abnormal RBC ေသြးနီဥ ပံုစံမမွန္ရင္၊
- Cephalohematoma ေမြးတံုးက ခက္ခဲလို႔ ေခါင္းထဲမွာ ေသြးခဲတာ ျဖစ္ေနရင္၊
- Rubella ဂ်ာမန္ ဝက္သက္၊ Syphilis (ဆစ္ဖလစ္) စတဲ့ကူးစက္ေရာဂါေတြ၊
- မိသားစုထဲမွာလဲ အဲလိုမ်ိဳးရွိဘူးတာ၊ မေအမွာ ဆီးခ်ိဳရွိေနရင္၊ (ဆာလ္ဖါ) ေဆး၊ ငွက္ဖ်ားေဆး၊ လိင္ေဟာ္မုန္းေတြနဲ႔ စိတ္ေရာဂါေဆးေတြ၊ (ကေလး ၂ လေအာက္ကို (ဆာလ္ဖါ) ပါတဲ့ေဆး မေပးရပါ။)

ေဆးစစ္ရင္
- Complete blood count
- Coomb's test
- Reticulocyte count ေတြကို စစ္ေဆးႏိုင္တယ္။

ေမြးစကေလးေတြမွာ အသားဝါတိုင္း စိုးရိမ္စရာမလိုပါ။ ေဆးကုစရာမလိုတာ မ်ားတယ္။ ၃ ရက္ေနရင္ စသိသာျပီး ၁၄-၁၅ ရက္ေနရင္ ေပ်ာက္သြားတာတယ္။ မ်က္ႏွာကစ သိသာတယ္။ ေနာက္ ရင္ပတ္၊ ဗိုက္၊ ေျခ-လက္၊ အကုန္ပါဘဲ။ မ်က္လံုးကို ၾကည့္ရင္ သိမယ္။ လက္နဲ႔အသာေလးဖိျပီး စစ္ေဆးရင္ ဝါတာကို ပိုျမင္သာတယ္။ ေရတိုက္တာနဲ႔ ေနရာင္ ျပေပးတာနဲ႔ လံုေလာက္ၾကတာ မ်ားတယ္။ ၂-၃ နာရီတခါ၊ တေန႔မွာ ၁၂ ၾကိမ္ ႏို႔တိုက္ပါ။ တခ်ိဳ႕အေျခအေနမွာ မိခင္ႏို႔ကို အတိုက္မခိုင္းဘူး။ ေရခဏခဏတိုက္ေပးပါ။ ဝမ္းသြားမ်ားတာ ေကာင္းတယ္။ လိုအပ္ရင္ ဝမ္းျခဴေပးပါ။

Phototherapy အလင္းေရာင္ေပး ကုသနည္းကို အဂၤလန္ Rochford Hospital ေဆးရံုကေန စသံုးခဲ့တယ္။ လမေစ့ေမြးတဲ့ ကေလးေတြကို ျပဳစုေပးတဲ့ သူနာျပဳဆရာမၾကီးကေန စတာျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ အေရာင္ပါတဲ့ မီးေခ်ာင္းေတြ သံုးလာတယ္။ အျပာေရာင္ကို အသံုးအမ်ားဆံုးဘဲ။ ကေလးမ်က္စိကို ဖံုးထားရမယ္။ တေန႔မွာ ၁ဝ-၁၂ ၾကိမ္၊ တခါလုပ္ရင္ ၂-၃ နာရီၾကာတယ္။ အလင္းေရာင္ေပးကုသေနတံုးလဲ ႏို႔တိုက္ႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕ေဆးရံုေတြက ဒီအခ်ိန္မွာ ေသြးေၾကာထဲကေန အဟာရျဖည့္တာသာ လုပ္ေပးတယ္။

သိပ္မဆိုးရင္ အိမ္မွာတင္ Biliblanket ကိုသံုးႏိုင္တယ္။ Fiber optics နဲ႔လုပ္ထားတယ္။ သဘာဝ ေနေရာင္ထဲက Ultraviolet light therapy ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ကေန မွဲ႔ေပါက္မလား စိုးရိမ္ရတယ္။ Total serum bilirubin 428 umol/l (25 mg/dL) ထက္ မ်ားတဲ့ကေလးကို Exchange transfusions ေသြးလဲ ကုသေပးရတယ္။

ကေလးမွာ အသားဝါတာ သိပ္ၾကာေနရင္ Kernicterus ဦးေႏွာက္ထိခိုက္တဲ့ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အေမရိကားမွာ ကေလး ႏွစ္သိန္းရွိရင္ Kernicterus ျဖစ္တဲ့ကေလး ၃ ေယာက္ရွိတယ္။ ေယာက္်ားေလးေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ပူမယ္၊ တက္ႏိုင္တယ္။ ကေလးက တအား ငိုမယ္။ အသဲ နဲ႔ ေဘလံုးၾကီးေနမယ္၊ ေသြးျခည္ဥေလးေတြ ေတြ႔မယ္၊ ေခါင္း (ဦးေႏွာက္) ငယ္ေနမယ္။ တခ်ိဳ႕ေလးေတြမွာ Cerebral palsy မ်က္ႏွာေလျဖတ္တာ နဲ႔ Deafness နားမၾကားတာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေမြးမဲ့ကေလး ေဆးကုရမဲ့ အသားဝါ မျဖစ္ေအာင္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တိုင္း Blood type ေသြးအုပ္စု နဲ႔ Unusual antibodies ေတြ႔ေနက် မဟုတ္တဲ့ (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြရွိ-မရွိ စစ္ထားသင့္တယ္။ ေသြးအုပ္စုက O+ ျဖစ္ေနတာလဲ သတိထားရတယ္။ Rh negative ျဖစ္ေနရင္ ကေလး ခ်က္ၾကိဳးကေန စစ္တာ လုပ္သင့္တယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၃-၁-၂ဝ၁၂

Read More...

Collapse...

ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးတြင္ အစိုးရမ်ား၏ အခန္းက႑

"ျပည္သူတို႔၏က်န္းမာေရးနွင္႔လံုၿခံဳေရးကိုကာကြယ္ရန္၊ထိန္းသိမ္းရန္နွင္႔ျမွင္႔တင္ရန္အစိုးရအဆင့္ဆင့္(ျပည္ေထာင္စု၊လူမ်ိဳးစု၊တိုင္းေဒသ၊ျပည္နယ္ေဒသ)တြင္အသီးသီးတာ၀န္ရိွသည္”။ (Gostin, 2000, 2002)

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ဒီမိုကေရစီ၏ပင္ကိုမူလသေဘာအရဆိုလွ်င္ပင္နိုင္ငံသားတို႔၏က်န္းမာေရးတြင္အစိုးရ၏တာ၀န္ရိွမႈကအတိုင္းအတာတစ္ခုအထိရပ္တည္ေနသည္။က်န္းမာေရးအရာထမ္းမ်ားကိုျပည္သူတို႔ကတိုက္ရိုက္ေရြးခ်ယ္ျခင္း၊သို႔မဟုတ္ျပည္သူတို႔ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ထားသည္႔ကိုယ္စားလွယ္မ်ားထဲမွေရြးခ်ယ္ခန္႔ထားျခင္းျပဳရသည္။သို႔အတြက္ေၾကာင္႔ပင္နိုင္ငံသားတို႔ကမိမိတုိ႔၏က်န္းမာေရးကိုအေလးထားသည့္နည္းတူ၊က်န္းမာေရးအရာထမ္းတို႔ကလည္းျပည္သူတို႔၏က်န္းမာေရးအတြက္အစိုးရ၏တာ၀န္ရိွမႈကိုအေလးထားသည္။ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးကိုအစိုးရကေစာင့္ၾကပ္ၾကည႔္ရႈနိုင္စြမ္း၊လိုအပ္ပါကဥပေဒမ်ား၊စည္းကမ္းမ်ား၊မူမ်ားခ်မွတ္ျခင္း၊က်န္းမာေရးအတြက္နိုင္ငံဘ႑ာေငြပိုမိုခြဲေ၀သံုးနိုင္ေစျခင္းမ်ားကိုအေလးထားေဆာင္ရြက္ကာျပည္သူတို႔၏က်န္းမာေရးကိုလံုၿခံဳစိတ္ခ်မႈရိွေအာင္မျဖစ္မေနႀကိဳးစားမႈျပဳၾကသည္။"

National Academy of Sciences မွ 2002 ခုနွစ္ကထုတ္ေ၀ေသာ The Future of the Public's Health in The 21^st Century စာအုပ္ထဲမွ The Role of Governments in Public Health အပိုင္းတစ္ခု ဘာသာျပန္လိုက္ျခင္းျဖစ္ပါသည္။

Read More...

Collapse...